Xung đột tại Trung Đông khiến đơn hàng hạt điều đóng băng, buộc doanh nghiệp Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu sang Trung Quốc và đầu tư hàng triệu USD vào chế biến sâu.
Ngành điều Việt Nam đang nỗ lực thực hiện chiến lược chuyển dịch thị trường và đẩy mạnh chế biến sâu nhằm duy trì mục tiêu kim ngạch xuất khẩu 5 tỷ USD trong năm 2026. Bất chấp những khó khăn từ đứt gãy chuỗi cung ứng tại khu vực Trung Đông, các số liệu từ hai tháng đầu năm cho thấy sự tăng trưởng khả quan tại các thị trường trọng điểm khác như Trung Quốc và Mỹ.
Theo Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), khu vực Trung Đông từng là một trong ba thị trường lớn nhất của hạt điều Việt Nam vào năm 2025, chỉ đứng sau Trung Quốc và Mỹ. Đặc biệt, các quốc gia như UAE, Thổ Nhĩ Kỳ và Arab Saudi đều nằm trong nhóm 10 thị trường nhập khẩu điều nhân lớn nhất.
Tuy nhiên, những bất ổn địa chính trị tại khu vực này đã khiến hoạt động xuất khẩu gặp trở ngại lớn. Ông Bạch Khánh Nhựt, Phó chủ tịch Vinacas, cho biết đơn hàng đi Trung Đông hiện gần như đóng băng. Các nhà nhập khẩu tại đây không còn duy trì hình thức mua gối đầu mà chỉ mua đủ số lượng cần thiết do lo ngại rủi ro vận chuyển và tiêu thụ. Điều này trực tiếp gây áp lực lên mục tiêu tăng trưởng chung của toàn ngành.
Để bù đắp thâm hụt, các doanh nghiệp đang tích cực đẩy mạnh xuất khẩu sang Trung Quốc. Trong hai tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang thị trường này tăng 15,2% về lượng và 23,7% về trị giá so với cùng kỳ năm ngoái, đạt khoảng 8.000 tấn, tương đương hơn 55 triệu USD. Đáng chú ý, riêng trong tháng 1, giá trị xuất khẩu sang Trung Quốc đã tăng gấp 2,6 lần.
Bên cạnh đó, Mỹ tiếp tục là thị trường chiến lược khi thuế quan đối với hạt điều nhân Việt Nam đã về mức 0%. Việc các tập đoàn bán lẻ lớn tại Trung Quốc tăng cường tiêu thụ hạt dinh dưỡng đang mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt. Điển hình là Công ty Cổ phần Hoàng Sơn 1 đã thành công trong việc đưa sản phẩm vào hệ thống bán lẻ lớn thứ hai tại Trung Quốc.
Chiến lược trọng tâm của Vinacas trong năm 2026 là tập trung vào khâu chế biến sâu, đặc biệt là các dòng sản phẩm hạt điều ăn liền tẩm gia vị. Ông Phạm Văn Công, Chủ tịch Vinacas, nhấn mạnh việc đầu tư máy móc hiện đại là yếu tố tiên quyết để giữ vững vị thế dẫn đầu trên bản đồ thế giới.
Thực tế cho thấy, lợi nhuận từ sản phẩm chế biến sâu vượt trội rõ rệt so với xuất khẩu thô. Cụ thể:
| Loại hình sản phẩm | Lợi nhuận ước tính (triệu VND/tấn) |
|---|---|
| Hạt điều chế biến sâu | 25,0 - 30,0 |
| Hạt điều thô (mua đi bán lại) | 5,0 - 6,0 |
Tại Tỉnh Bình Phước, Công ty cổ phần Tập đoàn Gia Bảo đã đưa vào vận hành nhà máy chế biến quy mô 6,5 triệu USD. Doanh nghiệp này dự kiến nhập khẩu dây chuyền công nghệ từ Đài Loan nhằm nâng sản lượng lên 2.600 tấn trong năm 2026. Đồng thời, công ty đang mở rộng liên kết với 500 hộ dân trên diện tích 1.000 ha để chủ động 60% nguồn nguyên liệu trong nước, giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu.
Việc chuyển đổi từ mô hình "xưởng gia công" sang sản xuất các sản phẩm có giá trị gia tăng cao được các chuyên gia kỳ vọng sẽ là chìa khóa giúp ngành điều duy trì đà tăng trưởng bền vững và định vị thương hiệu quốc gia trên thị trường quốc tế.
