Kiểm soát quyền lực, phòng ngừa tham nhũng từ gốc

Chủ trương lớn và thống nhất của Đảng

Ngày 27/6/2024, Bộ Chính trị đã ban hành Quy định số 178-QĐ/TW về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật. Đây là văn bản lần đầu tiên xác định cụ thể trách nhiệm của tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên tham gia hoặc có liên quan đến xây dựng pháp luật, quy định 6 nhóm hành vi tham nhũng và 5 nhóm hành vi tiêu cực trong lĩnh vực này, cùng nguyên tắc xử lý rõ ràng.

Quy định nhấn mạnh việc phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng tham mưu, soạn thảo, thẩm định, thẩm tra, ban hành, tổ chức thực hiện văn bản để vụ lợi; cố tình đưa quy định mang lại lợi ích cho cá nhân, nhóm lợi ích; can thiệp trái quy định vào quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật; không tổ chức lấy ý kiến đúng quy định hoặc báo cáo sai lệch kết quả lấy ý kiến...

Tiếp đó, ngày 30/4/2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, yêu cầu đổi mới toàn diện tư duy và phương pháp xây dựng pháp luật, khắc phục tình trạng ban hành văn bản thiếu thực tiễn, thiếu tính khả thi, chồng chéo, mâu thuẫn. Một trong các nhóm giải pháp trọng tâm là: “Tăng cường kiểm soát quyền lực; phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ, can thiệp trái pháp luật trong xây dựng và thi hành pháp luật”.

Nghị quyết yêu cầu xác định rõ trách nhiệm chính trị của cấp ủy Đảng, trách nhiệm pháp lý và hành chính của cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động xây dựng pháp luật. Kiểm soát quyền lực không chỉ giới hạn trong nội bộ các cơ quan soạn thảo, mà cần mở rộng ra toàn bộ chu trình chính sách, từ tham vấn, ban hành đến tổ chức thực hiện.

Từ định hướng nêu trên, Quốc hội đã thông qua Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/4/2025. Lần đầu tiên, “kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực” được xác định là nguyên tắc cơ bản trong hoạt động xây dựng pháp luật (khoản 3, Điều 5). Luật cũng bổ sung hàng loạt nội dung mang tính đổi mới, yêu cầu chặt chẽ hơn trong từng khâu của quy trình xây dựng văn bản.

Ngày 1/4/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 78/2025/NĐ-CP, hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Nghị định yêu cầu các cơ quan có trách nhiệm đăng tải toàn bộ nội dung dự thảo, bản tổng hợp ý kiến góp ý và giải trình tiếp thu trên cổng thông tin điện tử. Đây là biện pháp nhằm bảo đảm công khai, minh bạch, giúp nhân dân, cơ quan báo chí, các tổ chức xã hội dễ dàng giám sát quá trình xây dựng chính sách, pháp luật.

Đà Nẵng triển khai nghiêm túc, hiệu quả bước đầu rõ nét

Là một trong những địa phương sớm triển khai thực hiện Quy định số 178-QĐ/TW, thành phố Đà Nẵng đã tổ chức quán triệt nội dung quy định trong toàn hệ thống chính trị.

Ngày 6/9/2024, Ban Thường vụ Thành ủy ban hành Kế hoạch số 233-KH/TU, yêu cầu các cấp ủy, chính quyền tổ chức học tập, tuyên truyền và lồng ghép nội dung kiểm soát quyền lực trong xây dựng pháp luật vào chương trình hành động của từng cơ quan, đơn vị. Ngày 10/10/2024, UBND thành phố ban hành Kế hoạch số 204/KH-UBND, phân công rõ trách nhiệm của từng sở, ngành trong triển khai các nội dung cụ thể.

Đáng chú ý, Đà Nẵng đã đổi mới quy trình soạn thảo và lấy ý kiến đối với các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật theo hướng tăng cường đối thoại, phản biện, tổ chức tham vấn các nhóm đối tượng bị tác động trực tiếp. Một số sở, ngành chủ động mời chuyên gia độc lập, đại diện các hiệp hội ngành nghề, doanh nghiệp, đoàn thể… tham gia góp ý để bảo đảm tính khách quan, thực tiễn.

Sở Tư pháp thành phố, với vai trò là cơ quan thường trực, đã tăng cường chất lượng công tác thẩm định, tập trung đánh giá các nội dung liên quan đến quyền và nghĩa vụ của công dân, thủ tục hành chính, chi phí tuân thủ, khả năng áp dụng thực tiễn… Sở cũng chủ động rà soát các văn bản quy phạm pháp luật do địa phương ban hành để phát hiện, đề xuất xử lý những văn bản có dấu hiệu không phù hợp quy định pháp luật hiện hành hoặc có khả năng phát sinh tiêu cực.

Một điểm đáng ghi nhận là, nhiều sở, ngành tại Đà Nẵng đã xây dựng chuyên mục công khai tiếp nhận và phản hồi góp ý dự thảo văn bản trên website, đồng thời thực hiện đăng tải bản giải trình tiếp thu ý kiến, thể hiện tinh thần cầu thị, minh bạch trong xây dựng chính sách.

Từ đầu năm 2024 đến nay, các cơ quan chuyên môn của UBND thành phố đã trình ban hành hơn 50 văn bản quy phạm pháp luật, trong đó 100% văn bản bảo đảm đủ hồ sơ, đúng quy trình, được lấy ý kiến rộng rãi và đăng tải công khai. Chất lượng văn bản được đánh giá ngày càng nâng cao, ít bị điều chỉnh, sửa đổi sau khi ban hành.

Thành phố đã xây dựng dự thảo Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW, xác định rõ lộ trình đổi mới công tác xây dựng pháp luật, nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác pháp chế, tăng cường trách nhiệm người đứng đầu trong tổ chức soạn thảo, thẩm định, ban hành văn bản.

Thời gian tới, thành phố Đà Nẵng sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, tổ chức lại bộ máy làm công tác pháp chế theo hướng chuyên nghiệp, có đạo đức công vụ, có bản lĩnh chính trị vững vàng. Việc kiểm soát quyền lực sẽ đi đôi với tăng cường trách nhiệm giải trình, phát huy vai trò giám sát của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội.