Trong bối cảnh thiên tai và nguồn nước đang diễn biến ngày càng phức tạp, thành phố Đà Nẵng đang tập trung các giải pháp nâng cao năng lực quản lý thủy lợi, đê điều; phòng chống thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu; chú trọng bảo vệ và bảo đảm nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất.
Đầu tư công trình kỹ thuật mới
Cùng với tình hình xâm nhập mặn sâu vào hạ lưu, mực nước sông Vu Gia và sông Yên, La Thọ... thường hạ thấp cục bộ, gây ảnh hưởng đến cấp nước sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp.
Mực nước sông Vu Gia tại trạm thủy văn Ái Nghĩa đã hai lần hạ thấp lịch sử vào tháng 8/2023, tháng 2/2024 làm nhiều trạm bơm phải dừng hoạt động từ 12 giờ đến vài ngày, gây thiếu nước sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp tại nhiều địa phương. Việc này đòi hỏi sớm đầu tư các công trình thủy với kỹ thuật mới nhằm bảo đảm cấp nước sinh hoạt và sản xuất trong thời gian tới dưới tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trương Xuân Tý cho rằng, trong kế hoạch thực hiện quy hoạch phòng, chống thiên tai và thủy lợi đã có công trình điều tiết nguồn nước và chỉnh trị sông Quảng Huế; đập ngăn mặn trên sông Vĩnh Điện; nâng cấp hệ thống thủy lợi An Trạch (gồm các đập dâng An Trạch, Thanh Quýt, Bàu Nít, Hà Thanh) và được đầu tư bằng nguồn vốn Trung ương. Thành phố cũng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu đầu tư công trình ngăn mặn, giữ ngọt cho hạ lưu sông Thu Bồn.
“Khi thực hiện đồng bộ 4 công trình nói trên, nguồn nước ở lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn được bảo đảm sử dụng bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu, không còn sợ bị nhiễm mặn nguồn nước”, ông Trương Xuân Tý nói.
Về vấn đề cấp nước sạch phân tán cho dân cư khu vực nông thôn, miền núi, ông Trương Xuân Tý cho rằng, tỷ lệ hộ dân nông thôn của thành phố Đà Nẵng mới đã sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn của Bộ Y tế đạt hơn 60%. Trong 5 năm tới, thành phố tiếp tục đầu tư, nâng cấp các công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn cho người dân với quyết tâm, phấn đấu nâng tỷ lệ hộ dân nông thôn được sử dụng nước sạch lên 80%.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, các công trình thủy lợi, phòng chống thiên tai, nước sạch nông thôn được triển khai trong thời gian qua đã nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước, chống thất thoát nước, sử dụng tốt nguồn nước hồi quy, kết nối hệ thống thủy lợi liên vùng.
Thành phố sẽ tiếp tục đầu tư, nâng cấp nhiều công trình kênh, mương, thủy lợi, hồ, đập, đê, kè chống sạt lở, các khu neo đậu tàu thuyền; di dời sắp xếp dân cư những vùng bị thiên tai uy hiếp. Đồng thời, tập trung nghiên cứu sử dụng nước tiết kiệm, tiết kiệm năng lượng; chú trọng và tăng cường các biện pháp chống hạn, nhiễm mặn, điều tiết nước liên hồ chứa, nâng cao năng lực tưới tiêu chủ động; chuyển dịch cơ cấu cây trồng phù hợp với biến đổi khí hậu và phòng, chống thiên tai...
Ứng dụng công nghệ tiên tiến để ứng phó
TS. Lê Hùng, Giảng viên Khoa Xây dựng công trình thủy, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Đà Nẵng) cho rằng, trong 10 năm trở lại đây, lượng mưa có xu hướng gia tăng so với giai đoạn trước đó. Một số nơi đã có những trận mưa và lũ có cường suất tính toán 1.000 năm mới lặp lại. Do đó, Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn cần sớm điều chỉnh, bổ sung nâng cao hiệu quả vận hành và nâng cao dung tích phòng lũ của hồ chứa cũng như khả năng cấp nước cho hạ du.
Thành phố cần xây dựng quy hoạch tổng thể hệ thống thoát nước đô thị có tính đến biến đổi khí hậu; ưu tiên cải tạo và mở rộng hệ thống cống thoát nước để giải quyết các điểm đen ngập lụt; xây dựng bản đồ ngập, bản đồ di dời dân cư ứng với các kịch bản đa thiên tai kết hợp (mưa, triều cường, lũ...) để chủ động ứng phó.
