Giáo dục như một lời hứa với tương lai

Đối với Đà Nẵng, một thành phố đang chuyển mình mạnh mẽ để trở thành trung tâm tài chính quốc tế, đô thị đổi mới sáng tạo và hạt nhân tăng trưởng của miền Trung, thì năm 2026 còn là thời điểm quyết định. Bởi ở giai đoạn này, giáo dục - đào tạo được đặt vào vị trí then chốt, bảo đảm nguồn nhân lực chất lượng cao để hiện thực hóa tầm nhìn của thành phố trong 10-20 năm tới.

Vùng hấp dẫn chất xám mới của Việt Nam

Nhiều năm liền, Đà Nẵng được đánh giá là thành phố đáng sống, người dân hài lòng với chất lượng cuộc sống, với đô thị an toàn, dịch vụ công hiệu quả... Tất cả tạo nên một năng lực cạnh tranh đặc biệt.

Giờ đây, với cơ chế đặc thù mà Quốc hội vừa thông qua, Đà Nẵng có thêm công cụ mạnh để thu hút dòng dịch chuyển của chuyên gia, trí thức, doanh nhân, nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Một đô thị nếu muốn dẫn đầu thì phải trở thành điểm đến của tri thức. Sự hấp dẫn không chỉ nằm ở môi trường sống, mà nằm ở năng lực tạo việc làm chất lượng cao, ở tốc độ hỗ trợ các ý tưởng đổi mới, ở khả năng kết nối với những trung tâm khoa học - công nghệ hàng đầu châu Á.

Đà Nẵng đang có những tín hiệu tích cực. Các tập đoàn công nghệ lớn đã hiện diện sâu; các trung tâm nghiên cứu, vườn ươm, không gian sáng tạo ngày càng nhiều; những dự án chiến lược về AI, dữ liệu lớn, đô thị thông minh, kinh tế tuần hoàn… đang được xúc tiến. Khi những động lực này đồng bộ, dòng chảy chất xám sẽ tự nhiên tìm về.

Trong dòng chảy lớn ấy, giáo dục - đào tạo không đứng ngoài cuộc. Ngược lại, đây chính là nền móng để Đà Nẵng duy trì vị thế của một thành phố đáng sống và trở thành một “đầu mối tri thức” của quốc gia.

Vai trò của đại học trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đô thị

Nhìn lại chặng đường đã qua, giáo dục Đà Nẵng có quyền tự hào về những đóng góp của mình: một hệ thống giáo dục tương đối đồng bộ; đội ngũ nhà giáo tận tâm; các cơ sở giáo dục đại học, nghề nghiệp từng bước khẳng định vị thế; và một môi trường xã hội trân trọng tri thức.

Tuy nhiên, bối cảnh mới đòi hỏi giáo dục không thể chỉ “làm tốt phần việc của mình”, mà cần đi trước một bước, mở đường cho phát triển.

Trong kỷ nguyên kinh tế tri thức và chuyển đổi số, lợi thế cạnh tranh của các đô thị không còn nằm ở tài nguyên hữu hạn, mà ở chất lượng con người và năng lực sáng tạo. Đà Nẵng muốn trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm tài chính - dịch vụ, hay hạt nhân tăng trưởng của miền Trung, thì trước hết phải là trung tâm giáo dục - đào tạo và khoa học - công nghệ đủ mạnh.

Một đô thị muốn bứt phá về công nghệ và đổi mới sáng tạo chỉ có thể làm được khi bên trong nó tồn tại một hệ sinh thái tri thức mạnh. Và trung tâm của hệ sinh thái ấy, ở mọi quốc gia thành công, chính là đại học.

Đại học là nơi đào tạo nhân lực. Đại học còn là nơi phát minh ra công nghệ mới, nuôi dưỡng doanh nghiệp khởi nghiệp, cung cấp các lời giải khoa học cho phát triển kinh tế - xã hội, và tạo ra một không gian văn hóa - học thuật giúp thành phố vận hành trong trạng thái sáng tạo liên tục.

Đại học Đà Nẵng, với vị thế là đại học vùng uy tín, đang đứng trước cơ hội lịch sử phát triển thành Đại học Quốc gia.

Khi các luật giáo dục được sửa đổi theo hướng mở rộng quyền tự chủ, tăng quyền năng cho các đại học, trao cơ chế tài chính linh hoạt hơn, Đại học Đà Nẵng có thể triển khai mô hình quản trị mới - tinh gọn, hiện đại, gắn với chuẩn quốc tế.

Theo đó, ba nhiệm vụ chiến lược đang đặt ra cho đại học trung tâm của thành phố:

Thứ nhất, trở thành “nhà máy sản xuất tri thức” cho chiến lược phát triển đô thị thông minh, kinh tế số, công nghiệp công nghệ cao, và công nghệ sinh học nông nghiệp - những lĩnh vực mà Đà Nẵng đang ưu tiên. Điều này đòi hỏi đầu tư mạnh vào khoa học cơ bản, khoa học giáo dục, công nghệ số, AI, vật liệu mới, môi trường, logistics, và các lĩnh vực kỹ thuật chiến lược.

