Kinh tế thế giới “thở nhẹ” giữa bão thuế quan

Trong báo cáo công bố mới đây, IMF đã điều chỉnh tăng dự báo tăng trưởng lên 3% cho năm 2025, cao hơn 0,2 điểm phần trăm so với dự báo tháng 4. Tuy nhiên, ông Pierre-Olivier Gourinchas, Cố vấn Kinh tế và Giám đốc Bộ phận Nghiên cứu của IMF đã nhận định một cách thẳng thắn: "Sự kiên cường này đáng hoan nghênh, nhưng cũng thật mong manh".

Hiệu ứng "mua trước bán sau"

Theo hãng tin AP, một hiện tượng lạ đã diễn ra khắp thế giới, đó là doanh nghiệp và người tiêu dùng đua nhau tích trữ hàng hóa trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt các mức thuế quan mới kể từ ngày 2/4, khi Mỹ áp thuế 10% hoặc cao hơn lên hầu hết hàng nhập khẩu từ các nước.

Chính hiệu ứng "mua trước bán sau" này đã trở thành yếu tố then chốt giúp nền kinh tế toàn cầu duy trì sức bền bất ngờ. IMF ghi nhận rằng "lo ngại về thuế quan trong tương lai đã dẫn đến sự gia tăng mạnh mẽ trong xuất khẩu sang Mỹ trong quý đầu năm". Chính hiệu ứng này đã hỗ trợ đáng kể hoạt động kinh tế ở châu Âu và châu Á.

Ireland là ví dụ điển hình cho xu hướng đó. Nước này đã chứng kiến sự gia tăng "có tính lịch sử" trong xuất khẩu dược phẩm sang Mỹ do tích trữ hàng hóa và việc mở các cơ sở sản xuất mới, theo Reuters. Kết quả là GDP của khu vực đồng euro tăng trưởng 2,5% trong quý đầu năm, chủ yếu nhờ vào đầu tư và xuất khẩu ròng.

Tương tự, Trung Quốc cũng hưởng lợi từ xu hướng này với tăng trưởng GDP đạt 6,0% theo tỷ lệ hằng năm, vượt kỳ vọng chủ yếu nhờ xuất khẩu được hỗ trợ bởi đồng nhân dân tệ giảm giá.

Tuy nhiên, IMF cảnh báo hiệu ứng tích cực này chỉ là tạm thời và có thể tạo ra những lỗ hổng nguy hiểm. Chuyên gia Gourinchas nhận định việc tích trữ hàng hóa trước đó sẽ dần giảm bớt, đồng thời cảnh báo đây có thể trở thành lực cản đối với hoạt động kinh tế trong nửa cuối năm 2025 và cả năm 2026. "Chúng ta sẽ phải trả giá cho việc đẩy mạnh chi tiêu từ sớm, và đó là một trong những rủi ro cần lưu ý", ông nói với Reuters.

Khi đồng USD "bất ngờ" yếu đi

Một trong những bất ngờ lớn nhất trong bối cảnh chiến tranh thương mại hiện tại là sự suy yếu của đồng USD, trái ngược hoàn toàn với những gì các chuyên gia từng dự đoán. Kể từ tháng 1, đồng bạc xanh đã giảm khoảng 8%, một diễn biến mà IMF mô tả là bất thường so với các đợt căng thẳng thương mại trước đây.

Theo lý thuyết kinh tế truyền thống, quốc gia áp thuế quan thường chứng kiến đồng tiền của mình tăng giá để giảm bớt tác động của thuế quan. Song, lần này mọi thứ diễn ra khác biệt.

Như IMF giải thích trong báo cáo: "Tác động của thuế quan lên tỷ giá có thể phức tạp. Trong các đợt trước, quốc gia áp thuế quan thường thấy đồng tiền của mình tăng giá, giúp giảm bớt tác động của thuế quan. Nhưng lần này, sự suy yếu của đồng USD đã khuếch đại tác động của cú sốc thuế quan lên khả năng cạnh tranh của các quốc gia khác".

Việc đồng USD suy yếu đã tạo ra những tác động kép đối với thị trường toàn cầu. Ở một phương diện, nó mở ra dư địa chính sách tiền tệ cho các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển. Nhiều đồng nội tệ tại các quốc gia này đã tăng giá, trong khi dòng vốn đầu tư bắt đầu quay trở lại kể từ tháng 4, khi nhà đầu tư kỳ vọng các ngân hàng trung ương tại đây có thể nới lỏng chính sách.

Trung Quốc đã khéo léo tận dụng bối cảnh hiện tại khi duy trì sự ổn định của đồng Nhân dân tệ so với USD. Nhờ đó, trong lúc đồng Euro tăng giá đáng kể, Nhân dân tệ vẫn "theo sát đồng USD", tạo lợi thế cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu. Báo cáo của IMF cho biết điều này đã giúp Trung Quốc bù đắp phần nào sự sụt giảm xuất khẩu sang Mỹ bằng cách đẩy mạnh doanh số bán hàng sang các thị trường khác.

Một số nhà đầu tư cho rằng sự suy yếu của đồng USD phản ánh những yếu tố mang tính cấu trúc, trong đó có xu hướng giảm nhu cầu đối với chứng khoán Mỹ. Tuy vậy, các dữ liệu hiện tại về dòng vốn xuyên biên giới vẫn chưa cho thấy dấu hiệu rút lui trên diện rộng.