Những ngày này, thị dân Hội An đang tập quen với tên gọi của ba phường mới nhưng dù sắp xếp hình thái đô thị nào, với người Hội An, họ cũng chỉ có một phố Hội mà thôi.
Phố trong làng
Cho đến khi kết thúc mô hình chính quyền cấp huyện, thời gian khoác trên mình thực thể thành phố của Hội An chỉ kéo dài khoảng 17 năm (được công nhận là thành phố vào năm 2008). Dù vậy “tuổi đời” thực tế của đô thị này là hành trình dằng dặc vọng từ quá khứ nơi thương cảng vàng son một thuở.
Chẳng thế mà cách đây vài tháng, khi tiến hành đặt tên cho xã, phường mới, Hội An là một trong những địa phương hiếm hoi có đa số cư dân không muốn quay về với định danh làng cũ (dự định đặt là Thanh Châu và Thanh Hà).
Sâu thẳm trong tâm thức, người Hội An xem “phố như làng”, với họ định danh “Hội An” như một báu vật. Dù là người vạn chài phía miệt biển Cửa Đại hay một lão nông lam lũ nơi làng Trà Quế cũng trân quý, nhất định khư khư với danh xưng “Hội An”.
Đặc trưng sinh thái của đô thị cổ Hội An là “phố trong làng, làng trong phố”. Vì thế, nhiều chuyên gia quy hoạch đánh giá ở đô thị này có sự chuyển tiếp mềm mại, gần như không có ranh giới giữa phố và làng.
Đồ án điều chỉnh Quy hoạch chung thành phố Hội An (cũ) đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 được phê duyệt hồi tháng 3-2025 từng định hướng phát triển Hội An trở thành đô thị “Sinh thái - văn hóa - du lịch” mang tầm quốc tế. Có thể thấy, có nhiều con đường để nâng cao vị thế đô thị, trong đó Hội An đã đề cao “sinh thái” như là yếu tố hàng đầu.
Tại một hội thảo về quy hoạch đô thị Hội An, ông Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam nói: “Đô thị Hội An sở hữu sức hút kỳ lạ trong lòng người Việt Nam, thêm nữa tầm ảnh hưởng của Hội An ở phạm vi quốc tế cũng rất lớn. Bất kỳ chuyển động nào dù lớn hay nhỏ của đô thị này cũng khiến công chúng quan tâm, bàn luận cho thấy tình yêu của mọi người với Hội An”.
Phải chăng sức hút này một phần đến từ yếu tố “tĩnh” mà rất khó cảm nhận được ở các đô thị hiện đại. Để những ai trót quá bước ở phố Hội bỗng thấy dậy lên miền ký ức nguồn cội trong tâm thức. Như nhà thơ Chế Lan Viên từng cảm thán khi ghé qua nơi đây: “Hội An không là quê/ Mà là hương, khổ thế/ Quên quê, ai có thể/ Hương ư? ôi dễ gì…”.
Chỉnh thể không thể tách rời
Từ ngày 1-7, phần đất liền của thành phố Hội An cũ chính thức vận hành với 3 phường mới gồm: Hội An, Hội An Đông và Hội An Tây.
Ông Nguyễn Văn Sơn - nguyên Chủ tịch UBND thành phố Hội An cho rằng: “Dù Hội An không còn là một đơn vị hành chính cấp huyện nhưng chắc chắn chỉnh thể Hội An không thể chia cắt. Chúng ta phân tách về không gian đô thị hành chính để thuận lợi trong công cuộc phát triển mới nhưng không thể chia cắt về không gian sinh thái, không gian di sản cũng như “dòng chảy” kiến trúc của đô thị Hội An”.
Ngược dòng quá khứ, nếu không có thương cảng Hội An, những lò gốm của làng Thanh Hà (Hội An Tây) có bền bỉ “đỏ lửa” trong mấy thế kỷ?.
Ở một chiều hướng khác, nếu không có dòng nước lành của sông Thu Bồn và Lộ Cảnh giang (sông Cổ Cò) ngang qua Hội An Tây và Hội An Đông thì thuyền ai sẽ ghé Hội An để dựng nên dáng hình của phố.
Còn ông Trần Ngọc Chính nhận định, Cù Lao Chàm (xã đảo Tân Hiệp) cũng là một bộ phận khăng khít, không thể tách rời của đô thị Hội An. Với giá trị khu dự trữ sinh quyển thế giới, khu vực này càng nâng tầm giá trị sinh thái của Hội An. Rất hiếm có hệ sinh thái vùng đảo nào ở nước ta gắn mật thiết với đô thị như Cù Lao Chàm - Hội An.
Thông tin từ chuyên gia về bảo tồn biển, nhiều loài thủy hải sản ở vùng biển Cù Lao Chàm cứ vào mùa sinh sản là hội tụ về các bãi đẻ ở rừng ngập mặn Cẩm Thanh sau đó sinh sôi tỏa đi khắp nơi vun lên sự trù phú cho cả dải vùng bờ biển Quảng Nam - Đà Nẵng.
Theo ông Nguyễn Đức Bình - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Hội An, lãnh đạo cả 4 phường, xã mới của thành phố Hội An cũ đã cùng thống nhất quan điểm, dù là phường nào thì cũng chung tầm nhìn vì sự phát triển bền vững và kế thừa tinh thần của Hội An.
“Chúng tôi ý thức được rằng Hội An là một vùng đất đặc biệt. Mỗi xã, phường sau sáp nhập là một phần không tách rời của Hội An. Từ ngôi nhà, ngọn cỏ, dòng sông, cây cối ở Hội An đều có sự gắn kết với nhau. Việc phân tách địa giới hành chính sẽ không xé lẻ Hội An”, ông Bình chia sẻ.
