.jpg "Đà Nẵng có thí sinh đăng ký dự thi Olympic Trí tuệ nhân tạo quốc gia 2026 đông nhất cả nước")
Gửi bình luận
ĐNO - AI đã và đang hiện diện rất rõ trong trường học, hỗ trợ học sinh tìm kiếm thông tin, giải bài, làm thuyết trình và nghiên cứu. Cùng với việc đưa giáo dục AI vào chương trình từ năm học 2026 - 2027, các trường bắt đầu đổi cách tổ chức tiết học, giao nhiệm vụ và kiểm tra, đánh giá để giữ năng lực tự học, tư duy độc lập, khả năng kiểm chứng và trách nhiệm của người học.
ĐNO - Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang hỗ trợ học sinh tìm kiếm thông tin, giải bài, làm thuyết trình và nghiên cứu. Cùng với việc đưa giáo dục AI vào chương trình từ năm học 2026 - 2027, các trường bắt đầu đổi cách tổ chức tiết học, giao nhiệm vụ và kiểm tra, đánh giá để giữ năng lực tự học, tư duy độc lập, khả năng kiểm chứng và trách nhiệm của người học.
Khi AI có thể trả lời một câu hỏi, dựng dàn ý hay gợi ý cách giải trong vài giây, giáo án trong từng tiết học buộc phải thay đổi. Ở nhiều trường, giáo viên bắt đầu nghiêng về phương thức giải thích, kiểm chứng, thực hành và phản biện. Những thay đổi ấy giúp người dạy nhìn rõ hơn quá trình học sinh suy nghĩ, đồng thời buộc các em phải tham gia thực sự vào bài học.
Buộc học sinh tự làm
Trong tiết Khoa học tự nhiên lớp 6 tại Trường THCS Huỳnh Thúc Kháng (xã Quế Phước), thầy Nguyễn Trần Hoàn đưa ra một tình huống quen thuộc: Nếu muối ăn bị lẫn với cát, làm cách nào để tách riêng từng chất? Thay vì nhận ngay đáp án, học sinh phải thảo luận theo nhóm, đề xuất phương án, trực tiếp tiến hành thí nghiệm, quan sát hiện tượng, ghi chép kết quả rồi đối chiếu với dự đoán ban đầu.
Với dạng bài này, học sinh có thể hỏi AI và nhận được cách làm chỉ trong vài giây. Tuy nhiên, khi bước vào thực hành, các em vẫn phải tự lựa chọn thao tác, theo dõi diễn biến và giải thích vì sao kết quả thu được phù hợp hay khác với dự đoán. Chính phần việc ấy giúp giáo viên nhìn rõ học sinh đã hiểu kiến thức đến đâu.
Thầy giáo Đoàn Văn Sinh, Hiệu trưởng Trường THCS Huỳnh Thúc Kháng, cho biết nhà trường đang khuyến khích giáo viên tăng các câu hỏi yêu cầu phân tích, so sánh, giải thích và liên hệ thực tế, thay dần dạng bài chỉ cần một đáp án cố định.
"Chúng tôi hướng học sinh dùng AI để tham khảo, sau đó phải kiểm chứng bằng kiến thức đã học và chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình. Nếu một em nộp bài khá hoàn chỉnh nhưng chưa giải thích được, giáo viên sẽ yêu cầu trình bày lại bằng lời của mình, đọc lại tài liệu hoặc làm một bài tương tự", thầy Sinh nói.
Cách giao việc này phù hợp với một trường vùng sâu như xã Quế Phước, nơi điều kiện tiếp cận công nghệ chưa đồng đều. Có em đã dùng điện thoại, máy tính bảng để tra cứu, luyện ngoại ngữ, tìm ý tưởng thuyết trình. Một số em phải dùng chung thiết bị với người thân hoặc chủ yếu sử dụng máy của trường. Nhiệm vụ học tập vì vậy cần tạo điều kiện để học sinh thể hiện năng lực ngay cả khi không có thiết bị.
