Kinh tế tập thể và “luồng gió mới” từ người trẻ

Kinh tế tập thể trên địa bàn thành phố đã có sự chuyển biến mạnh cả chất và lượng. Đặc biệt, các hợp tác xã, tổ hợp tác có sự tham gia của đội ngũ nhân lực trẻ tuổi, có trình độ, năng lực đã và đang thổi “luồng gió mới” thúc đẩy sự phát triển của kinh tế tập thể.

Khi người trẻ “xung trận”

Nhiều bạn trẻ có trình độ tham gia hợp tác xã, được bố trí vào vị trí quan trọng đã phát huy năng lực, sự nhạy bén và năng động của bản thân, giúp các hợp tác xã khẳng định được chỗ đứng.

Gắn bó với quê hương

Rời phố thị, nơi có ý định lập nghiệp, chàng kỹ sư Ung Nho Đỉnh (SN 2003) trở về quê nhà xã Tam Xuân, thử sức với môi trường lập nghiệp mới cùng Hợp tác xã Phú Bình - chuyên chăn nuôi gà H’Mông, chim trĩ và chế biến thực phẩm.

“Có người bảo tuổi trẻ phải đi xa mới trưởng thành, nhưng tôi nghĩ khác. Trong những ngày ở phố thị, tôi đã nghĩ nhiều hơn về quê nhà, nơi bà con vẫn gắn bó với những mô hình chăn nuôi nhỏ lẻ, sản phẩm khó bước ra thị trường. Nếu ai cũng rời quê, thì ai sẽ ở lại để gây dựng? Tôi chọn về với hợp tác xã, vì ở đây tôi thấy mình làm được điều có ý nghĩa, cùng bà con làm ra sản phẩm quê hương, đưa ra thị trường rộng hơn”, anh Đỉnh nói.

Ngày đầu vào hợp tác xã, như bao nhân sự khác, Đỉnh bắt đầu học việc, làm quen với các quy trình chăn nuôi, sản xuất và tiếp cận từng đơn hàng. Sự kiên nhẫn, tinh thần cầu thị cùng thái độ ham học hỏi đã giúp anh nhanh chóng thích nghi, được tập thể tin tưởng.

Sau hơn 6 tháng, Đỉnh được bổ nhiệm làm quản lý phòng điều phối. Trong quá trình ấy, anh dần tích lũy kinh nghiệm, rèn luyện kỹ năng làm việc tập thể, học cách quản lý, lắng nghe và điều phối công việc. Niềm vui lớn nhất với anh là khi sản phẩm của hợp tác xã dần có thương hiệu, được tin tưởng.

Trong vai trò mới, Đỉnh phụ trách toàn bộ khâu điều phối, như tiếp nhận đơn hàng qua hệ thống trực tuyến, báo nhập từ trang trại, sắp xếp sản phẩm theo từng đơn và phân tuyến vận chuyển. Anh còn quản lý vật tư, giám sát và bảo trì máy móc tại trạm điều phối.

Với yêu cầu KPI rõ ràng, Đỉnh không ngừng tìm cách cải tiến quy trình, rút ngắn thời gian đóng gói, nâng cao hiệu suất. Nhiều sáng kiến được anh đề xuất và áp dụng đã góp phần thay đổi cách vận hành, giúp công việc ngày càng chuyên nghiệp, hiệu quả hơn.

“Kinh nghiệm của tôi còn ít, nên phải học hỏi từng ngày, phải chịu khó quan sát, lắng nghe và tự hoàn thiện mình. Làm việc ở hợp tác xã cũng chính là xây dựng cho bản thân, bởi mỗi bước tiến của tập thể đều gắn với nỗ lực của từng người. Tôi nghĩ, tuổi trẻ có thể thiếu trải nghiệm, nhưng nếu kiên trì và dám dấn thân, thì ở quê hương cũng có thể trưởng thành và đóng góp được nhiều điều ý nghĩa”, Đỉnh chia sẻ.

