Dưới chân núi Ngũ Hành là làng đá mỹ nghệ Non Nước, như một nét chấm phá giữa bức tranh miền Trung đầy nắng gió.
Ở đó, những khối đá vô tri được thổi hồn, sống dậy trở thành những hình hài đẹp đẽ, những tác phẩm sống động, kể câu chuyện của núi, của thời gian, lưu giữ tinh hoa của bao thế hệ nghệ nhân.
Sự hòa thấu giữa nghệ thuật và niềm tin
Từ bên trong những ngọn núi Ngũ Hành có rất nhiều hang động bí ẩn và kỳ thú, mở ra như dẫn ta vào một thế giới khác. Và sự huyền ảo càng tăng lên khi ta gặp đâu đó trong hang tối những tác phẩm điêu khắc đá có từ thế kỷ thứ 9, thứ 10.
Đối với những nhà điêu khắc chuyên nghiệp, đá ở đây là một chất liệu vừa thách thức vừa quyến rũ. Họ tìm thấy trong từng vân đá không chỉ màu sắc của thời gian mà còn là không gian để ký thác niềm tin, tín ngưỡng và khát vọng thẩm mỹ, cảm thụ được vẻ đẹp huyền bí và rực rỡ của hệ thống các tác phẩm điêu khắc đá của người Chăm xưa đang được bảo tồn ở Đà Nẵng.
Tiếp biến nền điêu khắc Chăm, những nghệ nhân đã tạo nên những tác phẩm vừa mang chiều sâu truyền thống, vừa mở ra cánh cửa mỹ nghệ công nghiệp hiện đại.
Qua bàn tay tinh xảo và tài hoa của con người, đá đã thực sự đặt lên đài vinh quang của nghệ thuật điêu khắc. Là sự hòa thấu giữa mỹ cảm nghệ thuật với tín ngưỡng thần linh trong một thể thống nhất của tác phẩm làm bằng chất liệu đá…
Nghệ thuật tạo hình trên đá không phải là loại hình quá xa lạ với con người. Nhưng người nghệ sĩ dấn thân vào sự sáng tạo trên chất liệu này thường phải trải qua một hành trình đầy nhọc nhằn.
Chứng nhân của thời gian
Cảm xúc khi đứng trước một khối đá thô nguyên vẹn khác hẳn khi chiêm ngưỡng một tác phẩm đã hoàn thiện. Nếu khối đá nguyên sơ là tiềm năng, thì tác phẩm là giấc mơ đã thành hình.
Sự sáng tạo trên đá là hành trình bền bỉ. Một khối đá tự nhiên khi mới được khai phá, vẫn là khối im lìm của núi rừng. Chỉ sau những tháng ngày cần mẫn với búa, đục và đôi tay, nó mới hiện hình thành tượng, thành phù điêu, thành món đồ tinh xảo. Mỗi khối đá lúc này, chạm vào ta như nghe được tiếng thì thầm đầy xúc cảm.
Ngôn ngữ nghệ thuật ở mỗi người nghệ sĩ thường khác nhau. Sự lặng câm của đá chỉ có thể “lên tiếng” sau một quá trình lao động kiên nhẫn để biến nó thành tác phẩm nghệ thuật mang dấu ấn và tiếng nói riêng của từng người.
Có thể nói, làng đá mỹ nghệ Non Nước là môi trường tiếp cận tốt nhất với nghệ thuật điêu khắc dân gian, đồng thời cũng là nơi tiếp biến với công nghiệp hiện đại bằng mỹ thuật dân gian để đáp ứng nhu cầu và thị hiếu mới.
Trước kia làng đá mỹ nghệ Non Nước chỉ quanh quẩn chế tác vài mẫu hàng lưu niệm quen thuộc, thường có quy mô nhỏ, không nhiều nghệ nhân dù tài hoa đến mấy để có thể giàu có dư dả, càng không có tiềm lực để nghĩ đến một vườn tượng, nơi giới thiệu cả một thế giới nghệ thuật với du khách.
Thế nhưng, từ tình yêu và sự bền bỉ, tận tâm đã giúp cái đẹp của đá được thăng hoa, được bước ra khỏi không gian xưởng chật hẹp, trở thành vật phẩm nghệ thuật, góp mặt trong không gian sống của con người.
Ngày nay, giữa nhịp sống hối hả của đô thị ven biển, làng đá mỹ nghệ Non Nước vẫn tồn tại như minh chứng sống động cho sức bền của nghề truyền thống. Tiếng búa, tiếng đục vẫn đều đặn vang lên, nối liền bao thế hệ nghệ nhân đã dốc cả đời cho từng đường chạm, từng khối đá.
Mỗi tác phẩm không chỉ là vật phẩm trang trí hay hàng lưu niệm, mà còn là kết tinh của lịch sử, văn hóa và tâm hồn người thợ.
Du khách quốc tế khi đến Đà Nẵng đều tìm đến làng đá Non Nước mua sắm và tham quan, mang về một phần ký ức của miền đất này. Đá, tưởng chừng vô tri, nhưng khi qua bàn tay con người đã trở thành chứng nhân cho những đổi thay, vẫn giữ trong mình hơi thở của núi, của biển và của thời gian…