Thứ hai, trở thành hạt nhân của hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Khi các vườn ươm, trung tâm ươm tạo công nghệ, khu công nghệ thông tin tập trung và các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp của thành phố được triển khai mạnh mẽ, đại học phải là nơi phát hiện ý tưởng, kết nối doanh nghiệp, cung cấp chuyên gia, và chuyển giao tri thức. Mô hình “university-based innovation hub” là xu hướng của các thành phố sáng tạo trên thế giới - từ Austin, Singapore đến Eindhoven - và Đà Nẵng có đủ điều kiện để bước vào nhóm này.

Thứ ba, trở thành một trung tâm văn hóa - giáo dục mở của khu vực. Đại học không chỉ đào tạo mà còn tạo nên “bản sắc tri thức” cho đô thị: khai phóng, nhân văn, minh bạch, sáng tạo. Khi các trường đại học mạnh, thành phố sẽ thu hút được sinh viên quốc tế, tập thể chuyên gia toàn cầu, và hình thành mạng lưới hợp tác quốc tế rộng mở - yếu tố then chốt cho mục tiêu trở thành thành phố quốc tế.

Giáo dục và Đào tạo Đà Nẵng trong giai đoạn mới

Để tận dụng thời cơ vàng từ các luật và nghị quyết mới, ngành Giáo dục và Đào tạo Đà Nẵng cần những bước đi chủ động, mạnh mẽ và đồng bộ.

Một là, xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao theo nhu cầu đặc thù của thành phố. Đà Nẵng cần những kỹ sư công nghệ thông minh, chuyên gia AI - dữ liệu lớn, kỹ sư công nghiệp số, nhà giáo giỏi, nhà quản lý giáo dục hiện đại, chuyên gia du lịch - văn hóa - di sản, chuyên gia môi trường... Chính quyền thành phố cùng các trường đại học xây dựng bản đồ nhu cầu nhân lực 2025-2035, làm cơ sở cho chính sách học bổng, đào tạo theo đơn đặt hàng, và thu hút sinh viên xuất sắc.

Hai là, tạo cơ chế liên thông mạnh mẽ giữa giáo dục phổ thông - nghề - đại học. Luật Giáo dục sửa đổi và Luật Giáo dục nghề nghiệp sửa đổi đã mở đường. Đà Nẵng có thể đi trước bằng việc thiết kế một mô hình liên thông linh hoạt giữa các cấp học, giúp học sinh có nhiều lối đi, không bị “một kỳ thi quyết định cả đời”, đồng thời gắn kết đào tạo với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Ba là, chuẩn hóa và số hóa mạnh mẽ hệ thống quản trị giáo dục. Nghị quyết về cơ chế đặc thù cho phép Đà Nẵng thử nghiệm nhiều mô hình quản trị hiện đại: tự chủ trong xây dựng chương trình, quản lý tài chính, ứng dụng dữ liệu lớn vào điều hành, xếp lớp, đánh giá năng lực, phân tích dự báo. Thành phố có thể trở thành mô hình mẫu về quản trị giáo dục số.

Bốn là, đầu tư đột phá cho khoa học cơ bản và khoa học giáo dục. Không có nền tảng khoa học cơ bản mạnh thì không thể hình thành được các trung tâm AI, công nghệ cao hay đổi mới sáng tạo. Đà Nẵng có thể nghiên cứu cơ chế đặt hàng dài hạn, quỹ nghiên cứu bền vững, và các chương trình hỗ trợ nhà khoa học trẻ, chuyên gia quốc tế đến làm việc dài hạn.

Năm là, ưu tiên thúc đẩy đưa Đại học Đà Nẵng trở thành Đại học Quốc gia. Đây không chỉ là nhu cầu, mà còn là yêu cầu phát triển của vùng và của thành phố. Khi Đà Nẵng hướng tới vị thế trung tâm quốc tế về đổi mới sáng tạo, một Đại học Quốc gia hiện đại, đa lĩnh vực, kết nối toàn cầu chính là hạ tầng chiến lược. Việc này đòi hỏi sự đồng thuận cao, chiến lược dài hạn, và quyết tâm chính trị mạnh mẽ của cả thành phố.

Ngày đầu năm là thời khắc của những lời chúc, nhưng với giáo dục, đó còn là thời điểm khởi phát những lời hứa thầm lặng. Lời hứa với người học về một môi trường học tập nhân văn, chất lượng và khai phóng; lời hứa với xã hội về việc bồi đắp những thế hệ công dân có năng lực, có trách nhiệm và khát vọng cống hiến. Sâu xa hơn, đó là lời hứa dành cho tương lai của Đà Nẵng.

Năm 2026 không chỉ là cột mốc thời gian. Đây là khoảnh khắc mà Đà Nẵng có đủ điều kiện để bước vào quỹ đạo phát triển mới: mạnh hơn, thông minh hơn, hội nhập sâu hơn. Giáo dục và đào tạo, với những đổi mới thể chế mang tính lịch sử, có cơ hội để trở thành lực đẩy chủ đạo của sự chuyển mình.

Khi Đà Nẵng trở thành vùng hấp dẫn chất xám mới, khi đại học trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, và khi giáo dục - đào tạo được trao quyền để tiên phong, thành phố sẽ có thêm một trụ cột chiến lược để khẳng định vị thế trong khu vực. Đó cũng là con đường góp phần đưa Việt Nam tiến vững vàng vào kỷ nguyên của tri thức và phát triển bền vững.