Về làng, giúp làng

Sinh năm 2001, sau khi tốt nghiệp chuyên ngành Báo chí (Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng), Nguyễn Thị Lan Anh chọn về làng để giúp bà con địa phương và đồng bào Cơ Tu phát triển sinh kế bền vững từ du lịch.

Trước đó, vào thời điểm dịch bệnh COVID-19, phải học trực tuyến tại nhà, Lan Anh tham gia Tổ hợp tác du lịch cộng đồng xã Hòa Bắc (nay là phường Hải Vân). Ban đầu, Lan Anh làm hướng dẫn viên, dẫn khách tham quan và giới thiệu về các địa danh nổi tiếng ở xã. Vừa học vừa làm đã giúp cô gái trẻ nâng cao năng lực bản thân, tích lũy thêm nhiều kiến thức, kỹ năng. Càng làm, Lan Anh càng có thêm động lực quyết tâm góp sức để giữ gìn và phát huy những tiềm năng, văn hóa đặc sắc địa phương.

Đến tháng 3/2023, Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái và du lịch cộng đồng Hòa Bắc được thành lập từ tiền thân là Tổ hợp tác du lịch cộng đồng. Lan Anh tham gia và cũng là người trẻ nhất trong hợp tác xã. Với sự đóng góp tích cực, Lan Anh được tin tưởng, tín nhiệm bầu làm Phó Giám đốc hợp tác xã.

“

Chức vụ không làm khó tôi, ngược lại đó là một hành trình để bản thân học hỏi, đặc biệt là được gắn bó tại đây, tại quê hương mình.

Nguyễn Thị Lan Anh

Cô còn kiêm nhiều công việc khác như văn phòng, kế toán, truyền thông… và hỗ trợ thành viên hợp tác xã nhiều công việc khác. Lan Anh cho hay: “Chức vụ không làm khó tôi, ngược lại đó là một hành trình để bản thân học hỏi, đặc biệt là được gắn bó tại đây, tại quê hương mình”.

Hơn 2 năm đồng hành cùng hợp tác xã, cô gái sinh năm 2001 ngày một trưởng thành hơn, không chỉ nói chuyện tự tin mà còn nắm rất vững nhiều vấn đề, câu chuyện để kể cho du khách. Lan Anh luôn kiên định phải cố gắng từng ngày để nâng cao kiến thức, học thêm nhiều điều bổ ích để phát triển bản thân và giúp cho hợp tác xã.

“Được làm công việc yêu thích là điều hạnh phúc với tôi, đặc biệt là có thể đóng góp chút sức, chứng kiến sự phát triển từng ngày của quê hương là điều tự hào hơn. Hợp tác xã luôn phát triển du lịch hướng đến các mục tiêu bảo vệ rừng tự nhiên, bảo tồn văn hóa người Cơ Tu, vì mục tiêu phát triển du lịch cộng đồng bền vững”, Lan Anh chia sẻ.

Chuyển biến mới, diện mạo mới

Với sự năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm và tinh thần nhiệt huyết, những người trẻ thế hệ 8X, 9X làm lãnh đạo hợp tác xã luôn tìm ra hướng đi, mô hình mới trong phát triển kinh tế tập thể.

Từ kiến thức tích lũy, những người trẻ nắm bắt xu thế, đẩy mạnh khai thác các nền tảng số vào hoạt động sản xuất, chế biến, mở rộng thị trường cho sản phẩm địa phương vươn xa.

Dám đi trước với tư duy hiện đại

Cuối năm 2022, từ mô hình nuôi trồng đông trùng hạ thảo ban đầu tại quê nhà xã Tam Anh, chị Võ Thu Thủy (SN 1994) cùng 6 thành viên khác đã quyết định thành lập Hợp tác xã Nông nghiệp - Dược liệu Tam Anh Nam.

