ĐNO - Năm 2025 đánh dấu một chặng đường lịch sử đặc biệt ý nghĩa - 80 năm hình thành, xây dựng và phát triển của ngành nông nghiệp và môi trường Việt Nam (14/11/1945 - 14/11/2025). Trải qua tám thập kỷ gắn bó với sự nghiệp cách mạng của dân tộc, ngành nông nghiệp và môi trường đã không ngừng lớn mạnh và có nhiều đóng góp quan trọng cho đất nước. Trong dòng chảy chung ấy, ngành nông nghiệp và môi trường Quảng Nam - Đà Nẵng đã lưu lại những dấu ấn đặc biệt.
Nền tảng vững chắc
Ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khi đất nước vừa giành độc lập, nông nghiệp tại Đà Nẵng và vùng phụ cận (thuộc tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng lúc bấy giờ) vẫn còn tự phát, lạc hậu, phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên. Trong hoàn cảnh đầy thách thức ấy, đội ngũ cán bộ kỹ thuật nông nghiệp tuy chưa được đào tạo bài bản, nhưng những cán bộ đầu tiên đã đóng vai trò then chốt: hướng dẫn bà con áp dụng luân canh, tăng cường bón phân hữu cơ, phòng trừ sâu bệnh bằng biện pháp tự nhiên, qua đó nâng cao hiệu quả sản xuất trong điều kiện còn hạn chế. Giai đoạn này, ngành nông nghiệp thực sự là hậu phương vững chắc, góp phần đảm bảo lương thực, ổn định đời sống, chi viện sức người, sức của cho các chiến trường, đóng góp quan trọng vào thắng lợi của công cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc.
Sau ngày đất nước thống nhất (1975), Đà Nẵng cùng khu vực lân cận bước vào thời kỳ xây dựng kinh tế mới. Mô hình hợp tác xã nông nghiệp được xác định là hạt nhân sản xuất, đánh dấu bước ngoặt quan trọng, chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang tập thể hóa có tổ chức, có kế hoạch và định hướng hàng hóa. Đặc biệt, thủy lợi luôn giữ vai trò trụ cột, là nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của ngành, nhất là trước năm 1997, khi đây là trụ đỡ cho kinh tế - xã hội vùng đất Quảng - Đà.
Ở mỗi xã, mỗi phường, dấu ấn của các hệ thống dẫn nước, đê kè, hồ chứa hay trạm bơm vẫn còn rõ nét, thể hiện mồ hôi và tâm huyết của nhiều thế hệ cán bộ, kỹ sư và công nhân. Với phương châm “thủy lợi là biện pháp hàng đầu”, Đảng bộ và chính quyền thời bấy giờ đã phát động phong trào toàn dân tham gia xây dựng và duy tu rộng khắp. Nhiều hạng mục mới được xây dựng, các kênh mương được nạo vét, gia cố và đưa vào khai thác liên tục, từng bước mở đường cho thâm canh, tăng vụ và mở rộng diện tích sản xuất.
Tinh thần “Thóc không thiếu một cân” trong chiến tranh đã trở thành nguyên tắc hành động trong thời kỳ tái thiết: giữ nước cho mùa khô, thoát lũ cho mùa mưa, bảo vệ đồng ruộng trước xói mòn và hạn mặn. Hàng loạt dự án lớn nhỏ lần lượt hình thành: hồ Phú Ninh, hồ Khe Tân, trạm bơm điện Cẩm Văn, Bích Bắc, Vĩnh Điện, tiếp nối là hồ Vĩnh Trinh, Thạch Bàn, Hòa Trung, Đồng Nghệ. Những công trình ấy không chỉ là “bức tường chắn” với thiên tai, mà còn tạo nền tảng sinh kế vững chắc cho người dân. Nhờ đó, hạn hán và lũ lụt được kiểm soát, diện tích canh tác được mở rộng, mùa màng thêm ổn định. Sản xuất nông nghiệp dần thoát khỏi cảnh bấp bênh, đời sống nông dân được cải thiện, diện mạo làng quê đổi thay rõ rệt, đồng thời tạo cơ sở cho giáo dục, y tế, giao thông nông thôn phát triển.