Tăng phần phản biện trong lớp
Bắt đầu từ tháng 11, Trường THCS Tam Kỳ (phường Tam Kỳ) sẽ triển khai 12 tiết giáo dục AI cho học sinh các khối 6, 7, 8 và 9. Cô giáo Huỳnh Thị Ánh Nguyệt, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết tổ Toán - Tin và giáo viên Tin học giữ vai trò nòng cốt, song nội dung AI được đưa vào nhiều môn học, hoạt động giáo dục, chuyên đề và câu lạc bộ để học sinh có thêm cơ hội thực hành.
Trong các chủ đề được chuẩn bị, nhà trường chú trọng những nội dung như con người điều khiển AI thế nào, cách ra quyết định khi có AI hỗ trợ, trách nhiệm của người sử dụng và khả năng kiểm chứng kết quả do công cụ tạo ra.
Theo cô Nguyệt, điều giáo viên cần quan tâm là sau khi dùng AI, học sinh có hiểu nội dung, tự giải thích được lựa chọn và tiếp tục suy nghĩ được khi câu hỏi thay đổi hay không. Vì vậy, nhiệm vụ học tập phải tạo thêm không gian để các em trao đổi, phản biện và tự đưa ra quyết định.
"AI là công cụ hỗ trợ nên học sinh phải dùng tư duy của mình để điều khiển công cụ. Nhà trường hướng các em sử dụng có trách nhiệm, biết kiểm chứng thông tin và giữ khả năng suy nghĩ, sáng tạo của mình. Muốn làm được điều đó, giáo viên cũng phải thay đổi cách tổ chức bài học, đặt thêm những câu hỏi để học sinh giải thích được vì sao mình chọn cách làm ấy", cô Nguyệt chia sẻ.
Tiến sĩ Phạm Trần Hồng Diễm, giảng viên Trường Cao đẳng Anh Quốc BTEC FPT Đà Nẵng, cho rằng đề bài cần buộc học sinh đưa ra lựa chọn và có căn cứ. Chẳng hạn với bài tập giảm rác nhựa trong trường học, học sinh có thể quan sát một khu vực, tự đề xuất phương án rồi mới dùng AI để tìm thêm giải pháp. Khi trở lại lớp, các em phải giải thích phương án nào phù hợp, phương án nào khó thực hiện và điều chỉnh khi giáo viên đưa thêm điều kiện mới.
"AI có thể giúp mở rộng cách nghĩ, gợi ý thêm tài liệu hoặc phương án. Việc quan sát, thử nghiệm và rút ra kết luận vẫn phải gắn với hoạt động thực của người học", Tiến sĩ Phạm Trần Hồng Diễm chia sẻ.
Với học sinh THCS, nhiệm vụ nên nhỏ, gần gũi và có hướng dẫn rõ. Ở bậc THPT, giáo viên có thể tăng yêu cầu thu thập thông tin, so sánh phương án, thiết kế thử nghiệm và giải thích quá trình điều chỉnh sản phẩm. Những bước này giúp giáo viên nhìn được tư duy của học sinh rõ hơn qua từng lần thực hiện.
Theo Sở Giáo dục và Đào tạo Đà Nẵng, AI từ năm học 2026 - 2027 cũng đặt trọng tâm vào năng lực số, tư duy sáng tạo, phản biện và giải quyết vấn đề. Nội dung AI được triển khai qua môn học, chuyên đề và câu lạc bộ, đi cùng yêu cầu sử dụng an toàn, có trách nhiệm, giữ sự trung thực và biết kiểm chứng thông tin.
[VIDEO] - Đại diện lãnh đạo Trường THCS Tam Kỳ chia sẻ về việc thay đổi phương pháp dạy học gắn với ứng dụng trí tuệ nhân tạo:
Nhiều công cụ AI khác đã đi vào việc học của học sinh nhanh hơn những quy định sử dụng được hình thành. Các em có thể nhờ AI gợi ý cách giải, tóm tắt văn bản, dựng bài thuyết trình hoặc tìm tài liệu trong vài giây. Thuận lợi ấy đi cùng một ranh giới cần được nhận rõ để công cụ hỗ trợ quá trình học thay vì lấy mất phần suy nghĩ của người học.
