Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 80 (UNGA-80) diễn ra từ ngày 23 đến 29/9, đúng dịp tổ chức này bước sang tuổi 80. Đây là thời khắc bản lề để tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh chứng minh sức sống và khẳng định sức mạnh đoàn kết quốc tế.
Với chủ đề xuyên suốt “Gắn kết cùng nhau để tốt hơn”, Tuần lễ cấp cao UNGA-80 diễn ra tại Mỹ, thu hút sự tham gia của 150 nguyên thủ quốc gia, người đứng đầu chính phủ cùng với hàng nghìn quan chức cấp cao.
Lời kêu gọi gắn kết
Theo UN News, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres mô tả thế giới đang “trôi dạt trong vùng biển hỗn loạn” với xung đột, biến đổi khí hậu… Đây là lời nhắc nhở thẳng thắn: Nếu các quốc gia tiếp tục co cụm theo lợi ích hẹp, sẽ chẳng một cường quốc nào đủ sức giải quyết khủng hoảng toàn cầu.
Điều dư luận quan tâm chính là liệu UNGA-80 có tạo ra sự dịch chuyển thực chất hay không. Ở đây, điểm tích cực cần nhấn mạnh là nhiều chương trình nghị sự được thiết kế theo tinh thần “giải quyết bằng hợp tác” thay vì “ghi điểm ngoại giao”.
Hội nghị thượng đỉnh về Mục tiêu phát triển bền vững (SDG) ngày 22/9 chính là minh chứng rõ nhất. Nhân loại đã đi qua 2/3 chặng đường đến năm 2030, nhưng nguy cơ “lỡ hẹn” với nhiều mục tiêu càng rõ rệt. Do đó, việc kêu gọi cam kết tài chính và trách nhiệm chính trị không chỉ nhằm đưa các mục tiêu trở lại quỹ đạo, mà còn thể hiện khả năng gắn kết của cộng đồng quốc tế trước lợi ích chung.
Tương tự, Hội nghị Khí hậu diễn ra vào ngày 24/9 được kỳ vọng không dừng ở lời hứa, mà mở ra cam kết hành động cụ thể bởi biến đổi khí hậu là mối nguy chung của cả siêu cường lẫn quốc gia nhỏ. Đây là diễn đàn để các nhà lãnh đạo công bố những kế hoạch hành động khí hậu quốc gia mới, đồng thời khai thác cơ hội từ kỷ nguyên năng lượng sạch.
Hòa bình và an ninh tiếp tục là trọng tâm. Hội nghị quốc tế về Palestine và giải pháp hai Nhà nước ngày 22/9 tái khẳng định nhu cầu cấp bách nối lại tiến trình hòa bình Trung Đông. Theo AP, ngày 21/9, Anh, Úc, Canada và Bồ Đào Nha công nhận Nhà nước Palestine, nâng tổng số thành viên Liên Hợp Quốc công nhận lên 145/193.
Khóa họp lần này cũng gắn kết các chủ đề xã hội lâu dài với thách thức mới nổi. Một điểm mới đáng chú ý là lần đầu tiên Liên Hợp Quốc mở đối thoại toàn cầu về quản trị trí tuệ nhân tạo (AI), qua đó cho thấy nỗ lực mở rộng vai trò từ an ninh, phát triển sang quản trị công nghệ - lĩnh vực có thể định hình trật tự thế giới trong nhiều thập kỷ tới.
Đáng chú ý, phiên thảo luận chung từ ngày 23-27/9 và 29/9 là dịp để lãnh đạo các nước nêu quan điểm, ưu tiên và tầm nhìn trong bối cảnh xung đột, khủng hoảng khí hậu, bất ổn kinh tế và khoảng cách phát triển ngày càng đan xen. Chủ tịch Đại hội đồng Liên Hợp Quốc Annalena Baerbock kêu gọi đoàn kết và hành động tập thể, với chủ đề “Gắn kết cùng nhau để tốt hơn” làm sợi chỉ đỏ xuyên suốt.
Cải cách để vững mạnh hơn
Trong bối cảnh Liên Hợp Quốc chuẩn bị kỷ niệm 80 năm thành lập, nỗ lực cải tổ sâu rộng mang tên “Sáng kiến UN80” đang triển khai nhằm hiện đại hóa hoạt động của tổ chức này. “Sáng kiến UN80” được kỳ vọng mang tới một bước ngoặt, không chỉ nhằm cứu vãn tài chính, mà còn để lấy lại niềm tin vào vai trò trung tâm của tổ chức trong thế giới đang phân hóa và bất ổn hơn bao giờ hết.
Thực ra, vấn đề này không phải là mới, nhưng chưa bao giờ cấp thiết như hiện nay bởi mối lo về ngân sách của Liên Hợp Quốc càng thêm sâu sắc khi các nhà tài trợ lớn đang cắt giảm viện trợ. Do đó, theo CGTN, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc đề xuất cắt giảm 15% ngân sách thường xuyên năm 2026 của Liên Hợp Quốc (tương đương 500 triệu USD) xuống còn 3,238 tỷ USD, nhằm ứng phó tình trạng thiếu hụt tài chính kéo dài. Đây là nỗ lực tái cấu trúc nhằm giúp tổ chức trở nên tinh gọn, minh bạch và hiệu quả hơn.
Trải qua 80 năm tồn tại cho thấy Liên Hợp Quốc vẫn là diễn đàn duy nhất - nơi gần 200 quốc gia cùng ngồi lại. Sức mạnh của Liên Hợp Quốc không nằm ở việc giải quyết ngay mọi vấn đề, mà ở khả năng tạo không gian đối thoại, thu hẹp khác biệt và định hình các nguyên tắc chung. Hợp tác quốc tế vẫn là con đường duy nhất để bảo đảm tương lai bền vững.
