Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo tình trạng kháng kháng sinh (AMR) đang ở mức báo động và trở thành cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng toàn cầu có thể làm đảo ngược gần một thế kỷ tiến bộ trong y học nếu không hành động quyết liệt.
Theo Reuters, WHO nhấn mạnh AMR khiến các bệnh nhiễm trùng thông thường ngày càng khó chữa, làm tăng tỷ lệ tử vong, chi phí điều trị và đe dọa các can thiệp y tế như phẫu thuật, hóa trị và chăm sóc sơ sinh.
Số liệu do WHO và các nghiên cứu độc lập công bố gần đây rất đáng lo ngại. Dữ liệu thu thập từ hơn 100 quốc gia cho thấy, hiện khoảng 1/6 trường hợp nhiễm khuẩn được xét nghiệm là kháng với thuốc kháng sinh thông thường, với mức độ kháng cao nhất tại Nam Á và Đông Địa Trung Hải.
Reuters dẫn lời Giám đốc WHO khu vực Tây Thái Bình Dương Saia Ma’u Piukala cho biết, gần 5 triệu ca tử vong vào năm 2019 có liên quan đến tình trạng kháng kháng sinh, trong đó khoảng 1,3 triệu ca tử vong trực tiếp do nhiễm trùng kháng thuốc gây ra.
Theo giới chuyên gia, nguyên nhân của cuộc khủng hoảng này rất phức tạp và đa chiều. Lạm dụng và sử dụng không đúng thuốc kháng sinh ở người (điều trị nhiễm vi rút bằng kháng sinh, dùng kháng sinh quá rộng phổ); sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi và nông nghiệp; thiếu hệ thống giám sát hiệu quả; sự đình trệ trong nghiên cứu - phát triển kháng sinh mới, đều góp phần làm tốc độ xuất hiện và lan truyền kháng thuốc tăng nhanh.
Nếu không hành động sớm, tình trạng này sẽ vượt xa lĩnh vực y tế khi AMR không chỉ làm tăng tỷ lệ tử vong mà còn tác động tiêu cực đến kinh tế, giảm năng suất lao động, kéo dài thời gian nằm viện, tăng chi phí chăm sóc sức khỏe và có thể làm chững lại nhiều tiến bộ xã hội đã đạt được.
Tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc năm 2024, chính phủ các nước đã thông qua một tuyên bố chính trị cam kết đến năm 2030 giảm 10% số ca tử vong do nhiễm trùng kháng thuốc.
WHO và các đối tác đang kêu gọi loạt giải pháp đồng bộ gồm tăng cường giám sát toàn cầu, mở rộng khả năng chẩn đoán tại điểm chăm sóc để chỉ định thuốc chính xác, thúc đẩy sử dụng có trách nhiệm các nhóm kháng sinh, giảm sử dụng kháng sinh trong nông nghiệp, và khuyến khích đầu tư vào R&D cho thuốc mới, vắc-xin và xét nghiệm nhanh. Đồng thời, cần có chính sách công mạnh hơn hỗ trợ các nước thu nhập thấp thiết lập hệ thống y tế và năng lực phòng chống AMR.
Hành động và ý thức cá nhân cũng quan trọng. Người dân cần tuân thủ đơn thuốc, không tự mua kháng sinh không theo chỉ định, thực hiện vệ sinh tay, tiêm chủng đầy đủ. Đây là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả để giảm nhu cầu dùng kháng sinh.
Ở mức hệ thống, cần minh bạch dữ liệu, hợp tác quốc tế về phân phối công bằng thuốc và công nghệ chẩn đoán, cũng như các chính sách khuyến khích thị trường cho dược phẩm mới mà không khuyến khích lạm dụng. Cuộc chiến chống kháng kháng sinh đòi hỏi cam kết chính trị, đầu tư bền vững và sự thay đổi hành vi trên quy mô toàn cầu để bảo vệ những thành quả mà các thế hệ đi trước đã dày công phát triển.l
