Nằm yên bình tại An Nhơn, chùa Thập Tháp không chỉ là trung tâm Phật giáo lâu đời mà còn lưu giữ những dấu tích lịch sử và câu chuyện bí ẩn từ thời kinh đô Đồ Bàn.
Tọa lạc tại phường An Nhơn, tỉnh Gia Lai, chùa Thập Tháp là một trong những ngôi cổ tự lâu đời nhất khu vực với tuổi đời gần 350 năm. Ngôi chùa không chỉ là điểm đến tâm linh thanh tịnh mà còn là một "bảo tàng sống" lưu giữ những giá trị văn hóa độc đáo, nằm ngay cạnh di tích thành cổ Đồ Bàn - kinh đô rực rỡ một thời của vương quốc Chiêm Thành.
Theo các tài liệu ghi chép, chùa Thập Tháp bắt đầu được xây dựng từ năm 1677 bởi Thiền sư Nguyên Thiều. Khi dừng chân tại vùng đất Quy Ninh, ngài thấy 10 ngôi tháp Chăm cổ kính trên gò đất cao đã sụp đổ thành tàn tích. Ngài đã tận dụng chính những viên gạch, tảng đá còn sót lại từ các ngôi tháp này để dựng nên chùa, đó cũng chính là nguồn gốc của cái tên Thập Tháp.
Đáng chú ý, ngôi chùa nằm ở vị trí đắc địa trên đồi Long Bích, mặt hướng về núi Mò O (núi Thiên Bút), phía xa là tháp Cánh Tiên. Toàn bộ khuôn viên chùa nằm cạnh thành cổ Đồ Bàn, tạo nên một quần thể di tích mang đậm dấu ấn giao thoa văn hóa giữa lịch sử Champa và Phật giáo Việt Nam.
Trải qua gần 3,5 thế kỷ với nhiều lần trùng tu, chùa Thập Tháp vẫn giữ nguyên vẹn cấu trúc hình chữ "Khẩu" (口). Đây là bố cục khép kín, trang nghiêm đặc trưng của các ngôi chùa cổ Việt Nam. Lối vào chùa dẫn qua một hồ sen thơm ngát, đưa du khách đến cổng với hai trụ biểu vuông đặt tượng sư tử uy phong.
Không gian nội tự được chia thành 4 khu chính kết nối hài hòa qua sân vuông ở giữa bao gồm: Chánh điện, Phương trượng, Đông đường và Tây đường. Đặc biệt, khu Chánh điện rộng 400m² được thiết kế theo kiểu nhà 3 gian 2 chái đặc trưng Nam Trung Bộ, với mái ngói âm dương rêu phong và hình tượng "lưỡng long tranh châu" trên nóc.
Bên trong Chánh điện, những cột gỗ lớn đen bóng qua hàng trăm năm cùng các bức hoành phi, câu đối sơn son thếp vàng tạo nên vẻ đẹp trần mặc, uy nghiêm. Đây từng là trung tâm Phật giáo lớn nhất vùng, nơi lưu giữ nhiều chứng tích lịch sử quan trọng.
Một điểm nhấn không thể bỏ qua khi đến chùa Thập Tháp là khối bạch thạch cao khoảng 0,38m nằm ngay trước cửa chánh điện. Trong dân gian, phiến đá này được gọi là "Phiến đá chém", một vật chứng gắn liền với những biến động lịch sử của vùng đất cố đô.
Việc nhà chùa đặt phiến đá ngay bậc tam cấp mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Các bậc tiền bối mong muốn mượn tiếng kinh kệ và tiếng chuông chùa hằng ngày để hóa giải nỗi oan khiên, giúp những linh hồn xưa được siêu thoát. Điều này thể hiện rõ nét tinh thần từ bi hỷ xả của nhà Phật trước những thăng trầm của thời đại.
Bên cạnh đó, phía Bắc của chùa còn có vườn tháp tổ với hơn 20 ngôi tháp cổ, là nơi an nghỉ của các vị trụ trì qua nhiều thế hệ. Mỗi ngôi tháp đều mang một vẻ đẹp kiến trúc riêng, góp phần tạo nên vẻ cổ kính cho toàn bộ khuôn viên.
Hằng năm, chùa Thập Tháp đón hàng ngàn phật tử và du khách thập phương về chiêm bái. Người dân đến đây không chỉ để cầu an, tìm kiếm sự thanh thản trong tâm hồn mà còn để khám phá những giá trị lịch sử, văn hóa vô giá của vùng đất kinh đô Đồ Bàn xưa.