“Nếu chỉ làm hộ kinh doanh thì quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế, dễ rơi vào tình trạng chật vật, trong khi hợp tác xã cho phép nhiều người cùng chung chí hướng có thể tập hợp lại, tạo dựng một thương hiệu lâu dài cho địa phương. Chúng tôi chọn mô hình hợp tác xã không phải vì dễ dàng hơn, mà vì tin rằng sự gắn kết tập thể sẽ tạo ra sức mạnh bền vững”, chị Thủy chia sẻ.

Ngay từ những ngày đầu, hợp tác xã đã mạnh dạn đầu tư phòng nuôi cấy mô, khu sản xuất đạt chuẩn, áp dụng công nghệ sinh học trong từng khâu. Đây là sự khác biệt lớn so với nhiều cơ sở nhỏ lẻ, vốn thường làm thủ công và khó kiểm soát chất lượng.

“

Phát triển hợp tác xã khá vất cả, người đứng đầu phải làm mọi thứ, từ lo kỹ thuật sản xuất, quản lý, điều hành đến đầu ra sản phẩm. Nhưng bù lại, chúng tôi có tập thể để cùng bàn bạc, chia sẻ trách nhiệm. Điều khiến tôi cảm thấy tự tin chính là sự đồng hành của các thành viên. Với cách làm ấy, tôi tin hợp tác xã có thể đi xa hơn, bền vững.

Võ Thu Thủy

Chính nhờ cách làm bài bản ấy, sản lượng đông trùng hạ thảo đã tăng gấp nhiều lần so với trước, sản phẩm được tiêu thụ đều đặn và dần có chỗ đứng trên thị trường. Từ vài trăm lọ mỗi tháng, đến nay hợp tác xã có thể cung ứng hàng nghìn lọ sản phẩm, đi kèm các chế phẩm từ dược liệu, phục vụ nhu cầu đa dạng của người tiêu dùng.

Theo chị Thủy, điều quan trọng nhất trong hành trình phát triển hợp tác xã là không ngừng tìm kiếm sự liên kết để gia tăng giá trị. Từ chỗ chỉ tập trung sản xuất trong phạm vi nhỏ, hợp tác xã đã chủ động chuyển giao công nghệ nuôi trồng đông trùng hạ thảo cho 3 cơ sở khác, đồng thời ký kết hợp tác tiêu thụ phôi nấm với 2 hộ dân, quy mô mỗi chu kỳ hơn 60.000 phôi.

Việc làm này không chỉ giúp mở rộng sản xuất, mà còn tạo hệ sinh thái vệ tinh quanh hợp tác xã, nơi nhiều hộ dân có thêm việc làm, nâng cao thu nhập. Để đảm bảo chất lượng đồng bộ, hợp tác xã còn cử kỹ thuật viên trực tiếp theo dõi, hướng dẫn quy trình cho các hộ liên kết, giúp sản phẩm đầu ra đạt chuẩn.

Xác định sản phẩm phải có thương hiệu để đứng vững, hợp tác xã đã đầu tư thiết kế bao bì, đăng ký nhãn hiệu hàng hóa, xây dựng bộ nhận diện riêng. Bên cạnh đó, sản phẩm được đưa lên các sàn thương mại điện tử, kết nối với hệ thống cửa hàng đặc sản tại Đà Nẵng, Quảng Ngãi và nhiều tỉnh khác.

“Phát triển hợp tác xã khá vất cả, người đứng đầu phải làm mọi thứ, từ lo kỹ thuật sản xuất, quản lý, điều hành đến đầu ra sản phẩm. Nhưng bù lại, chúng tôi có tập thể để cùng bàn bạc, chia sẻ trách nhiệm. Điều khiến tôi cảm thấy tự tin chính là sự đồng hành của các thành viên. Với cách làm ấy, tôi tin hợp tác xã có thể đi xa hơn, bền vững”, chị Thủy khẳng định.

