ĐNO - Từ ngày 16/1/2026, các quy định mới về hóa đơn, chứng từ theo Nghị định 310/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, siết chặt quản lý thuế đối với mọi hoạt động bán hàng, cung ứng dịch vụ.
Trong bối cảnh xóa bỏ hoàn toàn chế độ thuế khoán đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, việc lập hóa đơn không còn là thủ tục mang tính hình thức, mà trở thành yêu cầu bắt buộc, gắn trực tiếp với trách nhiệm pháp lý của người kinh doanh.
Hộ kinh doanh lúng túng
Chị N.T.H., chủ cửa hàng tạp hóa nhỏ trên địa bàn phường Thanh Khê, bán một lô hàng cho khách quen, giao đủ hàng và nhận tiền ngay trong ngày. Do nghĩ “khách quen, ghi sổ là được”, chị không lập hóa đơn bán hàng. Vài tuần sau, khi nghe thông tin "từ ngày 16/1/2026, không lập hóa đơn có thể bị xử phạt nặng", chị H. lo lắng không biết mình có bị phạt không, mà nếu bị kiểm tra thì xử lý thế nào cho đúng.
Nỗi băn khoăn của chị H. cũng là tâm lý chung của không ít hộ kinh doanh nhỏ lẻ hiện nay, khi các quy định mới về hóa đơn điện tử có hiệu lực thi hành.
Tại nhiều chợ, cửa hàng bán lẻ trên địa bàn Đà Nẵng, không ít hộ kinh doanh vẫn đang loay hoay với quy định mới. Chị Nguyễn Thị H., chủ cửa hàng tạp hóa, cho biết trước đây việc bán hàng chủ yếu dựa trên thói quen ghi chép sổ sách nội bộ, hiếm khi xuất hóa đơn cho khách lẻ. Khi phải chuyển sang hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, lại kết nối dữ liệu với cơ quan thuế, chị vừa lo chi phí đầu tư thiết bị, vừa sợ sai sót dẫn đến bị xử phạt.
“Buôn bán nhỏ lẻ, lời không bao nhiêu, chỉ cần làm sai vài hóa đơn là áp lực rồi”, chị H. chia sẻ.
Ở chiều ngược lại, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến hóa đơn khi mua hàng. Anh Lê Văn T., thường xuyên mua sắm các mặt hàng gia dụng, cho rằng hóa đơn không chỉ là căn cứ thanh toán mà còn là “tấm khiên” bảo vệ quyền lợi người mua. Theo anh, khi có hóa đơn, nguồn gốc hàng hóa rõ ràng hơn, việc đổi trả, bảo hành hay giải quyết tranh chấp cũng thuận lợi hơn.
Bán hàng phải lập hóa đơn
Trao đổi với phóng viên, luật sư Phan Thụy Khanh, Đoàn Luật sư Đà Nẵng khẳng định, theo quy định pháp luật hiện hành, khi bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ, người bán bắt buộc phải lập hóa đơn và giao cho người mua, không phân biệt là doanh nghiệp, hộ hay cá nhân kinh doanh, cũng không phụ thuộc vào việc đã thu tiền hay chưa.
Từ ngày 16/1/2026, nghĩa vụ này được áp dụng đồng loạt, kể cả với các trường hợp khuyến mại, biếu tặng, tiêu dùng nội bộ.
Luật sư Phan Thụy Khanh lưu ý, thời điểm lập hóa đơn là nguyên tắc then chốt để tránh bị xử phạt. Với hoạt động bán hàng hóa, hóa đơn phải được lập tại thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hóa; với cung cấp dịch vụ là thời điểm hoàn thành dịch vụ hoặc thời điểm thu tiền nếu thu trước. Việc lập hóa đơn chậm, dù do chủ quan hay lỗi kỹ thuật, đều có nguy cơ bị xử phạt nếu không chứng minh được lý do khách quan.
Theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP), hành vi không lập hóa đơn hoặc lập hóa đơn không đúng thời điểm có thể bị xử phạt từ vài trăm nghìn đồng đến hàng chục triệu đồng, tùy số lượng hóa đơn vi phạm. Với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, mức phạt bằng một nửa so với tổ chức nhưng vẫn là gánh nặng không nhỏ.
Để tránh rủi ro pháp lý, luật sư Phan Thụy Khanh khuyến nghị người kinh doanh cần chủ động trang bị kiến thức pháp luật về thuế và hóa đơn, lập hóa đơn đầy đủ cho mọi giao dịch, không chủ quan với các trường hợp biếu tặng, khuyến mại. Trường hợp lỡ vi phạm, cần nhanh chóng lập bổ sung hóa đơn, kê khai và nộp đầy đủ thuế, đồng thời hợp tác với cơ quan thuế để được giảm nhẹ.
Theo các chuyên gia, tuân thủ quy định về hóa đơn không chỉ giúp người kinh doanh tránh bị xử phạt, mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, tạo niềm tin với khách hàng và là nền tảng cho hoạt động kinh doanh phát triển bền vững trong giai đoạn quản lý thuế ngày càng chặt chẽ.
