ĐNO - Bão, lũ lụt, hạn hán và nắng nóng khắc nghiệt là những yếu tố thời tiết gây ra xung đột và di dời, bên cạnh các thảm họa diễn biến chậm như sa mạc hóa, mực nước biển dâng cao, hệ sinh thái suy giảm đe dọa an ninh lương thực và nguồn nước.
Theo báo cáo ngày 10/11 của Cao ủy Liên Hợp Quốc về Người tị nạn (UNHCR), các thảm họa liên quan đến khí hậu buộc 250 triệu người trên toàn cầu phải di dời trong vòng 10 năm qua, tương đương với 70.000 người mỗi ngày.
Cuộc khủng hoảng khí hậu là “hệ số nhân rủi ro”, phơi bày và làm trầm trọng thêm tình trạng bất bình đẳng và bất công hiện có, gồm tác động của xung đột, bạo lực và di dời cưỡng bức trong và ngoài biên giới.
UNHCR lưu ý, số lượng quốc gia báo cáo cả tình trạng di dời liên quan đến xung đột và thiên tai tăng gấp ba lần kể từ năm 2009. Tuy nhiên, các quốc gia dễ bị tổn thương và bị ảnh hưởng bởi xung đột đang tiếp nhận người tị nạn chỉ nhận được 1/4 nguồn tài chính khí hậu mà họ cần.
Người tị nạn và người di dời, thường sống trong điều kiện vật chất và chính trị bấp bênh, là một trong những đối tượng bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi cuộc khủng hoảng khí hậu dù đóng góp rất ít vào nguyên nhân của khủng hoảng này.
Ví như, tháng 5/2024, trận lũ lụt thảm khốc ở bang Rio Grande do Sul của Brazil khiến 181 người thiệt mạng, gây thiệt hại hàng tỷ USD. Lũ lụt mới đây khiến 580 nghìn người phải di dời, bao gồm 43.000 người tị nạn dễ bị tổn thương từ Venezuela, Haiti và Cuba, những người đang sống tại một số khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi lũ lụt trong khu vực.
Một năm trước đó, bão Mocha đổ bộ vào bang Rakhine (Myanmar), nơi 160 nghìn người Rohingya phải sống trong các trại tị nạn chật chội kể từ năm 2012.
Năm 2024, 1/3 số trường hợp khẩn cấp do UNHCR ban bố liên quan đến lũ lụt, hạn hán, cháy rừng và các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt khác ảnh hưởng đến những người phải di dời do xung đột.
Trong khi đó, 3/4 số người tị nạn và người di cư khác hiện sống ở các quốc gia phải đối mặt với nguy cơ cao hoặc cực đoan từ các mối nguy hiểm liên quan đến khí hậu, với tình trạng di cư tái diễn ngày càng phổ biến.
Gần một nửa số người di cư trên thế giới đang phải đối mặt với xung đột và tác động của khí hậu tại các quốc gia có chính trị bất ổn, bao gồm Sudan, Syria, Haiti, Congo, Lebanon và Yemen. Những quốc gia này đóng góp không đáng kể vào lượng khí thải nhà kính toàn cầu nhưng lại hạn chế tiếp cận nguồn tài chính khí hậu và các giải pháp cần thiết để thích ứng.
Báo cáo của UNHCR cảnh báo, nếu không có hành động quyết liệt để ngăn chặn thảm họa khí hậu và giúp các nước nghèo thích ứng, tình hình có thể sẽ trở nên tồi tệ hơn nhiều.
Đến năm 2050, các trại tị nạn nóng nhất có thể phải đối mặt với gần 200 ngày nắng nóng nguy hiểm mỗi năm, rủi ro nghiêm trọng đến sức khỏe và sự sống còn, nhiều địa điểm trở nên không thể sinh sống được.
Vì thế, UNHCR kêu gọi các nhà đàm phán khí hậu tại hội nghị Thượng đỉnh lần thứ 30 (COP30) đang diễn ra tại Brazil chú ý đến nhóm dân số đang tăng nhanh và phần lớn bị bỏ qua này.
