Mỹ Sơn mở lối vào rừng

Những giá trị sinh thái đặc hữu đang mở ra dư địa để định hình chiến lược phát triển du lịch xanh giàu trải nghiệm.

Từ di sản văn hóa đến không gian sinh thái

Theo kết quả khảo sát, nghiên cứu, khu vực Mỹ Sơn có 1.160,05ha rừng với độ che phủ hiện đạt 94,6%. Tại đây ghi nhận 238 loài thực vật bậc cao và 607 loài động vật, trong đó có nhiều loài thuộc nhóm quý hiếm, nguy cấp theo Sách đỏ Việt Nam và Danh mục đỏ IUCN. Đáng chú ý, tỷ lệ dương xỉ đạt 12,61%, cao gần gấp đôi mức trung bình cả nước, được xem là dấu chỉ sinh thái cho thấy tầng tán rừng còn liên tục, chưa bị chia cắt.

Nguồn tài nguyên này mở ra dư địa để Mỹ Sơn mở rộng cách tiếp cận trong phát triển du lịch gắn với thiên nhiên. Thay vì hành trình chủ yếu tập trung tham quan đền tháp, tìm hiểu lịch sử, kiến trúc và văn hóa Chămpa, không gian trải nghiệm có thể được nối dài vào rừng, hệ động thực vật, cảnh quan và những câu chuyện về mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên.

Ông Nguyễn Công Khiết, Giám đốc Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn cho rằng, chính sự giao hòa giữa di sản văn hóa và thiên nhiên đã tạo nên một Mỹ Sơn rất riêng. Du khách đến đây có thể vừa tham quan, tìm hiểu lịch sử vừa có thể hòa mình vào thiên nhiên, khám phá hệ sinh thái và cảm nhận đầy đủ hơn vẻ đẹp của vùng đất. Đó cũng là định hướng của chương trình “Mỹ Sơn xanh - Hành trình trải nghiệm di sản thiên nhiên” mà đơn vị vừa công bố tuần trước để hưởng ứng Ngày Du lịch thế giới (27/9). Chương trình hướng đến một hành trình khám phá mới mẻ, sinh động và giàu tính giáo dục, để du khách có thể tự tìm hiểu các giá trị về thiên nhiên, đa dạng sinh học và hệ động thực vật rừng.

Hướng phát triển này gắn trực tiếp với việc bảo vệ và làm giàu tài nguyên rừng. Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn dự kiến làm giàu 20ha rừng trong năm 2026 và tiếp tục kế hoạch với 20ha năm 2027, 30ha năm 2028, 30ha năm 2029. Đây là nguồn lực quan trọng để vừa bảo tồn đa dạng sinh học, vừa tạo nền tảng cho các hoạt động du lịch sinh thái dưới tán rừng.

Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn kỳ vọng năm 2027, thông qua mạng lưới đối tác lữ hành, hai tour sinh thái chủ lực gồm “Dấu chân Chămpa dưới tán rừng” và “Chinh phục Rừng thiêng Mỹ Sơn” sắp triển khai có thể đón 8.000 - 12.000 lượt khách/năm, góp phần đưa tổng lượng khách toàn khu di tích lên khoảng 500.000 lượt/năm. Giai đoạn 2028-2030, Mỹ Sơn định hướng mở rộng công suất, đa dạng sản phẩm MICE và lưu trú trải nghiệm dài ngày, hướng tới tổng lượng khách 600.000 - 700.000 lượt/năm và doanh thu hơn 100 tỷ đồng/năm (hiện tại doanh thu đạt hơn 60 tỷ đồng/năm).

TS Hoàng Văn Long, Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế - Xã hội thành phố Đà Nẵng cho rằng, Mỹ Sơn cần tập trung tạo lợi thế cạnh tranh bằng giá trị di sản, tính xác thực, chiều sâu trải nghiệm và chất lượng hệ sinh thái. Từ góc độ này, “Mỹ Sơn xanh” không đơn thuần là một đề án phát triển sản phẩm du lịch mà có thể được nhìn nhận như một mô hình kinh tế di sản.

Định hình những sản phẩm đặc trưng

Để hướng đi mới tạo được dấu ấn, bài toán đặt ra là xây dựng những sản phẩm đủ khác biệt nhưng không tạo thêm áp lực lên tài nguyên rừng và không gian di sản. Theo TS Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên và Phát triển (CCD), Mỹ Sơn cần cân nhắc triển khai phục hồi thiên nhiên như một chương trình tích hợp với quản lý rừng và di sản. Giai đoạn đầu nên ưu tiên bảo vệ các quần thể hiện hữu, cập nhật dữ liệu và thí điểm phục hồi. Việc lựa chọn cây và động vật cần dựa trên đánh giá về tính bản địa và điều kiện sinh cảnh để bảo đảm hiệu quả.

Quá trình phục hồi thiên nhiên đồng thời có thể trở thành nội dung cho các sản phẩm du lịch. TS Nguyễn Mạnh Hà gợi mở, Mỹ Sơn có thể phát triển hoạt động diễn giải về rừng, suối và động vật đang hiện diện; kể câu chuyện về các hệ sinh thái nguyên bản và quá trình thay đổi; tổ chức đi bộ tìm hiểu rừng, quan sát chim trên những tuyến hiện có với các điểm dừng diễn giải thiên nhiên phù hợp.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Nguyễn Hoài Bảo, Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ Nghiên cứu và Du lịch Hoang Dã (WILDTOUR), đề xuất phát triển ba nhóm sản phẩm liên quan đến quan sát chim. Tuyến “Buổi sớm xem chim Mỹ Sơn” có thể kéo dài 2-3 giờ cho nhóm nhỏ có hướng dẫn, kết hợp nghe tiếng chim và quan sát trên đường rừng được phép tiếp cận. Chương trình “Chim trong cảnh quan di sản” khoảng 60-90 phút phù hợp khách tham quan văn hóa và gia đình. Với nhóm khách chuyên sâu có thể tổ chức chụp ảnh chim tại chòi ẩn nấp/lùm ngụy trang, đặt chỗ theo ca và cung cấp thông tin cụ thể về điều kiện quan sát.

Còn ông Bùi Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH HIVOOC đề xuất cần nghiên cứu phát triển những trải nghiệm như tắm rừng và retreat gắn với sự tĩnh lặng của di sản; trekking khám phá sự sống dưới tán rừng; quan sát, nhiếp ảnh kể chuyện bảo tồn hay trải nghiệm “Mỹ Sơn từ ngày sang đêm”. Không gian sản phẩm cũng có thể được mở rộng thông qua liên kết điểm đến.

“Hành trình 1 ngày hoặc 2 ngày 1 đêm có thể kết hợp trải nghiệm quan sát linh trưởng tại Sơn Trà với khám phá di sản và thiên nhiên Mỹ Sơn. Hai điểm đến sẽ bổ sung hài hòa cho nhau, trong khi Sơn Trà giúp du khách tìm hiểu đời sống, hành vi và sinh cảnh của voọc chà vá chân nâu còn Mỹ Sơn mở rộng câu chuyện sang hệ sinh thái rừng trong một cảnh quan di sản Chămpa”, ông Tuấn nhận định.