Từ gợi ý đến làm thay
Em Võ Phan Ngọc Nam, học sinh lớp 10 chuyên Địa, Trường THPT Chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Bàn Thạch), sử dụng khá thành thạo các ứng dụng Claude AI, ChatGPT và Gemini để tổng hợp ý chính, tham khảo cách làm đề và tìm hướng tiếp cận nội dung đang học.
Nam không tiếp nhận nguyên vẹn câu trả lời vì công cụ có thể đưa ra thông tin sai. Sau khi nhận kết quả, em thường đối chiếu với kiến thức đã học và nguồn khác trước khi sử dụng.
Còn với Hồ Văn Nguyên, học sinh lớp 10 chuyên Tin của trường, AI đi sâu hơn vào các bài lập trình. Khi gặp bài khó, Nguyên thường nhờ ChatGPT gợi ý hướng giải rồi tự tiếp tục.
Claude được em dùng để hỗ trợ sắp xếp nội dung cho slide và bài thuyết trình. Điều em nhận thấy rõ là tốc độ xử lý công việc nhanh hơn, nhưng câu trả lời của công cụ vẫn cần được kiểm tra, sửa lỗi và đặt thêm câu hỏi.
"Em thấy có nhiều bạn sử dụng AI chưa đúng cách, hơi lạm dụng. Thay vì đặt câu hỏi để cùng công cụ tìm hướng rồi mình tự tư duy, có bạn lại nhờ AI làm gần như toàn bộ. Khi đó mình gần như không phải suy nghĩ. Theo em, dùng AI vẫn phải giữ phần tư duy của mình, vì cuối cùng mọi quyết định vẫn do người học đưa ra", Nguyên nói.
Em Thái Nguyên Thịnh, học sinh lớp 10 chuyên Toán, Trường THPT Chuyên Lê Thánh Tông (phường Hội An Tây) dùng AI để xây dựng lịch học, tham khảo cách giải bài nâng cao và tìm tài liệu cho dự án xe tập đi thông minh hỗ trợ người cao tuổi. Thịnh từng gặp hình ảnh, thông tin về di tích, lịch sử chưa đúng thực tế nên giữ thói quen kiểm tra lại nguồn và coi AI là nơi mở rộng hướng tìm kiếm.
Những cách sử dụng này cho thấy học sinh đã tự hình thành nguyên tắc khi AI đi vào việc học. Các em nhìn thấy lợi ích về tốc độ, đồng thời nhận ra nguy cơ phụ thuộc nếu giao toàn bộ nhiệm vụ cho công cụ.
Nam nhấn mạnh tự kiểm chứng, Nguyên thận trọng với dữ liệu cá nhân, còn Thịnh chú ý nguồn thông tin và trách nhiệm với sản phẩm. Cách dùng ấy giúp các em giữ vai trò chủ động.
Giữ kỷ luật sử dụng
Thầy giáo Phan Văn Chương, Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm, cho biết AI được nhiều học sinh sử dụng trong học tập và nghiên cứu. Nhà trường yêu cầu các em khai thác công cụ sáng tạo, an toàn, trung thực, có trách nhiệm, phòng ngừa sao chép và gian lận học thuật. Giáo viên theo dõi quá trình học để nhận biết học sinh hiểu đến đâu và phần nào do các em thực hiện.
Theo thầy Chương, khi gặp bài toán khó, học sinh nên suy nghĩ trước rồi mới nhờ AI gợi ý nếu chưa tìm được hướng. Việc đặt câu hỏi cũng là một phần của tư duy, bởi người học phải hiểu mình đang vướng ở đâu và cần công cụ hỗ trợ điều gì. Câu trả lời sau đó phải được đọc, kiểm chứng, diễn đạt lại và vận dụng.
