Tại vùng đất yên bình thuộc xã Hòa Châu, huyện Hòa Vang (nay là phường Hòa Xuân), làng cổ Phong Nam vẫn lặng lẽ “sống chậm” giữa nhịp thời gian hối hả. Ở nơi ấy, có những người làm du lịch để gìn giữ những giá trị truyền thống mộc mạc và nguyên sơ của một làng quê.
Chúng tôi trở lại Phong Nam vào một sáng tháng Bảy. Con đường nhỏ dẫn vào làng rợp bóng tre. Cây chân chim cổ thụ gần 300 năm tuổi vẫn đứng sừng sững, lặng lẽ như đón chào khách đến thăm làng.
Khai thác du lịch từ giá trị làng cổ
Cánh đồng vẫn xanh như trong ký ức, nhưng lần này, trên nền trời trong vắt là sắc màu rực rỡ của hàng chục cánh diều đang chao nghiêng theo gió. Hỏi ra mới biết, hôm nay là “Ngày hội diều” một lễ hội do chính người dân phối hợp cùng Hợp tác xã du lịch cộng đồng tổ chức.
Trò chuyện cùng chúng tôi dưới mái hiên ngôi nhà cổ hơn 150 tuổi, anh Nguyễn Đình Nhàn, người sáng lập Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Nông nghiệp sinh thái Hòa Châu chậm rãi rót trà, vừa kể về câu chuyện hình thành hợp tác xã.
Khát vọng gìn giữ hồn quê và mong muốn mở ra sinh kế bền vững cho người dân làng Phong Nam đã thôi thúc anh và cộng sự bắt tay xây dựng mô hình phát triển du lịch có trách nhiệm, bảo tồn văn hóa và giữ gìn nhịp sống làng quê nguyên bản.
Chọn cách gắn bó với cộng đồng, các sản phẩm du lịch trải nghiệm của hợp tác xã được hình thành một cách tự nhiên, gắn liền với nhịp sống làng: từ khám phá văn hóa - lịch sử, trải nghiệm sinh thái nông nghiệp, các trò chơi dân gian đến những hoạt động thủ công truyền thống như nặn tò he, gói bánh ít, đan lát.
Du khách được đi xe bò, thu hoạch lúa, trồng rau và thưởng thức các món ăn dân dã đậm vị quê như bánh đúc, bánh nậm, trà lá mơ…
Không gian làng trở thành bối cảnh sống động cho chương trình “Một ngày làm người làng cổ” - sản phẩm chủ lực mà theo anh Nhàn, “mang đậm bản sắc và giá trị riêng có của Phong Nam”.
Ở đó, du khách không chỉ đứng ngoài quan sát, mà trở thành người làng thực thụ: khoác áo bà ba, chân trần lội ruộng, đội nắng gặt lúa, nhóm bếp, gói bánh, quây quần bên mâm cơm quê, rồi say mê với những trò chơi dân gian như ô ăn quan hay bịt mắt bắt vịt…
Du lịch ở Phong Nam được khai thác theo hướng gắn bó mật thiết với đời sống người dân địa phương, du khách không đến để tham quan mà như trở về “thăm nhà”, hòa mình vào cuộc sống thường nhật của người dân.
Mỗi căn nhà là một không gian kể chuyện, mỗi bữa cơm là một sự kết nối. Tất cả trải nghiệm diễn ra tự nhiên, không sắp đặt, giữ trọn vẹn vẻ đẹp nguyên sơ và chân thật của làng quê.
Giữ làng cho mai sau
Giữ làng, ở Phong Nam, không chỉ là câu chuyện bảo tồn những mái nhà rêu phong hay ngôi đình cổ kính. Đó còn là nỗ lực gìn giữ nhịp sống thanh bình, tâm thức văn hóa và những giá trị cốt lõi đang dần phai mờ.
Và hành trình bền bỉ ấy đang được bắt đầu từ những người tiên phong như anh Nhàn và các cộng sự trong Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Nông nghiệp sinh thái Hòa Châu.
Người dân Phong Nam giữ vai trò trung tâm trong mọi hoạt động của hợp tác xã. Họ đảm nhiệm nhiều vị trí khác nhau: từ hướng dẫn viên tại chỗ, tổ chức các lớp trải nghiệm nghề truyền thống, cung cấp ẩm thực và sản vật địa phương, đến tham gia biểu diễn và trò chơi dân gian…
“Chính tình yêu quê hương và sự am hiểu từng bụi tre, bờ ruộng là điều thực sự chạm đến trái tim du khách. Đó cũng là yếu tố quyết định sự thành công của mô hình du lịch cộng đồng này”, anh Nhàn chia sẻ.
Khi được hỏi về hành trình phát triển hợp tác xã, anh Nhàn trăn trở “Chúng tôi gặp phải rất nhiều khó khăn. Từ cơ chế đến nguồn vốn, từ hạ tầng đến câu chuyện nhân lực địa phương ”.
Dù chính quyền xã Hòa Châu (cũ) đã đồng hành trong thủ tục và truyền thông, nhưng việc chuyển giao bộ máy hành chính trong quá trình cải cách khiến một số đề xuất sử dụng đất công, cải tạo nhà cổ thành homestay vẫn đang bỏ ngỏ.
Dẫu vậy, kiên định với lựa chọn ban đầu, bằng những bước đi chậm rãi nhưng vững chãi, hợp tác xã vẫn luôn tâm niệm với nguyên tắc phát triển đi đôi với gìn giữ. Mọi quyết sách đều được tham vấn cộng đồng, việc đón khách luôn có sự kiểm soát để bảo đảm chất lượng, không chạy theo số lượng.
Hiện hợp tác xã đã kết nối với các trường học, doanh nghiệp lữ hành, hướng đến đối tượng yêu thích trải nghiệm nông nghiệp và văn hóa. Sắp tới, sẽ có thêm lưu trú, tour giáo dục môi trường, ẩm thực mùa vụ.
Còn khách quốc tế? “Chúng tôi chưa vội, nhưng cũng đã sẵn sàng”, anh Nhàn cho biết.
Chúng tôi rời Phong Nam khi chiều đã xuống. Giọng anh Nhàn như còn vọng theo: “Ngần ấy năm trôi qua, người làng vẫn cần mẫn gìn giữ từng nếp sống, từng phong tục của một miền quê thuần hậu. Chúng tôi chỉ đang tiếp nối công việc ấy, để mai này, con cháu còn biết rằng, quê hương đã từng đẹp và bình yên đến thế”.
Và chính trong sự tiếp nối âm thầm ấy, những người yêu Phong Nam lại có thêm niềm tin vào một nếp làng sẽ còn được gìn giữ và lan tỏa mãi về sau.
