Giữa rừng sâu, trong lòng những hang đá từng bị bom đạn cày xới hay lặng lẽ ở từng nghĩa trang liệt sĩ, cán bộ, chiến sĩ Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (lâm thời), Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố vẫn miệt mài với nhiệm vụ đặc biệt: tìm kiếm những liệt sĩ đã ngã xuống, xác định danh tính để các anh được trở về với thân nhân sau nhiều năm nằm lại chiến trường.

Hành trình của những người lính tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ bắt đầu từ những ký ức ngày càng nhạt dần của các nhân chứng lịch sử hay chỉ vài dòng thông tin ít ỏi do thân nhân cung cấp. Mỗi manh mối đều được đối chiếu, khảo sát nhiều lần trước khi lực lượng tìm kiếm quyết định triển khai khai quật.
Hang Đá Sập (hang Thương nghiệp K600, xã Hà Nha) là một trong những điểm tìm kiếm nhiều thử thách nhất mà đội vừa trải qua. Đây không phải một hang động đơn lẻ mà là cả hệ thống hang ngầm nằm trong lòng núi Sơn Gà. Sau trận bom năm 1969, cửa hang bị đất đá vùi lấp, nhiều lối đi biến mất, nền hang luôn ẩm thấp, thiếu ánh sáng và tiềm ẩn nguy cơ sạt lở.
Mỗi ngày, cán bộ, chiến sĩ phải mất gần một giờ leo núi để tiếp cận hiện trường, mang theo dụng cụ, lương thực và làm việc liên tục đến chiều tối mới trở về. Những hôm thời tiết xấu, toàn đội buộc phải rút quân sớm để bảo đảm an toàn.
Thiếu tá Nguyễn Văn Lâm, Phân đội trưởng Phân đội 3, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ cho biết, việc khai quật hoàn toàn thực hiện thủ công. Từng lớp đất, từng tảng đá đều được cẩn thận tách, bóc bằng xẻng, xà beng; từng chút hài cốt, di vật tìm thấy đều được xử lý cẩn trọng.

Sự kiên trì ấy đã mang lại kết quả khi lực lượng tìm kiếm phát hiện và cất bốc được 8 hài cốt liệt sĩ theo thông tin xác minh trước đó. Cùng với các hài cốt là nhiều di vật như: mảnh vải, nút áo, dép cao su, mũ cối, bút bi, lọ thuốc cá nhân… sau hơn nửa thế kỷ nằm lại trong lòng đất. Hành trình ấy chưa dừng lại, đội vẫn tiếp tục mở rộng phạm vi khảo sát. Với những người lính làm nhiệm vụ, chỉ khi không còn bất kỳ dấu hiệu nào của đồng đội còn nằm lại, cuộc tìm kiếm mới thực sự kết thúc.
Công việc của Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ không chỉ diễn ra giữa rừng sâu, mà còn tiếp nối tại các nghĩa trang trên địa bàn thành phố. Cùng với hoạt động khảo sát, khai quật, các tổ công tác đồng thời triển khai lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN nhằm xác định danh tính các liệt sĩ chưa biết tên.
Trung tá Nguyễn Hữu Dũng, Chính trị viên Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố cho biết, song song với nhiệm vụ tại hang Đá Sập, đơn vị đã hoàn thành việc lấy mẫu đạt chuẩn đối với toàn bộ 38 mộ đủ điều kiện trong tổng số 66 mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính tại Nghĩa trang liệt sĩ ở phường Quảng Phú; đồng thời cử cán bộ trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật cho các xã, phường thực hiện lấy mẫu tại các nghĩa trang theo kế hoạch của Ban Chỉ đạo thành phố.

Theo Trung tá Nguyễn Hữu Dũng, thời gian là áp lực lớn nhất đối với công tác quy tập và xác định danh tính liệt sĩ. Mẫu sinh phẩm sau nhiều thập niên ngày càng suy giảm chất lượng, trong khi nhân chứng lịch sử cũng dần tuổi cao, sức yếu.
“Chúng tôi luôn tranh thủ từng ngày để tiếp nhận thông tin từ thân nhân, cựu chiến binh và chính quyền địa phương. Hiện tại, đội đang tiếp nhận một số thông tin về liệt sĩ tại nhiều khu vực trên địa bàn thành phố, tiếp tục tổ chức thực hiện khảo sát, không để chậm trễ, chắt chiu từng cơ hội tìm kiếm và xác định danh tính cho các anh hùng liệt sĩ”, Trung tá Nguyễn Hữu Dũng chia sẻ.
Trong những ngày trực tiếp kiểm tra hiện trường hang Đá Sập, Đại tá Trần Hữu Ích, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố đã yêu cầu lực lượng tìm kiếm tiếp tục mở rộng phạm vi khảo sát, không bỏ sót bất kỳ dấu tích nào của liệt sĩ. Đồng thời nhấn mạnh, việc đẩy nhanh tiến độ không chỉ để hoàn thành nhiệm vụ mà còn nhằm giữ lại những mẫu sinh phẩm còn đủ điều kiện phục vụ giám định ADN, góp phần trả lại tên cho các liệt sĩ và đáp ứng nguyện vọng của thân nhân.
Theo Đại tá Trần Hữu Ích, các cơ quan, đơn vị đang tiếp tục thực hiện quyết liệt Chiến dịch “500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, chủ động tìm kiếm, khai thác mọi nguồn tư liệu. Bên cạnh việc gặp gỡ nhân chứng lịch sử, rà soát hồ sơ, tài liệu lưu trữ, lực lượng tìm kiếm, quy tập đã tăng cường theo dõi, sàng lọc thông tin trên báo chí, mạng xã hội và phản ánh của nhân dân, tổ chức khảo sát, xác minh và triển khai lực lượng tìm kiếm ngay khi có thông tin.

Mới đây, tại Hội nghị sơ kết công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ 6 tháng đầu năm 2026, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Anh Tuấn cũng nhấn mạnh yêu cầu thực hiện hiệu quả, khẩn trương “Chiến dịch 500 ngày đêm”. Thành phố đang tiếp tục huy động sự tham gia của các sở, ngành, địa phương, hội cựu chiến binh và nhân chứng lịch sử trong việc cung cấp thông tin, đẩy nhanh tiến độ khảo sát, tìm kiếm và lấy mẫu ADN tại các nghĩa trang trên địa bàn.
Trong lòng hang Đá Sập hay giữa những hàng bia trắng lặng im, bước chân của những người lính vẫn chưa dừng lại. Với họ, mỗi cuộc tìm kiếm, quy tập vừa là nghĩa cử tri ân, vừa hiện thực lời khấn nguyện thiêng liêng của người lính: đưa những liệt sĩ trở về với tên tuổi, quê hương và vòng tay của gia đình.