Hoàn thiện Bộ luật Hình sự: Nghiêm minh với tội phạm, công bằng với người dân

Phát biểu tại phiên thảo luận, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng Lê Ngọc Quang ghi nhận nỗ lực của cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc rà soát, hoàn thiện dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), nhất là các quy định liên quan đến tội phạm công nghệ cao, tài sản số, chính sách hình sự nhân đạo và những cơ chế xử lý mới.

Theo đại biểu, Bộ luật Hình sự là đạo luật đặc biệt quan trọng, tác động trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân, trật tự, an toàn xã hội và môi trường đầu tư, kinh doanh. Vì vậy, việc sửa đổi phải bảo đảm xử lý nghiêm minh tội phạm, đồng thời phòng ngừa oan, sai; tuyệt đối không hình sự hóa các quan hệ dân sự, kinh tế và hạn chế tối đa nguy cơ lạm dụng pháp luật.

Đối với quy định về phòng vệ chính đáng tại Điều 23, đại biểu đề nghị làm rõ căn cứ đánh giá tính cần thiết của hành vi chống trả. Trong tình huống bị tấn công bất ngờ, nguy hiểm, người phòng vệ thường không có đủ thời gian cân nhắc chính xác mức độ chống trả.

Do đó, không nên chỉ căn cứ vào thiệt hại xảy ra để xác định hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, mà cần xem xét toàn diện tính chất, mức độ nguy hiểm, tương quan lực lượng và khả năng nhận thức tại thời điểm xảy ra sự việc.

Đối với chính sách tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, đại biểu đánh giá đây là hướng tiếp cận đổi mới trong xử lý tội phạm kinh tế, tạo điều kiện để người vi phạm khắc phục hậu quả, duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, cần quy định rõ tiêu chí xác định “vì lợi ích chung” và thiết lập cơ chế giám sát hiệu quả, tránh việc lợi dụng chính sách để né tránh trách nhiệm hình sự.

Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu mở rộng chính sách nhân đạo trong thi hành án tử hình đối với người mắc bệnh hiểm nghèo có tình trạng suy kiệt tương đương ung thư giai đoạn cuối, trên cơ sở tiêu chí y khoa khách quan và cơ chế giám định chặt chẽ.

Đáng chú ý, đối với tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, đại biểu Lê Ngọc Quang nhấn mạnh sự cần thiết phải phân biệt hành vi cố ý chiếm đoạt với trường hợp không thể thực hiện nghĩa vụ trả nợ do rủi ro khách quan trong kinh doanh. Việc không xác định rõ dấu hiệu chiếm đoạt có thể dẫn đến sử dụng biện pháp hình sự để giải quyết tranh chấp kinh tế thuần túy, gây tâm lý bất an cho môi trường đầu tư.

Cùng tham gia góp ý dự thảo, đại biểu Nguyễn Đại Đồng (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng) quan tâm đến chính sách thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, điều chỉnh mức phạt tiền, định lượng tài sản và bổ sung các trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự.

Đối với đề xuất thu hẹp hình phạt tử hình, đại biểu cho rằng chính sách này hướng đến bảo đảm tính nhân đạo, khoan hồng của Nhà nước, đồng thời duy trì tính răn đe, nghiêm khắc của pháp luật và phù hợp với yêu cầu hội nhập quốc tế.

Về việc nâng mức phạt tiền và định lượng giá trị tài sản trong các cấu thành tội phạm, đại biểu cơ bản đồng tình với hướng điều chỉnh nhằm bảo đảm phù hợp với biến động giá cả và tình hình phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung căn cứ xác định những hành vi có dấu hiệu tội phạm nhưng tính chất nguy hiểm cho xã hội không đáng kể, qua đó bảo đảm áp dụng thống nhất, tránh hình sự hóa những hành vi không cần thiết.

Đối với các trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự, đại biểu đề nghị mở rộng phạm vi phù hợp đối với hành vi gây thiệt hại trong quá trình thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới phục vụ phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Cùng quan tâm đến yêu cầu hoàn thiện chính sách hình sự trong bối cảnh phát triển khoa học, công nghệ, đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng) đề nghị dự thảo phải phân định rõ ràng giữa rủi ro hợp pháp, vi phạm quản lý và hành vi phạm tội.

Góp ý về cơ chế bảo vệ người nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng công nghệ vì lợi ích chung tại các Điều 26, 31 và 32, đại biểu cho rằng cần xác định rõ điều kiện áp dụng đối với từng trường hợp. Theo đó, người thực hiện hoạt động đổi mới sáng tạo đã tuân thủ quy trình, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ phòng ngừa nhưng vẫn phát sinh rủi ro cần được xem xét bảo vệ theo quy định. Ngược lại, không thể mặc nhiên miễn trách nhiệm cho chủ thể cố tình vi phạm chỉ vì đã khắc phục hậu quả.

Đối với quy định về tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa tại Điều 190, đại biểu đồng tình với việc xử lý nghiêm các hành vi gian lận, chiếm đoạt và thao túng thị trường. Tuy nhiên, cần mô tả cụ thể hành vi nguy hiểm cần xử lý hình sự, làm rõ yếu tố lỗi, cách xác định khoản thu lợi bất chính, thiệt hại và phân định với các tội danh hiện hành.

Theo đại biểu, không thể chỉ căn cứ vào giá trị giao dịch lớn để kết luận có tội phạm, mà phải xem xét cụ thể hành vi, lỗi và hậu quả. Nếu ranh giới giữa vi phạm quản lý và hành vi phạm tội không rõ ràng, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc dự báo rủi ro pháp lý, nhất là khi các quy định quản lý trong lĩnh vực tài sản mã hóa còn có thể thay đổi trong quá trình thí điểm.

Từ các nội dung góp ý, các đại biểu Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và khả thi. Các quy định cần đủ chặt chẽ để đấu tranh hiệu quả với tội phạm, đồng thời bảo vệ quyền con người, quyền công dân; khuyến khích đổi mới sáng tạo và tạo môi trường pháp lý an toàn cho hoạt động đầu tư, kinh doanh.