Đưa sản vật quê hương vươn xa

Mỳ Quảng là món ăn đặc trưng, với hương vị thơm ngon, giàu dinh dưỡng. Tình cảm với mỳ Quảng chính là cảm hứng để Châu Thị Nghĩa (SN 1997), ở xã Tây Hồ quyết tâm mang sản vật quê hương đi xa, vượt mọi khoảng cách địa lý để trở thành món ăn tiện lợi cho mọi gia đình.

Học chuyên ngành công nghệ sinh học tại Trường Đại học Bách khoa Đà Nẵng, chị Nghĩa bắt đầu nuôi dưỡng ý tưởng quảng bá món mỳ Quảng đến với bạn bè gần xa. Ý tưởng ấy chưa bao giờ ngừng thôi thúc, để rồi sau 4 năm đi làm, chị quay về khởi nghiệp tại quê hương. Năm 2022, Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Phú Ninh được thành lập với 8 thành viên, và thương hiệu Mỳ ăn liền Dunafood ra đời.

Là Giám đốc hợp tác xã, Nghĩa phải đối mặt với nhiều khó khăn, từ khâu thiết kế hình ảnh bao bì đến quy trình sản xuất sản phẩm, chiến lược bán hàng sao cho hiệu quả… Chị cùng các thành viên nghiên cứu, tìm tòi, từng bước vượt qua những lực cản để tạo ra nhiều dòng sản phẩm khác nhau.

“

Mô hình hoạt động hợp tác xã là một trong những yếu tố quan trọng tạo nên thành công của thương hiệu mỳ Dunafood. Là một người trẻ, bên cạnh những khó khăn thì tôi có nhiều thuận lợi trong việc tiếp cận công nghệ, nắm bắt xu hướng thị trường, học hỏi các kiến thức mới… để giúp hợp tác xã phát triển. Thời gian đến, chúng tôi triển khai mô hình lớn hơn, xây dựng dây chuyền công nghệ sản xuất, phát triển thêm các dòng sản phẩm mới để phù hợp với thị trường xuất khẩu.

Châu Thị Nghĩa

Đến nay, mỳ Dunafood có gần 10 dòng sản phẩm với hương vị riêng, như mỳ xào tương đen hộp, mỳ bò vị phô mai cay ly, mỳ hải sản cay ly, mỳ xào siêu cay hộp, mỳ gói hương vị gà… Mỳ Dunafood đã tạo được uy tín đối với hầu hết người dùng nhờ công thức gia vị vẫn giữ được hương vị đặc trưng của món mỳ Quảng, đảm bảo dinh dưỡng và tốt cho sức khỏe.

“Ưu điểm nổi bật của sản phẩm là sợi mỳ mềm, dai và không có chất bảo quản, giúp cho sợi mỳ hòa quyện với gia vị. Ngoài giá trị cốt lõi là sợi mỳ, tôi cũng nghiên cứu nhiều dòng gia vị khác nhau, trong đó hạn chế tối đa việc sử dụng phẩm màu, hóa chất, thay vào đó mình sử dụng nguồn nguyên liệu tự nhiên sẵn có”, chị Nghĩa chia sẻ.

Mỳ Dunafood đã đạt chứng nhận sản phẩm nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh, đồng thời là sản phẩm OCOP 3 sao. Từ đây, sản phẩm đã có được vị thế ổn định ở khắp các tỉnh thành cả nước, chị Nghĩa tiếp tục đề ra những bước đi mới nhằm mục đích đưa sợi mỳ Quảng tiếp cận với thị trường quốc tế.

“Mô hình hoạt động hợp tác xã là một trong những yếu tố quan trọng tạo nên thành công của thương hiệu mỳ Dunafood. Là một người trẻ, bên cạnh những khó khăn thì tôi có nhiều thuận lợi trong việc tiếp cận công nghệ, nắm bắt xu hướng thị trường, học hỏi các kiến thức mới… để giúp hợp tác xã phát triển. Thời gian đến, chúng tôi triển khai mô hình lớn hơn, xây dựng dây chuyền công nghệ sản xuất, phát triển thêm các dòng sản phẩm mới để phù hợp với thị trường xuất khẩu”, chị Nghĩa cho hay.

