Giải Nobel Kinh tế 2025 tôn vinh thuyết tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo

Theo CNN, một nửa giải thưởng trao cho Giáo sư Joel Mokyr (79 tuổi) từ Đại học Northwestern, Evanston, IL (Mỹ) vì xác định các điều kiện tiên quyết cho sự tăng trưởng bền vững thông qua tiến bộ công nghệ.

Nửa còn lại được trao chung cho chuyên gia Philippe Aghion (69 tuổi), làm việc tại Trường INSEAD (Pháp) và Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị London (Anh) và chuyên gia Peter Howitt (79 tuổi) từ Đại học Đại học Brown, Providence, RI (Mỹ).

Hai nhà kinh tế này nổi tiếng với lý thuyết tăng trưởng bền vững thông qua “sự phá hủy sáng tạo” (creative destruction) - khái niệm trong kinh tế học mô tả quá trình trong đó những đổi mới mới thay thế và làm cho những đổi mới cũ trở nên lỗi thời.

Giải mã động lực phát triển bền vững

Ngược dòng thời gian, trong suốt phần lớn lịch sử nhân loại, kinh tế thế giới bị mắc kẹt trong trạng thái trì trệ. Những tiến bộ kỹ thuật, dù đáng kể, thường chỉ tạo ra cải thiện tạm thời trước khi tăng trưởng dừng lại.

Chỉ từ Cách mạng công nghiệp thế kỷ 18, con người mới bước vào kỷ nguyên tăng trưởng bền vững.

Giáo sư Joel Mokyr cho rằng bước ngoặt này đến từ cách xã hội tiếp nhận và lý giải khoa học. Khi con người bắt đầu hỏi “vì sao” thay vì chỉ “làm thế nào”, tri thức trở thành nền tảng cho chuỗi đổi mới kế tiếp.

Chính tinh thần khai phóng, khuyến khích tranh luận và chấp nhận thay đổi của châu Âu thời kỳ công nghiệp hóa đã mở đường cho vòng tuần hoàn sáng tạo không ngừng.

Trong khi đó, các chuyên gia Philippe Aghion và Peter Howitt lại tiếp cận vấn đề bằng mô hình toán học. Trong nghiên cứu công bố năm 1992, họ định lượng hóa ý tưởng của nhà kinh tế chính trị nổi tiếng người Áo Joseph Schumpeter về “sự sáng tạo hủy diệt”.

Theo đó, mỗi phát minh mới không chỉ sáng tạo mà còn “hủy diệt” những công nghệ, doanh nghiệp cũ - quá trình gây tổn thất và xung đột lợi ích, nhưng cũng chính là động lực để kinh tế tiến lên.

Thông điệp thời đại

Mô hình của Aghion - Howitt giúp giải thích không chỉ tăng trưởng dài hạn mà còn những biến động thực tế của các nền kinh tế hiện đại: vì sao đổi mới liên tục đi kèm thất nghiệp, vì sao cạnh tranh và chính sách hỗ trợ khởi nghiệp lại là điều kiện sống còn của tăng trưởng.

Tư tưởng này càng có ý nghĩa trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, robot và công nghệ xanh đang định hình lại mọi ngành nghề.

Ủy ban Nobel khẳng định: “Tăng trưởng kinh tế không thể coi là điều hiển nhiên. Chúng ta phải duy trì những cơ chế nền tảng của quá trình sáng tạo mang tính hủy diệt, nếu không muốn rơi trở lại thời kỳ trì trệ”.

Thông điệp thời đại ở đây: tăng trưởng chỉ có được khi dám đổi mới và chấp nhận đánh đổi - nền tảng giúp thế giới tiếp tục tiến về phía trước, bất chấp biến động.

Giải Nobel Kinh tế, như thường lệ, khép lại mùa Nobel sôi động của năm 2025, sự kiện ghi dấu những phát hiện và tư tưởng định hình tương lai nhân loại, từ y sinh, vật lý, hóa học đến văn học và hòa bình.