Hồn xưa trong lòng phố mới

Làng Tân Lưu xưa, của xã Hòa Hải, nay là phường Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng, từng là một làng chài bãi ngang, quanh năm dập dìu thuyền lưới, tiếng sóng biển hòa cùng tiếng gõ mạn thuyền, tiếng gọi nhau ra khơi trong mỗi sớm mai về.

Ký ức Tân Lưu

Nằm về phía Đông Nam núi Non Nước, xưa kia vùng đất này hoang vắng, các ngôi làng như Tân Lưu, Trà Lộ, An Nông dân cư thưa thớt, người dân sống bằng nghề đánh bắt cá biển ngang và làm nông nghiệp dọc theo sông Bãi Dài (Cổ Cò).

Trong những năm chiến tranh ác liệt, một số gia đình tản cư đến địa phương khác như xã Bình Dương (Thăng Bình, Quảng Nam), Sơn Trà (Đà Nẵng). Khi đất nước thống nhất, người dân trở về quê cũ.

Làng Tân Lưu, từ Dốc Kinh, Dốc Lài ra tới biển, lúc đông nhất có hơn 170 hộ gia đình.

Năm 1997, sau khi xã Hòa Hải nâng lên thành phường, cùng với cuộc chỉnh trang đô thị của thành phố Đà Nẵng, tên làng Tân Lưu không còn nữa, người dân đã tái định cư và hình thành những làng xóm mới theo các tuyến đường chỉnh trang như Nguyễn Duy Trinh, Trường Sa, Nguyễn Thần Hiến, Trà Lộ, Tân Trà, Đông Hải, An Nông... cùng với đó, nhiều cư dân nơi khác đến sinh sống, tạo thành một đô thị biển nằm về phía nam Ngũ Hành Sơn ngày càng đông đúc và sầm uất.

Những năm tháng gian lao

Từ thuở lập làng, người làng Tân Lưu đã gắn đời mình với biển cả. Con sóng, con nước nuôi sống bao thế hệ, cũng chính là nơi chứng kiến bao mất mát của dân làng trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc.

Thời chiến tranh chống Mỹ, Tân Lưu là vùng đất kiên trung. Một vùng đất nằm sát bên lòng địch, du kích và nhân dân làng Tân Lưu đã làm nên nhiều chiến công hiển hách, góp phần vào kỳ tích 2 lần anh hùng của quân và dân xã Hòa Hải.

Chỉ tính riêng làng Tân Lưu, với diện tích khoảng hơn 1 cây số vuông nhưng đã có 103 liệt sĩ, 32 Bà mẹ Việt Nam anh hùng, 6 Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, 1 Anh hùng lao động. Làng Tân Lưu đã có hàng trăm người con ra trận, nhiều gia đình chịu cảnh tang thương, có người ngã xuống ngay trên chính bãi cát quê hương mình. Máu và nước mắt đã thấm vào từng tấc cát, từng con sóng, để hôm nay người làng Tân Lưu nhắc đến quá khứ với niềm tự hào xen lẫn nghẹn ngào khôn nguôi.

Từ làng biển nghèo đến phố mới

Sau ngày đất nước thống nhất, rồi bước vào thời kỳ đổi mới, đặc biệt là khi Đà Nẵng trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, xã Hòa Hải (nay là phường Ngũ Hành Sơn) khoác lên mình một diện mạo mới. Những con đường thảm nhựa, những dãy nhà cao tầng, những khu đô thị hiện đại mọc lên.

Làng Tân Lưu xưa, hôm nay đã thành những tên làng khác nhau nằm dọc ngang theo các tuyến phố. Ngư dân xưa, nay có người làm du lịch, làm dịch vụ, có người trở thành chủ doanh nghiệp. Những khu biệt thự ven biển lộng gió, những dãy phố thương mại sầm uất làm nên diện mạo của một vùng đất đang chuyển mình mạnh mẽ về tương lai.

Thế nhưng, trong sâu thẳm tâm hồn của người dân làng Tân Lưu, hồn xưa quê biển vẫn còn đó. Dù đất xưa trở thành phố, nhưng nhiều gia đình vẫn quyết giữ cho mình đôi tấm lưới, chiếc thuyền nan để sớm mai ông Tuấn, ông Ấn, ông Hai, ông Bốn, ông Thành… vẫn gọi nhau ơi ới dong thuyền ra biển.

Những ngày biển động, họ vẫn ngồi bên nhau khề khà ly rượu, kể nhau nghe về ký ức của làng. Những buổi sớm mai hay chiều về người già, trẻ em vẫn ra bờ biển ngắm thuyền cập bến… hình ảnh thân thuộc, gợi nhớ một thời cha ông bám biển, âu đó cũng là khoảng lặng yên bình phía sau sự nhộn nhịp của phố thị.

Giữ hồn quê trong lòng phố

Dù nhịp sống đô thị đang ngày càng sôi động, nhưng người dân làng Tân Lưu xưa vẫn giữ sự nồng ấm tình người, lòng thủy chung và niềm tự hào về quê hương.

Người trẻ hôm nay có thể làm việc trong các khu nghỉ dưỡng, các nhà máy hay công ty, nhưng khi mùa lễ hội Cầu ngư cúng tế lăng Ông thần Nam Hải vào mùng 6 tháng Giêng hằng năm, họ vẫn trở về với biển, với làng, cùng nhau dựng nêu, tham gia lễ hội, rước cá Ông, dâng hương tưởng nhớ tiền nhân.

Đâu đó, bên dãy phố mới, tiếng trống vọng ở những ngôi nhà thờ tộc vẫn vang lên trong dịp tế thu, hay Tết đến xuân về. Những ngôi chùa cổ kính nép mình bên chân Ngũ Hành Sơn, nhà thờ tộc họ vẫn khói hương nghi ngút mỗi ngày giỗ chạp. Tất cả như giữ lại cốt cách của một làng quê miền biển hiền hòa, thủy chung, nghĩa tình.

Làng Tân Lưu xưa, mảnh đất nhỏ bên bờ cát dài, nay đã thành phố, nhưng trong lòng người dân nơi đây Tân Lưu vẫn là làng. Những ký ức xưa như chiếc neo lòng níu giữ hồn quê - một làng biển đã đi qua chiến tranh, đi qua nghèo khó, để hôm nay ngẩng cao đầu giữa thời bình. Tình yêu quê hương và truyền thống anh hùng luôn được nuôi dưỡng, phát huy trên mỗi chặng đường phát triển của thành phố Đà Nẵng hôm nay.