Cần thêm những “bệ đỡ”

Sự xuất hiện của người trẻ đã góp phần thay đổi tư duy sản xuất, tiếp cận thị trường hiện đại cho khu vực kinh tế tập thể. Tuy nhiên, hành trình ấy không hề dễ dàng, khi nhiều người trẻ đối diện với những khó khăn chồng chất, do đó rất cần sự hỗ trợ, những chính sách hiệu quả, thiết thực từ các ngành chức năng.

Nhận diện khó khăn

Chị Phạm Thị Duy Mỹ, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Duy Oanh (xã Duy Xuyên) cho biết, rào cản lớn nhất của người trẻ khi bắt tay xây dựng hợp tác xã chính là khoảng trống về kinh nghiệm.

Từ quản trị tài chính, điều hành nhân sự cho đến việc xử lý những tình huống phát sinh trong quan hệ đối tác, tất cả đều đòi hỏi sự từng trải, trong khi lớp trẻ phải tự học hỏi từng ngày, chấp nhận trả giá bằng những va vấp thực tiễn.

Vốn liếng lại là một thách thức không nhỏ, bởi nông nghiệp đòi hỏi nguồn đầu tư ban đầu lớn, từ nhà xưởng, máy móc, con giống đến quy trình kiểm định, nhưng việc tiếp cận tín dụng thì còn nhiều rào cản.

Bài toán nhân sự trở thành nỗi trăn trở thường trực đối với Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Duy Oanh. Trong nhiều đợt tuyển dụng, không ít lao động trẻ có bằng cấp chuyên môn đến thử sức, nhưng hầu hết chỉ gắn bó trong thời gian ngắn rồi rời đi vì thu nhập chưa ổn định hoặc áp lực công việc cao.

Ở một góc nhìn khác, anh Nguyễn Tiến Mạnh, Giám đốc Hợp tác xã Nông - Ngư nghiệp Núi Thành (xã Tam Xuân) cho rằng, đất đai cũng là một điểm nghẽn khiến hợp tác xã khó vươn lên. Muốn xây dựng thêm nhà xưởng, mở khu trồng mới hay áp dụng các mô hình công nghệ cao, hợp tác xã đều vấp phải hạn chế diện tích.

Việc thuê đất ngoài khu vực lại tốn kém chi phí, làm đội giá thành sản phẩm và ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh. Sự gò bó về mặt bằng khiến nhiều kế hoạch phát triển dài hạn của hợp tác xã phải dừng lại ở mức ý tưởng, không thể triển khai trên thực tế.

“Một trở ngại quan trọng khác đến từ chính sự thiếu minh bạch của thị trường. Các sản phẩm của hợp tác xã phải tuân thủ quy trình sản xuất an toàn, gắn với kiểm định chất lượng, trong khi nhiều hộ sản xuất nhỏ lẻ lại bán ra thị trường mà không bị ràng buộc.

Họ không phải đóng thuế, ít quan tâm đến tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm, nên giá bán thường thấp hơn nhiều. Trong khi đó, hợp tác xã buộc phải gánh chi phí kiểm định, nhãn mác, bao bì. Sản phẩm vì vậy khó cạnh tranh, khiến chúng tôi chật vật trong khâu tiêu thụ”, anh Mạnh chia sẻ.

Đồng bộ giải pháp

Để tháo gỡ những vướng mắc trên, thời gian qua thành phố Đà Nẵng đã triển khai nhiều giải pháp, trong đó đáng chú ý là việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho hợp tác xã. Các lớp đào tạo, tập huấn kỹ năng quản lý, tiếp cận thị trường, xây dựng thương hiệu được tổ chức thường xuyên, giúp cán bộ hợp tác xã, nhất là những người trẻ, có thêm kiến thức và kinh nghiệm thực tiễn.

