Lưu giữ ký ức đô thị bằng tranh

28 câu chuyện về chợ Sài Gòn

Dự án Sài Gòn - Những mạch nối thân thương vừa qua đã chạm đến trái tim người xem bằng những hình ảnh giản dị mà thân quen của 28 câu chuyện về chợ và thương xá Sài Gòn. Bằng phong cách minh họa quen thuộc như trong sách giáo khoa ngày xưa, các tác phẩm mở ra cánh cửa ký ức, khiến người xem thổn thức khi nhìn lại.

Từ những khu chợ lớn như Bến Thành, Bình Tây, An Đông, Tân Định… đến những ngôi chợ bình dị như Bàn Cờ, Hạnh Thông Tây, Thị Nghè hay Xóm Củi…, mỗi tác phẩm đều gợi nhắc những mảnh ký ức thân quen, nơi nhịp sống và tình cảm cộng đồng bồi đắp nên linh hồn đô thị.

Ý tưởng gieo mầm từ năm 2020, khi dịch bệnh buộc Sài Gòn phải thu mình trong khoảng lặng bất thường. Trong những ngày phố phường im ắng, Trần Công Quỳnh (quê Đà Nẵng), Chủ tịch Tổ chức Sáng tạo Văn hóa Việt Nam (VICI), nghĩ đến việc kết nối con người bằng ký ức chung.

Xuất phát từ niềm tin rằng ký ức văn hóa có thể trở thành sợi dây hàn gắn, giúp mỗi người tìm thấy sự an yên giữa biến động, Quỳnh đã kiên nhẫn kết nối và mời 9 gương mặt trẻ tham gia. Dù đến từ nhiều miền đất nước - người sinh ra tại Sài Gòn, người từ miền Trung, miền Bắc đến thành phố học tập, lập nghiệp, tất cả đều có chung tình yêu dành cho Sài Gòn.

“

“Sắp tới, dự án sẽ tiếp tục khai thác chiều sâu ký ức Sài Gòn với những cây cầu bắc nhịp giao thương, những ngôi trường gắn với bao thế hệ học trò. Khi đã tạo nên được một “bản đồ ký ức” đủ rộng cho Sài Gòn, dự án sẽ từng bước lan tỏa ra các tỉnh, thành khác, để mỗi địa phương đều có cơ hội được tái hiện và kể lại ký ức đô thị của riêng mình”.

Trần Công Quỳnh

Mỗi người góp một mảnh ghép ký ức riêng, gieo hơi thở đương đại trong những điều tưởng chừng quen thuộc. Nhờ vậy, các bức minh họa trở thành “mạch nối” mềm mại, gắn kết ký ức cá nhân với ký ức chung của đô thị.

Khác với nhiều dự án nghệ thuật mang yếu tố thương mại, Sài Gòn - Những mạch nối thân thương được bồi đắp bằng tình yêu và sự tận tụy của những người trẻ, dù họ vẫn tất bật với học tập và công việc thường ngày.

Về lựa chọn phong cách tranh minh họa, Quỳnh cho biết: "Minh họa là cách vừa trực quan, vừa giàu cảm xúc. Một bức vẽ về chợ Sài Gòn không chỉ thể hiện kiến trúc, mà còn có thể gợi lên nhịp sống, từ tiếng rao, mùi vị đến cảm giác tấp nập. Tôi tin minh họa giúp ký ức trở nên mềm mại, gần gũi và dễ đi vào lòng người hơn".

Bùi Quang Vinh (SN 1998, quê Tây Ninh) kể rằng, anh chọn đồng hành dự án bởi chia sẻ chân thành của Quỳnh, ý nghĩa nhân văn và hơn hết là góc nhìn khác lạ, đầy mới mẻ về Sài Gòn. Theo gợi ý của Quỳnh, Vinh tìm đến chợ Thái Bình và chợ Hoàng Hoa Thám. Trong những ngày miệt mài với màu vẽ, anh không chỉ phác họa dáng dấp quen thuộc của hai khu chợ mà còn lần theo những câu chuyện, lớp lịch sử ẩn mình phía sau.

“Đây cũng là cách để tôi hiểu sâu hơn về vùng đất “quê hương thứ hai” đã gắn bó và nuôi sống mình suốt bao năm qua”, Vinh bộc bạch.

Khác với Vinh, Min (SN 2000, quê Thành phố Hồ Chí Minh) tìm về chợ Bà Chiểu, nơi chất chứa nhiều ký ức tuổi thơ. Nhờ sự hỗ trợ của Quỳnh trong việc khai thác chiều sâu ý nghĩa và đặc điểm từng khu vực, Min có cơ hội hiểu rõ hơn từng góc chợ, từ đó chuyển hóa vào tranh không chỉ hình dáng, mà cả hơi thở đời sống nơi đây.

Với Min, kỷ niệm không chỉ nằm ở bức tranh đã hoàn thiện, mà còn ở những đêm thức trắng cùng đồng đội, ở những bữa cơm vội vàng nhưng chan chứa niềm vui, khi cả nhóm cùng nhau lưu giữ ký ức của thành phố.

“Bản đồ ký ức” đầy sắc màu

Vinh cho biết, trước khi bắt tay vào dự án, cả nhóm đã được định hướng rõ về phong cách và màu sắc, nhờ vậy giữ được sự đồng bộ. “Tôi chỉ cần tập trung vào những đường nét đặc trưng của kiến trúc chợ: chỗ nào cần tỉ mỉ thì làm kỹ, chỗ nào nên giản lược thì thả nhẹ nhàng. Có lẽ vì thói quen cá nhân, cách đi màu của tôi thường đậm đà, mạnh mẽ hơn, nét vẽ cũng cứng cáp hơn. Nhưng tôi nghĩ đó chính là điều thú vị: mỗi họa sĩ đều để lại dấu ấn rất riêng, và nhờ vậy dự án trở nên đa sắc thái nhưng vẫn đồng điệu”.

Ngắm những bức tranh, người xem như được dạo bước giữa các khu chợ, lắng nghe tiếng rao quen thuộc, nhìn ngắm sắc màu tươi tắn của sạp hàng, cảm nhận nhịp sống rộn ràng từng bồi đắp nên hồn phố. Có người mỉm cười khi bắt gặp góc chợ thân quen, có người lại lặng đi trước hình ảnh gợi nhớ một thời đã xa.

“Mình sinh ra ở đây, nhưng khi nhìn tranh mới nhận ra có quá nhiều điều gắn bó mà trước nay chưa từng để ý”, một bạn trẻ chia sẻ.

Với Quỳnh, điều quý giá nhất chính là khi cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ, cảm nhận ngôi chợ không chỉ như nơi buôn bán mà còn là một phần ký ức tập thể. “Khi yêu ký ức của nơi mình sống, chúng ta sẽ có trách nhiệm hơn với hiện tại và tương lai của nó. Chúng tôi hy vọng người xem sẽ tìm thấy sự đồng cảm, và hơn hết, niềm tự hào về những giá trị văn hóa vốn gần gũi mà bền lâu”, Quỳnh chia sẻ.

Có thể nói, những bức tranh không chỉ lưu giữ hình ảnh Sài Gòn mà còn khơi gợi tình yêu và trách nhiệm. Từ ký ức, một mạch nối mới được tạo ra: kết nối các thế hệ, nối hôm qua với hôm nay, và nối mỗi người với thành phố mà họ đang gắn bó.