Công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh trong các năm qua đang tạo ra lớp tỷ phú mới với tốc độ chưa từng thấy nhờ những thương vụ huy động vốn và định giá kỷ lục, đem lại cả cơ hội lẫn nguy cơ cho kinh tế - xã hội toàn cầu.
.jpg)
Những thương vụ kỷ lục
Từ đầu năm 2023, theo kênh CNBC, số lượng “kỳ lân” AI đã đạt 498 công ty, với tổng định giá 2.700 tỷ USD, trong đó 100 công ty mới được thành lập từ sau năm 2023. Hơn 1.300 startup AI khác hiện có định giá hơn 100 triệu USD.
Lượng vốn khổng lồ đang đổ vào AI đã đẩy giá trị nhiều công ty mới thành lập lên mức kỷ lục. Chẳng hạn, Anthropic, công ty do nhóm cựu nhân viên OpenAI lập năm 2021, hiện thương lượng nhận 5 tỷ USD vốn đầu tư, với mức định giá 170 tỷ USD, cao gấp gần 3 lần so với tháng 3/2025. Thương vụ này giúp CEO Dario Amodei và sáu đồng sáng lập khác chính thức gia nhập hàng ngũ tỷ phú, theo tạp chí Forbes.
Anysphere - công ty đứng sau công cụ lập trình AI Cursor - đã tăng định giá từ 9,9 tỷ USD vào tháng 6 lên 18-20 tỷ USD chỉ sau vài tuần, đưa CEO 25 tuổi Michael Truell vào danh sách tỷ phú trẻ.
Tương tự, Thinking Machines Lab, công ty do cựu Giám đốc công nghệ OpenAI Mira Murati sáng lập vào tháng 2/2025, đã huy động được 2 tỷ USD ngay ở giai đoạn gây quỹ đầu tiên thường gọi là “vòng hạt giống” (seed round), khi startup còn ở bước khởi động ý tưởng và sản phẩm. Đây là số vốn lớn nhất từng được ghi nhận cho một vòng hạt giống, đưa công ty đạt định giá 12 tỷ USD, theo CNBC.
Bên cạnh đó, một số thương vụ còn gắn với hợp đồng quốc phòng và hạ tầng điện toán. Chẳng hạn theo Forbes, công ty Scale AI, do Alexandr Wang đồng sáng lập, huy động được 1 tỷ USD ở mức định giá gần 14 tỷ USD vào tháng 5/2024 và sau đó ký hợp đồng với Bộ Quốc phòng Mỹ để ứng dụng mô hình AI vào quân sự.
Trong khi đó CoreWeave, ban đầu là một công ty chuyên khai thác tiền điện tử, đã chuyển hướng sang cung cấp sức mạnh tính toán cho các khách hàng lớn, trong đó có những tên tuổi hàng đầu ngành AI. Theo Bloomberg, khi phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) với mức định giá 23 tỷ USD, cả ba nhà đồng sáng lập của CoreWeave đều đã trở thành tỷ phú.
Các thương vụ và định giá ở quy mô hàng chục tỷ USD này không chỉ tạo ra khối tài sản khổng lồ cho cá nhân sáng lập, mà còn lôi kéo sự tham gia của nhiều tập đoàn lớn. Chẳng hạn, Meta đã rót 14,3 tỷ USD vào Scale AI.
Nhiều quỹ đầu tư mạo hiểm và quỹ tài sản quốc gia cũng liên tục bơm vốn, giúp các công ty AI duy trì tư cách công ty tư nhân lâu hơn, khác với làn sóng IPO ồ ạt thời kỳ dot-com.
Thời kỳ dot-com (cuối 1990 đầu 2000) là giai đoạn bùng nổ các công ty Internet “.com” được định giá rất cao dù chưa có lợi nhuận, tạo nên bong bóng dot-com trước khi vỡ vào năm 2000 - 2001.
Cảnh báo về bong bóng
Dù AI đang tạo ra khối tài sản khổng lồ với tốc độ kỷ lục, nhiều chuyên gia cảnh báo phần lớn của cải này vẫn chỉ tồn tại “trên giấy” do được gắn với cổ phần ở các công ty tư nhân. Ông Simon Krinsky, Giám đốc điều hành tại công ty quản lý tài sản Pathstone, từng là Giám đốc điều hành ở Hall Capital Partners (San Francisco), nhận xét với CNBC: “Tôi cho rằng phần lớn tài sản cuối cùng được tạo ra là không có tính thanh khoản”.
Theo ông Krinsky, khác với nhân viên các tập đoàn công nghệ niêm yết như Meta hay Google có thể chuyển đổi cổ phiếu thành tiền mặt dễ dàng, nhà sáng lập AI phải dựa vào các giao dịch thứ cấp, bán cổ phần cho nhà đầu tư khác hoặc vay thế chấp bằng cổ phần. Điều này tiềm ẩn rủi ro lớn nếu thị trường định giá lại hoặc các công ty không đạt kỳ vọng.
Không ít chuyên gia so sánh hiện tượng này với bong bóng dot-com cuối thập niên 1990, khi nhiều nhà sáng lập dồn toàn bộ tài sản vào một ngành có tính đầu cơ cao, rồi chỉ tìm đến quản lý tài sản và đa dạng hóa đầu tư sau khi chịu tổn thất. Trong bối cảnh định giá công ty AI liên tục lập đỉnh, rủi ro bong bóng là điều không thể bỏ qua.
Sự trỗi dậy của các tỷ phú AI không chỉ đến từ phát triển sản phẩm, mà còn từ khả năng định hình hạ tầng và hệ sinh thái công nghệ. Từ dịch vụ dịch thuật, giáo dục trực tuyến đến trò chơi mô phỏng tình cảm, AI len lỏi vào nhiều lĩnh vực đời sống, tạo ra các nguồn doanh thu mới và mô hình kinh doanh chưa từng có. Nhiều nhà sáng lập thành công trong AI từng xuất phát ở các lĩnh vực khác, như khai thác tiền điện tử hay thương mại điện tử, cho thấy tính liên ngành đang trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng trong kỷ nguyên công nghệ này.