Bước vào giai đoạn 1997 đến trước tháng 7/2025, sau khi Quảng Nam - Đà Nẵng chính thức chia tách, mỗi địa phương phát triển theo một quỹ đạo riêng nhưng vẫn gắn kết chặt chẽ trên nền tảng tài nguyên, văn hóa chung của xứ Quảng. Đà Nẵng tập trung mạnh vào đô thị hóa gắn với quản lý môi trường: kiểm soát nguồn thải, mở rộng phân loại rác tại nguồn, đầu tư xử lý nước thải và bảo vệ các không gian sinh thái sông – biển; kinh tế biển, thủy sản ven bờ được tổ chức theo hướng bền vững, đồng hành với du lịch dịch vụ. Trong khi đó, Quảng Nam tập trung phát huy thế mạnh nông nghiệp, lâm nghiệp và du lịch nông thôn, gìn giữ làng nghề, mở rộng mô hình nông nghiệp sinh thái, cộng đồng, đa dạng hóa sinh kế vùng trung du, miền núi.
Hai hướng phát triển khác biệt nhưng đồng điệu trong chuỗi giá trị nông nghiệp - du lịch - môi trường, từ đồng ruộng, làng nghề, rừng, sông, biển đến đô thị dịch vụ, tạo nên mạch sống liên tục của xứ Quảng.
Ba trụ cột nổi bật
Nhiệm kỳ 2020 - 2025 đánh dấu bước chuyển biến rõ rệt nhất của ngành nông nghiệp. Tỷ lệ cơ giới hóa ở nhiều khâu đạt trên 95%, từ làm đất đến thu hoạch. Các địa phương chủ động chuyển đổi mùa vụ, cơ cấu giống theo hướng thích ứng biến đổi khí hậu, giảm thiểu tối đa tác động của hạn mặn. Các vùng sản xuất rau, quả, dược liệu, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sinh thái đã được hình thành. Đáng chú ý, nông nghiệp không chỉ đáp ứng nhu cầu lương thực mà còn phát triển du lịch – trải nghiệm, một xu hướng phù hợp với thị hiếu mới của đô thị du lịch như Đà Nẵng.
Lĩnh vực môi trường và tài nguyên cũng ghi nhận nhiều chuyển biến mạnh mẽ. Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được chuẩn hóa, giúp tháo gỡ vướng mắc cho nhiều dự án. Mô hình tổ công tác 888 trong giải phóng mặt bằng là điểm sáng khi nhiều dự án trọng điểm được đẩy nhanh tiến độ.
Đà Nẵng duy trì vị trí nhóm dẫn đầu cả nước về chỉ số bảo vệ môi trường: 100% cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng được xử lý triệt để; trên 89% nước thải đô thị được thu gom – xử lý; phân loại rác tại nguồn đạt hơn 97% tổ dân phố; hạ tầng môi trường được quan tâm đầu tư. Đây là nền tảng cốt yếu để thành phố hiện thực hóa mục tiêu “thành phố môi trường” vào năm 2030.
Những thay đổi trong đời sống nông dân gắn với phong trào xây dựng nông thôn mới đã mang lại những thành tựu ấn tượng. Ở Quảng Nam, 144/186 xã đạt chuẩn nông thôn mới; trong đó 64 xã nông thôn mới nâng cao, 19 xã nông thôn mới kiểu mẫu. Ở Đà Nẵng, 11/11 xã đạt chuẩn nông thôn mới. Không dừng lại ở những con số, nông thôn mới còn thay đổi diện mạo vùng quê: đường sá khang trang hơn, môi trường cải thiện, nhiều hộ thoát nghèo bền vững, mô hình nông nghiệp thông minh được triển khai thí điểm.
Từ ngày 1/7/2025, khi Sở Nông nghiệp và Sở Môi trường của hai địa phương hợp nhất thành một đơn vị chung, mô hình mới đòi hỏi tư duy điều phối liên vùng thay thế cách làm cục bộ trước đây. Ngành nông nghiệp và môi trường bước vào giai đoạn bứt phá và hội nhập dựa trên ba trụ cột chiến lược:
1. Phối hợp quản lý lưu vực và không gian sinh thái liên thông, bao gồm bảo vệ sinh thủy thượng nguồn, điều tiết liên hồ, kiểm soát chất lượng nước, và quản lý bờ bãi, cửa sông, dải ven biển.
