Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh nỗ lực đưa loại hình nghệ thuật tuồng đến gần hơn với giới trẻ, góp phần giữ gìn và lan tỏa tinh hoa văn hóa dân tộc.
"Đưa Tuồng xuống phố"
Mỗi tối Chủ nhật bên bờ sông Hàn, phố đi bộ dường như lắng lại khi thanh âm truyền thống vang lên từ chương trình “Đưa Tuồng xuống phố”. Sân khấu dân gian đặc biệt này ngày càng thu hút người dân và du khách nhờ sự đầu tư bài bản, trình diễn chuyên nghiệp của các nghệ sĩ Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh.
Ông Nguyễn Thanh Phương, Phó Giám đốc Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh cho biết, Đề án “Đưa Tuồng xuống phố” được triển khai từ năm 2017 tại bờ đông cầu Sông Hàn và bờ tây cầu Rồng. Theo đó, nhà hát dàn dựng 2 chương trình chính gồm: các trích đoạn cổ được xem là mẫu mực của Tuồng cổ; và giai điệu quê hương gồm những tiết mục múa dân gian, độc tấu, hòa tấu nhạc cụ dân tộc.
Ban đầu, chương trình biểu diễn phục vụ khán giả từ tháng 4 đến tháng 9 vào thứ Bảy và Chủ nhật hằng tuần nhưng do điều kiện thời tiết không thuận lợi nên nhà hát chuyển sang từ tháng 3 đến tháng 10. Mục đích của đề án là đưa nghệ thuật Tuồng đến gần người dân và du khách.
Từ đầu năm đến nay đã có hơn 10 đêm diễn “Đưa Tuồng xuống phố”, mỗi buổi thu hút từ 300 - 400 lượt người xem tại sân khấu chính, góp phần làm nên hiệu ứng tích cực cả về mặt văn hóa lẫn truyền thông. Giữa thành phố trẻ trung và năng động, chương trình “Đưa Tuồng xuống phố” đã mang đến hơi thở da diết và mạnh mẽ của quá khứ, từ ánh mắt háo hức của những em nhỏ khi lần đầu chứng kiến nghệ thuật hóa trang độc đáo, đến sự xúc động của người lớn tuổi khi bắt gặp lại một phần ký ức tuổi thơ trong từng làn điệu, từng động tác uyển chuyển của nghệ sĩ.
Chị Hoàng Khánh Trang, du khách đến từ Cần Thơ chia sẻ: “Mặc dù tổ chức tại không gian sôi động bên bờ sông Hàn nhưng buổi diễn vẫn mang đến cho người xem sự trải nghiệm nghệ thuật chân thực. Chúng tôi không chỉ được thưởng thức các trích đoạn Tuồng cổ mà còn được xem trình diễn vẽ mặt nạ cổ điển. Nơi đây như một bảo tàng sống động, với âm nhạc, đạo cụ và phục trang đúng chuẩn truyền thống. Qua đó, giúp người dân và du khách được hiểu hơn về vẻ đẹp đặc trưng của nghệ thuật Tuồng”.
Những năm gần đây, số lượng khách du lịch đến Đà Nẵng ngày càng tăng cao đã giúp nhiều khán giả tiếp cận với nghệ thuật Tuồng. Tuy nhiên, theo ông Phương, khó khăn hiện nay khi thực hiện chương trình “Đưa Tuồng xuống phố” là việc biểu diễn ngoài trời với sân khấu lộ thiên khiến nhà hát trở nên bị động do ảnh hưởng bởi thời tiết.
Bên cạnh đó, để diễn một trích đoạn Tuồng chỉn chu thì yếu tố ánh sáng rất quan trọng. Khi biểu diễn Tuồng, tính ước lệ rất cao, đòi hỏi diễn viên phải bộc lộ diễn tả cảm xúc nhưng ánh sáng chưa bảo đảm tốt để diễn như mong muốn.
Đưa nghệ thuật Tuồng vào học đường
Đối với loại hình nghệ thuật Tuồng, khán giả lớn tuổi thích xem nhờ hiểu rõ các giai đoạn lịch sử trong một trích đoạn. Trong khi đó, hiện nay giới trẻ tiếp cận các luồng văn hóa từ nhiều quốc gia nên không mặn mà lắm với nghệ thuật Tuồng.
Để tiếp cận giới trẻ, Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh đã thực hiện đề án đưa nghệ thuật Tuồng vào học đường giai đoạn 2020 - 2025. Sau 5 năm thực hiện, các chương trình biểu diễn Tuồng được học sinh các trường THPT, THCS và tiểu học hưởng ứng.
Nhà hát không chỉ biểu diễn mà còn đào tạo khán giả xem Tuồng để khi xem có thể hiểu được trích đoạn, từ ngữ trong câu thoại, lời nói thì mới giúp các em yêu loại hình nghệ thuật này.
Thầy giáo Võ Thanh Phước, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Huệ cho hay, trung bình mỗi năm học, nhà trường đều mời Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh về biểu diễn các trích đoạn Tuồng và được học sinh cổ vũ nồng nhiệt. Qua đó, giáo dục học sinh lòng yêu mến, tự hào và ý thức bảo tồn những giá trị nghệ thuật truyền thống của dân tộc.
Cô giáo Nguyễn Quỳnh Vân, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Phan Đăng Lưu cũng cho biết, các nghệ sĩ Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh giới thiệu và biểu diễn các tiết mục Tuồng trong giờ chào cờ đầu tuần. Khi xem Tuồng, các em cảm thấy rất mới lạ và đón nhận tích cực.
Được chắt lọc từ tinh hoa văn hóa dân tộc, nghệ thuật Tuồng là sự kết tinh của tư duy sáng tạo và kỹ thuật biểu diễn mẫu mực của những nghệ sĩ giàu kinh nghiệm. Tuồng vốn nổi bật với lối diễn trang trọng, khuôn thước, mang tính hàn lâm cao. Dù vậy, trong dòng chảy văn hóa hiện đại, việc tiếp cận và cảm thụ hết chiều sâu của loại hình nghệ thuật này không phải là điều dễ dàng đối với số đông công chúng.
Chính vì vậy, việc đưa nghệ thuật Tuồng vào học đường không chỉ là sứ mệnh trình diễn, mà còn là chiến lược nuôi dưỡng lực lượng khán giả mới, đặc biệt là giới trẻ, cho nghệ thuật Tuồng.
Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh đã linh hoạt lựa chọn những trích đoạn ngắn, dễ hiểu, gần gũi với đời sống hiện đại nhưng vẫn bảo đảm giữ được tinh thần, giá trị cốt lõi của bộ môn nghệ thuật. Trang phục, mặt nạ rực rỡ, đạo cụ truyền thống kết hợp cùng sân khấu mở hiện đại đã tạo nên không gian biểu diễn sống động, dễ tiếp cận cho đông đảo khán giả.
Với những bước đi sáng tạo và quyết liệt, Đà Nẵng đang tiên phong trong việc hồi sinh nghệ thuật truyền thống bằng hơi thở đương đại. Điều này giúp cho người dân và du khách có được trải nghiệm trực tiếp, góp phần lan tỏa vẻ đẹp đặc trưng của Tuồng đến với cộng đồng rộng rãi hơn.
Bà Nguyễn Thị Hội An, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhận định: “Chương trình đã góp phần thiết thực vào việc phổ cập nghệ thuật đến công chúng. Đây là cách để người dân tiếp cận văn hóa mà không mất chi phí, đồng thời tạo nên không gian ấn tượng, thu hút du khách khi đến với Đà Nẵng”.
