Việc gián đoạn tại eo biển Hormuz đe dọa 33% lượng phân bón toàn cầu, khiến giá Urea và DAP tăng vọt, buộc các quốc gia phải khẩn cấp điều chỉnh chiến lược an ninh lương thực.
Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải then chốt vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày (tương đương 1/4 nhu cầu toàn cầu) và 33% lượng phân bón giao dịch bằng đường biển, đang trở thành điểm nghẽn địa chính trị nghiêm trọng. Việc siết chặt tuyến đường này không chỉ gây sốc cho ngành năng lượng mà còn lan rộng sang lĩnh vực nông nghiệp và an ninh lương thực thế giới.
Hiện nay, khu vực Vịnh Ba Tư chiếm khoảng 49% lượng xuất khẩu Urea và 30% amoniac toàn cầu. Theo tính toán từ các chuyên gia JPMorgan tại Phố Wall, thế giới chỉ còn khoảng 25 ngày dự trữ chiến lược phân bón trước khi sự đứt gãy cung ứng bắt đầu ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực sản xuất nông nghiệp. Nếu eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa, các bồn chứa tại vùng Vịnh sẽ đầy trong chưa đầy một tháng, buộc các tổ hợp công nghiệp hóa chất khổng lồ phải ngừng hoạt động.
Đáng chú ý, quá trình tái khởi động các nhà máy này thường mất từ 4 đến 6 tuần, tạo ra độ trễ cung ứng kéo dài ngay cả khi căng thẳng địa chính trị kết thúc. Cuộc khủng hoảng diễn ra ngay trước thềm vụ gieo hạt mùa xuân tại Bắc Bán cầu, thời điểm nhu cầu phân bón đạt mức cao nhất trong năm.
Tính đến giữa tháng 3/2026, toàn bộ 8 loại phân bón chủ chốt trên thị trường đều ghi nhận xu hướng tăng giá mạnh mẽ. Cụ thể:
| Mặt hàng | Giá niêm yết (USD/tấn) |
|---|---|
| Urea thế giới | 674 |
| Phân lân DAP | 851 |
Tại Mỹ, chi phí vật tư tăng cao đã tác động trực tiếp đến chiến lược canh tác. Khảo sát từ Allendale Inc. dự báo diện tích gieo trồng ngô của Mỹ năm 2026 sẽ giảm xuống còn 37,91 triệu ha do nông dân chuyển sang trồng đậu tương – loại cây ít tiêu tốn phân đạm hơn. Để ứng phó, Chính phủ Mỹ đã ký lệnh miễn trừ Đạo luật Jones trong 60 ngày nhằm giảm cước vận tải và hạ thuế nhập khẩu Kali từ Canada và Mexico từ 25% xuống 10%.
Trung Quốc, quốc gia kiểm soát 44% lượng phốt-phát và 30% ni-tơ toàn cầu, đã yêu cầu các nhà xuất khẩu ngừng giao hàng và xả kho dự trữ quốc gia sớm hơn 15 ngày so với thông lệ. Động thái này nhằm bảo vệ vụ gieo trồng nội địa nhưng lại gây áp lực lớn lên các nước nhập khẩu như Ấn Độ và khu vực Đông Nam Á.
Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) cảnh báo năng suất tại các khu vực trọng điểm có thể giảm từ 20% đến 30%. Do chi phí phân bón chiếm 30-50% giá thành sản xuất ngũ cốc, một đợt lạm phát thực phẩm quy mô lớn có thể xảy ra vào cuối năm 2026 với độ trễ từ 6 đến 9 tháng.
Trong năm 2025, Việt Nam nhập khẩu 6,19 triệu tấn phân bón với kim ngạch 2,19 tỷ USD, trong đó nguồn cung từ Trung Quốc chiếm 48%. Sang tháng 1/2026, lượng nhập khẩu đã giảm 47% do giá thế giới tăng cao và khó khăn về logistics. Trên thị trường chứng khoán, nhóm cổ phiếu phân bón như BFC, DCM, DPM đã ghi nhận nhiều phiên tăng trần sau các diễn biến tại Trung Đông.
Mặc dù phụ thuộc vào nhập khẩu Kali và SA, Việt Nam vẫn sở hữu lợi thế nhờ khả năng tự chủ hoàn toàn mặt hàng Urea từ nguồn khí tự nhiên nội địa của Đạm Phú Mỹ (PVFCCo) và Đạm Cà Mau (PVCFC). Việc các doanh nghiệp chủ động tích trữ hàng từ Quý 4/2025 đã giúp ổn định nguồn cung cho vụ Đông Xuân và Hè Thu 2026.
Các chuyên gia nhận định, việc sử dụng các công cụ phòng vệ giá thông qua Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) đang trở thành giải pháp thiết yếu giúp doanh nghiệp nhập khẩu khóa chi phí đầu vào và giảm thiểu rủi ro từ những biến động địa chính trị khó lường.