Theo Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự thành phố Đà Nẵng, thời gian qua, thành phố đã đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác cảnh báo mưa, ngập lụt như: lắp đặt và duy trì vận hành 82 trạm đo mưa tự động, 10 trạm đo mực nước tự động, 22 tháp báo lũ tự động và 56 tháp cảnh báo ngập lụt đô thị... Đồng thời, xây dựng bản đồ số ngập lụt đô thị trên ứng dụng Danang Smart City (thể hiện được các vị trí ngập lụt trong quá khứ, địa điểm sơ tán nhân dân tập trung, số điện thoại cứu hộ, các chức năng phản hồi báo cáo thông tin từ người dân…).
Các giải pháp công nghệ này đã phát huy hiệu quả góp phần hỗ trợ ra quyết định chỉ huy, ứng phó với mưa lũ của chính quyền các cấp, các cơ quan phòng chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn và cảnh báo, hỗ trợ cho cộng đồng, nhân dân khi có mưa, ngập lụt.
Thành phố đang triển khai xây dựng Trung tâm tích hợp kiểm soát khả năng phục hồi đô thị xanh và thông minh (Trung tâm Ensure), trong đó có hợp phần quản lý thiên tai, thảm họa dự kiến hoàn thành năm 2026, hứa hẹn sẽ là một bước tiến mạnh mẽ trong công tác ứng dụng khoa học công nghệ vào công tác phòng, chống thiên tai.
Một trong những chuyển biến tích cực trong công tác phòng, chống thiên tai thời gian qua là các hoạt động ứng phó được triển khai nhiều ở giai đoạn phòng ngừa và dần chuyển hướng từ bị động phòng ngừa sang chủ động quản lý rủi ro thiên tai, tăng cường năng lực ứng phó. Theo đó, công tác tuyên truyền, phổ biến và nâng cao nhận thức về phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai đã được quan tâm và đã nâng cao tính tự giác, chủ động phòng, chống thiên tai của toàn dân, góp phần giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.
Thành phố đã ban hành Đề án “Xây dựng thành phố Đà Nẵng an toàn trong thiên tai”. Các cơ quan, đơn vị, địa phương tăng cường lồng ghép nội dung phòng, chống thiên tai vào quy hoạch, kế hoạch, chiến lược phát triển của ngành, địa phương theo hướng kết hợp đa mục tiêu, hạn chế tối đa làm gia tăng rủi ro do thiên tai.
Năng lực cảnh báo, dự báo, giám sát thiên tai được nâng cao. Thành phố đã đầu tư tăng cường mạng lưới trạm quan trắc khí tượng, thủy văn, giúp triển khai kịp thời, hiệu quả công tác ứng phó thiên tai, điều tiết các hồ thủy điện trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn, đảm bảo an toàn cho ngư dân và tàu thuyền hoạt động trên biển. Năng lực của những người làm công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn đã được tăng cường.
Để bảo vệ tính mạng, tài sản, giảm thiểu thiệt hại cho nhân dân, thành phố xác định công tác phòng, ngừa, ứng phó khắc phục hậu quả thiên tai là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách, thường xuyên của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, trong đó quán triệt sâu sắc quan điểm chủ động phòng ngừa là chính, kết hợp với các biện pháp thích ứng phù hợp, tôn trọng quy luật tự nhiên, đảm bảo phát triển bền vững. Thành phố sẽ tiếp tục triển khai hiệu quả Đề án “Xây dựng thành phố Đà Nẵng an toàn trong thiên tai”.
Theo dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội Đảng bộ thành phố Đà Nẵng lần thứ I, trong nhiệm kỳ mới, thành phố nâng cao năng lực quản lý về thủy lợi, đê điều, đảm bảo an toàn hồ chứa, nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất. Bên cạnh đó, ưu tiên đầu tư sắp xếp dân cư gắn với ổn định sản xuất, phát triển du lịch sinh thái, ứng phó với biến đổi khí hậu, phòng chống thiên tai, sạt lở, ổn định lâu dài cuộc sống người dân. Thành phố xây dựng và triển khai các đề án về trao đổi tín chỉ carbon, thoát lũ hồ Phú Ninh...