"Nhà trường yêu cầu học sinh sử dụng AI sáng tạo, an toàn, trung thực và có trách nhiệm. Các em có thể dùng công nghệ hỗ trợ học tập, nghiên cứu, nhưng phải phòng ngừa sao chép, gian lận học thuật và lệ thuộc. Giáo viên cần nhìn học sinh thực sự hiểu đến đâu và có thể vận dụng kiến thức như thế nào", thầy Chương cho biết.
Kế hoạch nâng cao năng lực số của trường xác định các nội dung từ khai thác thông tin, sáng tạo nội dung đến an toàn, giải quyết vấn đề và ứng dụng AI. Môn Tin học cung cấp nền tảng, các môn khác khai thác công cụ theo đặc thù. Giáo viên đưa năng lực số vào hoạt động học và đánh giá, tránh sử dụng công nghệ theo phong trào.
Kế hoạch số 2368 về triển khai thực hiện giáo dục STEM, AI trong giáo dục phổ thông từ năm học 2026 - 2027 của Sở Giáo dục và Đào tạo Đà Nẵng yêu cầu giáo dục AI gắn với tư duy phản biện, trách nhiệm, trung thực và chuẩn mực khoa học. Các trường được định hướng lồng ghép trong môn học, chuyên đề, câu lạc bộ, đồng thời bồi dưỡng giáo viên về kỹ năng tích hợp và kiểm chứng.
AI đã có mặt ngoài giờ học nên lệnh cấm khó giải quyết việc lệ thuộc. Quy tắc rõ về cách dùng và trách nhiệm giải thích giúp học sinh nhận biết giới hạn. Học sinh cần giữ khả năng đặt câu hỏi, tự suy nghĩ và làm bài khi không có AI.
[VIDEO] - Các em học sinh và đại diện nhà trường chia sẻ về cách sử dụng trí tuệ nhân tạo một cách hiệu quả, nâng cao khả năng học thật:
Một bài làm trôi chảy, đủ ý và trình bày đẹp chưa chắc cho thấy học sinh đã làm chủ kiến thức khi AI có thể tham gia phần lớn quá trình. Giáo viên vì thế phải tìm thêm bằng chứng ngoài sản phẩm cuối cùng, từ câu hỏi, bản nháp, cách giải thích đến khả năng thực hành thực tế tại lớp. Đánh giá đang dịch dần về quá trình học và năng lực thực hiện độc lập.
Nhìn lại quá trình làm bài
Tại Trường THPT Chuyên Lê Thánh Tông, thầy giáo Nguyễn Đình Can, Phó Hiệu trưởng nhà trường, cho biết việc kiểm tra thường xuyên được tổ chức bằng vấn đáp, bài viết, thực hành và dự án. Với sản phẩm làm ngoài lớp, học sinh có thể sử dụng AI nhưng cần cho giáo viên biết công cụ đã dùng và mức độ hỗ trợ. Khi cần kiểm tra sâu hơn, giáo viên có thể yêu cầu cung cấp prompt để xem cách học sinh đặt câu hỏi và khai thác thông tin.
Trong dự thảo kế hoạch giáo dục AI năm học 2026 - 2027, trường đưa việc kiểm chứng vào nội dung cốt lõi. Học sinh lớp 10 học cách viết prompt theo mục tiêu, đối chiếu câu trả lời với sách giáo khoa và nguồn tin cậy, tìm sai sót, thiên lệch rồi lập nhật ký kiểm chứng. Ở lớp 12, các em thiết kế giải pháp, thử nghiệm, ghi nhận lỗi, cải tiến sản phẩm và phản biện chéo. Minh chứng đánh giá được tạo ra trong nhiều bước thay vì chỉ xuất hiện ở bài nộp cuối.
