Hoàn thiện cơ chế bồi thường của Nhà nước, bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người dân

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được xây dựng theo hướng khắc phục bất cập thực tiễn, đẩy mạnh chuyển đổi số, đơn giản hóa thủ tục và nâng cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong giải quyết bồi thường, bảo đảm quyền lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Tham gia góp ý về phạm vi trách nhiệm bồi thường trong hoạt động quản lý hành chính, đại biểu Nguyễn Phi Hùng, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng cho rằng, pháp luật hiện hành chưa quy định rõ trường hợp cơ quan nhà nước hoặc người có thẩm quyền không thi hành, chậm thi hành hoặc thi hành không đầy đủ bản án, quyết định hành chính của tòa án đã có hiệu lực pháp luật mà gây thiệt hại cho người dân là căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Đây là khoảng trống cần được nghiên cứu khắc phục, nhất là trong lĩnh vực đất đai.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 17 dự thảo luật trường hợp không thi hành, chậm thi hành hoặc thi hành không đầy đủ bản án, quyết định của tòa án về vụ án hành chính đã có hiệu lực pháp luật mà không có lý do chính đáng, gây thiệt hại cho cá nhân, tổ chức thì thuộc phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Đồng thời, cần giao Chính phủ quy định cụ thể căn cứ, tiêu chí xác định lý do chính đáng và thời hạn xác định hành vi chậm thi hành bản án, quyết định hành chính của tòa án.

Về miễn trách nhiệm hoàn trả, đại biểu cho rằng dự thảo đã quy định một số trường hợp được miễn hoàn trả đối với cán bộ gây thiệt hại do lỗi vô ý. Tuy nhiên, cần bổ sung cơ chế bảo vệ đối với cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Đại biểu đề nghị bổ sung trường hợp được miễn trách nhiệm hoàn trả khi thiệt hại phát sinh do rủi ro khách quan trong quá trình thực hiện đề xuất đổi mới, sáng tạo, thử nghiệm có kiểm soát đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt; người thi hành công vụ đã tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định và không có hành vi vụ lợi.

Theo đại biểu, quy định này vừa tạo động lực cho cán bộ mạnh dạn đổi mới, sáng tạo, vừa bảo đảm nguyên tắc kiểm soát trách nhiệm, không để việc khuyến khích đổi mới trở thành kẽ hở cho hành vi vụ lợi. Từ đó, đại biểu đề nghị đề nghị bổ sung điểm d vào khoản 4a Điều 65 dự thảo luật như sau: “d) Thiệt hại phát sinh do rủi ro khách quan trong quá trình thực hiện đề xuất đổi mới, sáng tạo, thử nghiệm có kiểm soát đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt mà người thi hành công vụ đã tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định và không có hành vi vụ lợi”.

Đại biểu Nguyễn Phi Hùng cũng đề nghị hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát việc thực hiện trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Theo đại biểu, cơ chế hiện nay còn mang tính “khép kín”, chủ yếu là quản lý, kiểm tra nội bộ, trong khi vai trò giám sát của MTTQ Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân chưa được thể hiện rõ trong dự thảo.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về giám sát hoạt động giải quyết bồi thường của Nhà nước. Theo đó, MTTQ Việt Nam có trách nhiệm giám sát hoạt động giải quyết bồi thường; cơ quan giải quyết bồi thường và cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm cung cấp thông tin, tài liệu liên quan, xem xét, giải quyết và trả lời kiến nghị của MTTQ Việt Nam theo quy định.

Đồng thời, nhân dân được giám sát việc chấp hành pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thông qua MTTQ Việt Nam hoặc trực tiếp phản ánh, kiến nghị, tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong giải quyết bồi thường.

Dự thảo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được xây dựng nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước về công tác bồi thường nhà nước; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới; cải cách, đơn giản hóa thủ tục yêu cầu bồi thường, bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người bị thiệt hại do hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ; nâng cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước, người thi hành công vụ, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật và khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực thi pháp luật hiện hành.

Dự thảo dự kiến được Quốc hội xem xét, cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.