Khai thác tài nguyên từ những chiếc xe cũ

Tái định nghĩa vòng đời chiếc xe

Quy định này đánh dấu giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ nhất của ngành ô tô châu Âu trong nhiều thập kỷ. Theo DW, tất cả xe mới phải được thiết kế từ đầu theo tư duy vòng đời khép kín, từ khâu thiết kế, sản xuất cho tới tái chế khi kết thúc sử dụng. Đây là thay đổi mang tính cấu trúc, buộc ngành công nghiệp ô tô phải chuyển từ tư duy “tối ưu hóa sản xuất” sang “tối ưu hóa khả năng tái sử dụng”.

Một trong những điểm cốt lõi của quy định mới là yêu cầu về vật liệu tái chế. Cụ thể, nhựa trong mỗi phương tiện mới phải chứa tối thiểu 15% nhựa tái chế trong vòng 6 năm và tăng lên 25% sau 10 năm. Ít nhất 20% lượng nhựa tái chế phải đến từ phương tiện hết vòng đời hoặc linh kiện đã qua sử dụng. Những yêu cầu này tạo ra áp lực chuyển đổi dây chuyền, buộc nhà sản xuất ô tô, ngành vật liệu cho đến hệ thống thu gom và tái chế, phải tái cấu trúc theo logic tuần hoàn ngay từ gốc.

Trong khi đó, quy mô thị trường ô tô của châu Âu ngày càng lớn, càng cho thấy tính cấp thiết của sự thay đổi. Năm 2024, có 13,8 triệu xe được sản xuất, 12,6 triệu xe được đăng ký mới và 285,6 triệu xe đang lưu thông, trong đó 6,5 triệu xe kết thúc vòng đời mỗi năm. Đây là “mỏ tài nguyên đô thị” mà châu Âu đang tìm cách khai thác hiệu quả, thay vì chôn lấp hoặc xuất khẩu phế liệu.

Theo AP, đằng sau yêu cầu mang tính đột phá nói trên là quy định thiết kế sinh thái cho sản phẩm bền vững. Đây được xem là mô hình, bộ khung quan trọng để mọi sản phẩm đưa ra thị trường Liên minh châu Âu (EU) phải được thiết kế để sử dụng lâu dài, có khả năng sửa chữa, tái chế.

Trước hết, sản phẩm phải đi kèm với hộ chiếu sản phẩm số bắt buộc, chứa toàn bộ thông tin về vòng đời sản phẩm, bao gồm nguồn gốc vật liệu, khả năng sửa chữa, hướng dẫn tháo rời và quy trình xử lý khi kết thúc vòng đời.

Tiếp đến là truy xuất nguồn gốc, cho phép theo dõi vật liệu và linh kiện xuyên suốt chuỗi cung ứng. Nhờ đó, việc “tuyên bố tái chế” không còn là lời nói một chiều mà trở thành dữ liệu có thể chứng minh.

Cuối cùng là nguyên tắc trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, buộc doanh nghiệp không chỉ chịu trách nhiệm khi bán sản phẩm mà còn phải đồng hành đến tận khi sản phẩm kết thúc vòng đời.

Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn

EuCIA đánh giá, quy định này giúp mở rộng thị trường vật liệu tái chế, đặc biệt là composite. Đây là loại vật liệu nhẹ, bền nhưng khó tái chế truyền thống. Cạnh đó, EU cũng hướng đến mở rộng chỉ tiêu tái chế sang các vật liệu khác như thép, nhôm, magie và khoáng sản chiến lược, cho thấy tham vọng tái thiết toàn bộ chuỗi công nghiệp vật liệu.

Ngược dòng thời gian, thế giới công nghiệp trước đây vận hành theo công thức khai thác tài nguyên, sản xuất, tiêu dùng rồi thải bỏ. Vòng lặp tuyến tính đơn giản này giúp tạo tăng trưởng kinh tế và mức sống hiện đại. Nền tảng của mô hình cũ dựa trên hai giả định mong manh: tài nguyên là vô tận và Trái đất có thể hấp thụ vô hạn lượng rác thải do con người tạo ra. Song, thực tế hiện nay đang chứng minh điều ngược lại.

Trong khi đó, châu Âu là khu vực phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nguyên liệu thô, đã lựa chọn chuyển sang kinh tế tuần hoàn và xem đây là trụ cột của chiến lược công nghiệp. Trong mô hình mới này, vật liệu không rời khỏi chu trình sản xuất sau một lần sử dụng, mà được giữ lại càng lâu càng tốt trong hệ thống. Sản phẩm được thiết kế để bền hơn, dễ sửa chữa hơn, dễ tháo rời, tái sản xuất và tái chế. Rác thải của hôm nay trở thành nguyên liệu của ngày mai.

Đáng chú ý, trong bối cảnh kinh tế tuần hoàn trở thành một phần của chiến lược an ninh kinh tế và tự chủ nguyên liệu, quốc gia hoặc khu vực nào kiểm soát tốt dòng vật liệu tái chế sẽ giảm phụ thuộc nhập khẩu và giảm rủi ro địa chính trị trong cuộc cạnh tranh tài nguyên toàn cầu. Nói cách khác, tái chế không chỉ là “lựa chọn xanh”, mà là một phần của chiến lược an ninh công nghiệp bền vững.

Tác động của mô hình nói trên được kỳ vọng sẽ vượt ra ngoài biên giới châu Âu, trở thành chuẩn mực mới buộc các nền kinh tế khác phải điều chỉnh cách thiết kế, sản xuất và quản lý sản phẩm công nghiệp trong thế kỷ 21. Lúc đó, trọng tâm của nền kinh tế công nghiệp cũng sẽ dịch chuyển. Thay vì chỉ dừng ở “sản xuất bao nhiêu”, người ta sẽ quan tâm nhiều hơn đến việc sản phẩm có thể tồn tại, được tái sử dụng và tái sinh qua bao nhiêu vòng đời trong chuỗi giá trị tương lai.