"Với một dự án học tập, học sinh có thể dùng AI nhưng phải trích dẫn công cụ đã sử dụng. Nếu cần kiểm tra kỹ hơn, giáo viên có thể yêu cầu các em cung cấp prompt để biết cách đặt câu hỏi, khai thác thông tin và mức độ AI tham gia vào sản phẩm. Học sinh vẫn phải giữ được tư duy, khả năng sáng tạo và trách nhiệm với bài làm của mình", thầy Can cho biết.
Theo thầy Can, các công cụ phát hiện văn bản do AI tạo ra chưa đủ để trở thành căn cứ duy nhất. Ngôn ngữ của mô hình ngày càng tự nhiên, bài viết của học sinh cũng có thể bị nhận diện sai. Giáo viên cần dựa vào quá trình tiếp xúc, cách các em trình bày, trả lời câu hỏi, giải thích nguồn dữ liệu và xử lý tình huống mới.
Sở Giáo dục và Đào tạo Đà Nẵng cũng yêu cầu các trường gắn giáo dục AI với kiểm tra, đánh giá, tư duy phản biện và khả năng kiểm chứng. Mỗi cơ sở chủ động lựa chọn hình thức phù hợp, đồng thời bồi dưỡng giáo viên về kỹ năng tích hợp, bảo mật dữ liệu và hướng dẫn học sinh sử dụng có trách nhiệm.
Đặt học sinh vào tình huống mới
Ở Trường THPT Tây Giang, việc đánh giá học sinh đang được điều chỉnh theo hướng tăng phần việc thực hiện ngay tại lớp. Cô giáo Arâl Mai Tình, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết các tổ chuyên môn hạn chế những bài luận dài hoặc bài tập về nhà dễ để AI làm thay, tăng nhiệm vụ gắn với thực tế địa phương, sơ đồ tư duy viết tay, thuyết trình, vấn đáp và các bài kiểm tra ngắn từ 5 đến 10 phút không sử dụng thiết bị. Với môn thực hành, giáo viên quan sát trực tiếp thao tác và cách học sinh giải thích kết quả.
Cách làm này gắn với điều kiện của một trường miền núi, nơi khả năng tiếp cận thiết bị và internet giữa học sinh chưa đồng đều. Có em thường xuyên dùng điện thoại thông minh để học, trong khi một số em phải dùng chung thiết bị hoặc phụ thuộc vào phòng máy của trường.
Nhà trường kết hợp học liệu số với phiếu bài tập giấy, tận dụng phòng máy trong giờ chính khóa và bố trí học sinh hỗ trợ nhau. Khi đánh giá, giáo viên chú ý đến sự tiến bộ, khả năng vận dụng kiến thức và phần việc các em tự thực hiện.
"Giáo viên cần hỏi lại cách các em suy nghĩ, vì sao chọn đáp án đó, thông tin lấy ở đâu và nếu thay đổi dữ kiện thì xử lý như thế nào. Khi học sinh tự giải thích, tự sửa lỗi và vận dụng được sang tình huống khác, giáo viên sẽ có căn cứ rõ hơn để nhận diện năng lực thực chất", cô Tình nói.
Thạc sĩ Ngô Hữu Thống, Viện trưởng Viện Nghiên cứu ứng dụng công nghệ và phát triển nhân lực AiOV, cho rằng giáo viên cần nhìn vào toàn bộ quá trình làm bài. Bản nháp, lịch sử chỉnh sửa và phần thuyết minh trực tiếp là những căn cứ quan trọng, trong khi phần mềm nhận diện AI chỉ mang tính tham khảo.
"Điều cần nhìn là học sinh có thực sự hiểu thứ mình nộp hay không. Một bài làm có thể rất đẹp, rất hoàn chỉnh, nhưng nếu các em không giải thích được quy trình tư duy phía sau, không thể tiếp tục khi thay đổi một dữ kiện hoặc khi phải làm lại trên giấy thì giáo viên cần kiểm tra mức độ làm chủ kiến thức", ông Thống nói.
[VIDEO] - Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm chia sẻ về những đề xuất để nâng cao năng lực dạy và học khi ứng dụng AI:
Nội dung: PHAN VINH - Đồ họa: TUYẾT TRINH