Trước đây, HĐND tỉnh Quảng Nam khóa X (nhiệm kỳ 2021 - 2026), tại Kỳ họp thứ hai đã thông qua nghị quyết về phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã giai đoạn 2021 - 2025. Tại Điều 9, nghị quyết đã đưa ra chính sách hỗ trợ thu hút lao động trẻ về làm việc tại hợp tác xã.

Theo đó, đối tượng được hỗ trợ là những người tốt nghiệp cao đẳng, đại học, sau đại học, không quá 40 tuổi và có cam kết làm việc ít nhất 5 năm tại hợp tác xã. Mỗi hợp tác xã có thể được hỗ trợ hợp đồng tối đa 2 lao động/năm, trong đó 1 người đảm nhiệm công tác chuyên môn kỹ thuật và 1 người tham gia Ban giám đốc. Mức hỗ trợ ít nhất bằng 1,5 lần lương tối thiểu vùng, trong thời gian tối đa 36 tháng.

Nhiều ý kiến cho rằng, đây là một cơ chế được đánh giá cao, bởi giải quyết đúng điểm nghẽn lớn nhất của hợp tác xã hiện nay là thiếu nhân lực trẻ, có trình độ. Cơ chế này nếu được duy trì và mở rộng trong giai đoạn tới sẽ trở thành động lực quan trọng để các hợp tác xã nâng cao năng lực quản trị, đổi mới sản xuất, từ đó gia tăng sức cạnh tranh.

Theo ThS. Nguyễn Hoàng Minh Tâm, giảng viên Trung tâm Kinh tế hợp tác (Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn), chính sách thu hút nhân lực trẻ cho hợp tác xã cần được xem là ưu tiên hàng đầu. Ông Tâm phân tích, trong bối cảnh kinh tế số, hợp tác xã không thể chỉ trông vào kinh nghiệm sản xuất truyền thống.

Họ cần một thế hệ cán bộ mới, được đào tạo bài bản, am hiểu công nghệ, có khả năng tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị. Chính sách hỗ trợ về lương, vị trí làm việc là cần thiết, nhưng song song với đó, cần mở rộng các kênh đào tạo chuyên sâu về kỹ năng quản lý, phân tích thị trường, thương mại điện tử. Chỉ khi người trẻ nhìn thấy cơ hội phát triển nghề nghiệp, họ mới gắn bó lâu dài với hợp tác xã.

“

Để chính sách phát huy hiệu quả, thành phố cần có thêm các gói hỗ trợ tín dụng ưu đãi, tạo điều kiện để người trẻ khởi nghiệp với mô hình hợp tác xã có vốn đầu tư máy móc, công nghệ. Ngoài ra, cần khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp trong việc đặt hàng sản phẩm từ hợp tác xã, hình thành chuỗi cung ứng ổn định

ThS. Nguyễn Hoàng Minh Tâm, giảng viên Trung tâm Kinh tế hợp tác (Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn)

Liên minh Hợp tác xã thành phố Đà Nẵng cho biết, thời gian qua, trên địa bàn thành phố thành lập mới một số hợp tác xã từ những nhân tố trẻ, hoạt động trên các lĩnh vực mới như: y tế, công nghệ thông tin, du lịch...

Nhằm hỗ trợ các hợp tác xã do người trẻ làm lãnh đạo nói riêng và khu vực hợp tác xã nói chung, thời gian đến đơn vị tiếp tục thực hiện tốt công tác thông tin, tuyên truyền về chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã qua các kênh; tổ chức hội chợ xúc tiến thương mại kết nối cung cầu; tổ chức cho các hợp tác xã thành viên đi nghiên cứu học tập kinh nghiệm, kết nối tiêu thụ sản phẩm ở các địa phương…

Nội dung: PHƯỚC VINH - HỮU ANH - PHAN VINH - TRẦN PHÚC - PHAN PHƯỚC

Trình bày: MINH TẠO