2. Tối ưu hóa quỹ đất, hình thành vành đai thực phẩm an toàn quanh đô thị; khuyến khích nông nghiệp sinh thái, ứng dụng công nghệ cao; chuẩn hóa quy trình sơ chế, kho lạnh và logistics, nhằm nâng cao giá trị nông sản trong chuỗi cung ứng.
3. Cơ chế phối hợp được rà soát theo nguyên tắc rõ người – rõ việc – rõ thời hạn, nhằm rút ngắn thời gian xử lý, minh bạch trách nhiệm từng khâu và tăng cường kết nối giữa chính quyền, doanh nghiệp, người dân.
Tất cả hướng tới tăng trưởng xanh, tạo chuyển biến tích cực trong nông nghiệp, nông thôn, đời sống nông dân và môi trường, góp phần định hình Đà Nẵng thành một thành phố bền vững, năng động và hài hòa.
Chặng đường phía trước
Trong định hướng phát triển giai đoạn 2025 - 2030, kế thừa và phát huy những thành tựu đã đạt được, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng tiếp tục phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị được giao. Ngành tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến, cơ giới hóa; tập trung phát triển sản phẩm nông nghiệp hữu cơ, công nghệ cao; chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi thích ứng với biến đổi khí hậu.
Đồng thời, Sở Nông nghiệp và Môi trường tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; nâng cao năng lực quản lý, chuyên môn và đạo đức công vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; xây dựng một tập thể đoàn kết, trách nhiệm, sáng tạo, bản lĩnh và có năng lực thực thi nhiệm vụ cao. Ngành tiếp tục đổi mới phương thức điều hành, cải thiện lề lối làm việc, phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo của mỗi cá nhân; nâng cao vai trò, vị thế của ngành Nông nghiệp và Môi trường trong quá trình xây dựng và phát triển thành phố Đà Nẵng. Bên cạnh đó, tăng cường vai trò của các tổ chức đoàn thể trong cơ quan, hướng tới môi trường làm việc dân chủ, chuyên nghiệp; phát huy sức mạnh tập thể, tinh thần đoàn kết, trách nhiệm, góp phần xây dựng Đà Nẵng thành thành phố môi trường, đáng sống, văn minh và bền vững.
Trước mắt, ngành tập trung vào một số nhiệm vụ lớn:
* Bám sát định hướng chung và các đột phá kinh tế - xã hội theo hướng phát triển bền vững; cụ thể hóa các nhiệm vụ, giải pháp lớn của Thành ủy, HĐND, UBND thành phố, cũng như Nghị quyết số 43-NQ/TW về xây dựng và phát triển thành phố Đà Nẵng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; đồng thời vận dụng hiệu quả các cơ chế, chính sách ưu đãi đặc thù của Chính phủ.
* Tiếp tục triển khai thực hiện Đề án Xây dựng Đà Nẵng - thành phố môi trường đến năm 2030; triển khai hiệu quả Đề án Quỹ đất công, Đề án đất nông nghiệp không sản xuất được, Đề án Đa dạng sinh học, Đề án sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy của Văn phòng Đăng ký đất đai thành phố và các Chi nhánh trực thuộc.
* Đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, hiện đại hóa hạ tầng phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo. Triển khai mô hình “Chính quyền số - Đô thị thông minh - Nền hành chính hiện đại”, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, đồng thời nâng cao năng lực lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành.
Bên cạnh đó, ngành đẩy mạnh cải cách, cắt giảm thủ tục hành chính, giảm thiểu rủi ro pháp lý, chi phí tuân thủ, phiền hà và sách nhiễu đối với người dân, doanh nghiệp; đưa hoạt động chỉ đạo, điều hành của thành phố lên môi trường điện tử, dựa trên dữ liệu. Cơ cấu lại lĩnh vực sản xuất nông nghiệp theo hướng hiện đại, nâng cao năng suất, sức cạnh tranh, tạo ra sản phẩm chủ lực, đặc trưng, hữu cơ, có giá trị gia tăng cao và đảm bảo an toàn thực phẩm. Triển khai hiệu quả Đề án Mỗi xã một sản phẩm (OCOP); phát triển kinh tế nông thôn gắn với du lịch sinh thái, trải nghiệm, tích hợp đa giá trị cho sản phẩm nông nghiệp. Đẩy mạnh phát triển khai thác thủy sản xa bờ, gắn với bảo vệ chủ quyền biển đảo; nghiêm túc thực hiện các quy định về chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định (IUU).
