Gieo mạch kết nối cho hệ sinh thái sáng tạo

Sự kiện Kết nối nghệ thuật sáng tạo Đà Nẵng 2026 - DACC (diễn ra từ ngày 30/10 đến 8/11) mở ra những trao đổi về cách khơi nguồn lực di sản, bồi đắp các mối liên kết và tạo nền tảng cho hệ sinh thái sáng tạo phát triển.

Mắt xích của hệ sinh thái sáng tạo

Với chủ đề “Lịch sử của ngày mai”, DACC đặt ra mối liên hệ giữa di sản và sáng tạo nghệ thuật đương đại.

Từ trải nghiệm 12 năm sinh sống và làm việc tại Đà Nẵng, nghệ sĩ thực hành thêu Phạm Ngọc Trâm (phường Hội An Đông) cho rằng thành phố có nhiều giá trị văn hóa, lịch sử nhưng chưa được khai thác, chuyển hóa tương xứng thành nguồn lực sáng tạo. Việc nhìn sâu hơn và biết cách khai thác các giá trị lịch sử, di sản giúp chúng ta đứng vững hơn để có thể bay cao, bay xa trong sáng tạo”, chị Trâm chia sẻ.

Theo chị Trâm, nhiều giá trị di sản của Đà Nẵng có thể được đặt trong mối liên hệ với văn hóa các nước trong khu vực và châu Á. Đơn cử, tháp Chăm ở Mỹ Sơn có những tương đồng với các công trình tại Angkor, Indonesia, Malaysia; văn hóa tơ lụa và thẩm mỹ Hội An cũng gợi liên hệ với Nhật Bản. Những lớp giao thoa ấy có thể khơi nguồn cho nhiều hướng sáng tạo, giúp nghệ sĩ khai thác di sản vượt ra ngoài sản phẩm du lịch, giải trí quen thuộc.

Chị Trâm đề xuất: “Làm thế nào để tạo ra những điểm chạm? Làm thế nào để một nghệ sĩ đến đây không chỉ nhìn thấy những thứ mang tính giải trí và du lịch đại trà? Theo tôi, chúng ta nên có thêm những lễ hội sáng tạo, sự kiện kết nối và những hoạt động riêng tại bảo tàng, không gian văn hóa công lập và tư nhân”.

Bên cạnh việc khai thác giá trị di sản để sáng tạo, một vấn đề khác chính là cần thay đổi cách nhìn nhận vai trò của công chúng trong đời sống nghệ thuật. Là người tiên phong của nghệ thuật đương đại Việt Nam, nghệ sĩ Bùi Công Khánh (hiện sống và làm việc tại Hội An) cho rằng chúng ta thường bỏ qua một khía cạnh quan trọng khi nói về giáo dục nghệ thuật: mối quan hệ giữa nghệ sĩ và công chúng không nên chỉ là mối quan hệ giữa người truyền đạt kiến thức và người tiếp nhận.

“Trong những dự án nghệ thuật có sự tham gia của cộng đồng, nghệ sĩ không nhất thiết là người hiểu biết nhiều hơn. Người dân có những kinh nghiệm sống, ký ức, tri thức địa phương và cách cảm nhận thế giới mà nghệ sĩ có thể chưa từng tiếp cận. Chúng ta không chỉ gợi mở để công chúng hiểu nghệ thuật, mà còn cần tạo điều kiện để nghệ thuật học hỏi từ chính đời sống của công chúng”, ông Khánh chia sẻ.

Trong khi đó, nghệ sĩ Nguyễn Vũ Xuân Hà, Giám đốc thiết kế chương trình và giám tuyển tại DACC chia sẻ: “DACC là thử thách lớn với tôi, nhưng cũng là cơ hội cần thiết. Bởi nếu không bắt đầu, chúng ta sẽ không thể biết hệ sinh thái nghệ thuật của thành phố đang có những nguồn lực nào, đâu là khoảng trống cần bù đắp và cần làm gì để cải thiện trong những năm tiếp theo”.

Để những kết nối không dừng lại

Những cuộc gặp gỡ tại DACC sẽ khó tạo ra dự án lâu dài nếu thiếu điều kiện để nghệ sĩ tiếp tục làm việc sau sự kiện. Từ không gian thực hành, nguồn kinh phí đến sự hỗ trợ chuyên môn, mỗi yếu tố đều ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng theo đuổi và phát triển ý tưởng của người làm nghệ thuật.

Với kinh nghiệm sáng lập, điều hành một số không gian sáng tạo như Vănguard, Chaosdowntown và AirHue Residency Program, nghệ sĩ Mai Ngọc Thiên Thanh đề xuất thành phố có cơ chế hỗ trợ nghệ sĩ trẻ, hình thành các nhóm thực hành, tổ chức lưu trú sáng tác, kết nối với các xưởng nghề địa phương, xây dựng đội ngũ cố vấn và duy trì trao đổi chuyên môn.

“Tính bền vững của một không gian sáng tạo nằm ở khả năng duy trì hoạt động với nhịp độ phù hợp, không nhất thiết chạy theo quy mô. Khi tìm kiếm tài trợ, người làm nghệ thuật cần xác định rõ mình đang có gì, cần kinh phí cho những hoạt động nào, đồng thời tính đến sự hỗ trợ có thể huy động và những giá trị có thể đóng góp trở lại cho cộng đồng”, nghệ sĩ Thiên Thanh nói.

Bên cạnh điều kiện dành cho người sáng tác, việc hình thành công chúng có khả năng tiếp nhận, đối thoại và tham gia các hoạt động nghệ thuật là một phần quan trọng của hệ sinh thái sáng tạo. Nghệ sĩ Bùi Công Khánh cho rằng, giáo dục nghệ thuật là giúp người học hiểu ngôn ngữ và giá trị của tác phẩm. Trong khi đó, giáo dục thông qua nghệ thuật là sử dụng trải nghiệm sáng tạo để phát triển tư duy, cảm xúc và nhận thức của công chúng.

“Với trẻ em, hãy khuyến khích sự tự quan sát, bày tỏ cảm nhận về tác phẩm thay vì vội vàng giải thích. Những workshop, triển lãm tương tác tạo cơ hội để trẻ trực tiếp khám phá nghệ thuật. Nhà trường là nơi gieo những hạt giống đầu tiên; bảo tàng, thư viện cần trở thành không gian học hỏi, đối thoại chứ không chỉ trưng bày tác phẩm. Nghệ sĩ cũng cần chia sẻ quá trình sáng tạo, đưa nghệ thuật đến gần hơn với đời sống cộng đồng”, ông Khánh chia sẻ.

Bà Nguyễn Thị Hội An, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, DACC 2026 nhấn mạnh vai trò của di sản như nguồn cảm hứng chủ đạo cho sáng tạo nghệ thuật đương đại. Thành phố kỳ vọng duy trì sự kiện thường niên, tạo điều kiện để nghệ sĩ và cộng đồng sáng tạo trong nước mở rộng giao lưu, hợp tác với khu vực Đông Nam Á.

“Phía sau mỗi tác phẩm là tâm huyết, sự tìm tòi và hành trình lao động sáng tạo của người nghệ sĩ. Chúng tôi mong muốn tạo dựng một không gian cởi mở để nghệ sĩ được gặp gỡ, chia sẻ, lắng nghe và tìm thấy những người đồng hành. Những kết nối bắt đầu từ DACC 2026 sẽ tiếp tục được nuôi dưỡng, trở thành những ý tưởng, dự án và cơ hội hợp tác mới”, bà Hội An cho biết.