Mối đe dọa từ “bắt cóc online”

“Bắt cóc online” là cụm từ hoàn toàn mới mẻ với đa số người dân. Kẻ bắt cóc không cần gặp mặt, không cần dùng vũ khí hay xe chở, mà chỉ cần một tài khoản mạng xã hội với danh tính giả, một chuỗi tin nhắn lôi kéo và một kịch bản đánh vào yếu điểm của đứa trẻ như sự tò mò, cô đơn, ham muốn đổi đời hoặc tâm lý nổi loạn. Đối tượng thao túng tâm lý “con mồi” qua điện thoại, bắt các em tự nhốt mình mà ép bố mẹ chuyển tiền chuộc.

Theo tổng hợp của cơ quan an ninh, kịch bản mà bọn bắt cóc đặt ra là giả làm người thân quen, thần tượng, bạn trai, nhà tuyển dụng, hoặc thả mồi với “cơ hội đi du học, làm việc lương cao ở nước ngoài”. Quá trình tiếp cận ban đầu thường rất nhẹ nhàng, nuôi dưỡng cảm xúc tích cực. Kẻ xấu chủ động tạo niềm tin, khen ngợi, lắng nghe, chăm sóc… sau đó dần tách đứa trẻ khỏi gia đình bằng cách gieo vào đầu nạn nhân suy nghĩ: “Ba mẹ không hiểu em”, “Ở đây em chẳng có tương lai”, “Anh sẽ lo cho em”, “Chỉ cần em đi theo anh là đủ”.

Hoặc các đối tượng dùng kịch bản mồi dẫn như: “Em có liên quan đến một vụ án”, “Chúng tôi cần xác minh tài khoản của em có bị hacker lợi dụng hay không”, “Chuyển tiền vào tài khoản của cơ quan để chứng minh em vô tội”… Lúc đó, nếu nạn nhân thiếu tỉnh táo và không dám chia sẻ với người thân, bạn bè, một mình trong sợ hãi sẽ dẫn đến hành vi phi lý là chuyển tiền, gửi ảnh căn cước công dân, thậm chí bỏ nhà ra đi.

Các chuyên gia tâm lý nhận định, đây là kỹ thuật thao túng “grooming”, là chuỗi hành vi thao túng tâm lý với mục đích kiểm soát, điều khiển người khác. Trong đó người lớn lợi dụng sự non nớt, thiếu kinh nghiệm của trẻ để đạt được mục đích không lành mạnh - mồi chài tâm lý trẻ vị thành niên, vốn rất phổ biến trong các đường dây buôn người xuyên quốc gia, buôn bán nội tạng hoặc xâm hại tình dục trẻ em.

Thực ra câu chuyện bị kẻ xấu lợi dụng lừa đảo hay dọa nạt trên mạng xã hội được tuyên truyền lâu nay, nhưng hiệu quả vẫn không cao. Nạn nhân trong vụ bắt cóc online mới đây là sinh viên đại học cho rằng muốn tự giải quyết vấn đề của mình nên không gọi cho gia đình. Thay vì nghĩ đến gia đình trong những tình huống khó khăn, nhiều em tự tin vào cách giải quyết của bản thân, tin vào đối tượng lừa đảo.

Bắt cóc, tống tiền “online” với trẻ em là một trong những hành vi đáng sợ. Nhưng đó chỉ là những kịch bản, những chiêu trò của tội phạm trong xã hội, dựa vào sự phát triển của mạng xã hội, của sự phụ thuộc vào chiếc điện thoại thông minh.

Trong khi cốt lõi của vấn đề nhiều người không nhận ra, là đôi khi trẻ con mất kết nối với người lớn, mà ở đây là cha mẹ, là người thân trong gia đình. Sự mất kết nối, không chia sẻ, tâm sự giữa cha mẹ và con cái tạo nên cái rãnh ngăn cách mà kẻ xấu lợi dụng vào đó để tiến hành những cuộc gọi lừa đảo đe dọa. Sự thiếu gắn kết với người thân, không có kênh chia sẻ đáng tin cậy, khiến khi rơi vào tình huống nghi ngờ, các em chọn cách đối diện một mình, dễ hoảng loạn và làm theo hướng dẫn của kẻ xấu.

Nếu được kết nối, được trò chuyện hằng ngày với con, hẳn nhiều phụ huynh hiểu được con nghĩ gì, xây dựng mối quan hệ cởi mở, tin cậy giữa cha mẹ và con cái, giúp con đặt niềm tin đúng chỗ khi gặp tình huống khó xử lý, từ đó có thể chia sẻ cho con đề phòng những thủ đoạn lừa đảo mới; dạy cho con tư duy phản biện, biết đặt câu hỏi để phân tích tình huống. Qua đó, con biết đặt niềm tin vào ai và nguyên tắc cẩn thận là gì, nhờ đó có thể tránh mọi loại tấn công lừa đảo.