Nghề dệt 5.000 năm tuổi và lời giải cho rác thải nhựa

Vòng đời mới của túi ny lon

Theo CNN, Ai Cập ghi nhận khoảng 2,5 triệu tấn rác nhựa mỗi năm và là quốc gia xả lượng nhựa ra Địa Trung Hải lớn nhất khu vực. Riêng túi nhựa, mỗi người dân ở quốc gia này sử dụng 350-560 chiếc mỗi năm. Dù khoảng 45% lượng nhựa được tái chế, nhưng chỉ khoảng 5% được tái chế nâng cấp (upcycling) thành các sản phẩm có giá trị cao. Điều đó đồng nghĩa phần lớn rác nhựa vẫn chưa tìm được vòng đời mới thực sự bền vững.

Xuất phát từ thực tế này, doanh nghiệp Reform Studio ở Cairo (Ai Cập) theo đuổi mục tiêu biến túi ny lon đã qua sử dụng thành sản phẩm hữu ích. Điểm đặc biệt nằm ở chỗ những sợi nhựa này được dệt trên khung cửi thủ công bởi các nghệ nhân mang tâm nguyện gìn giữ ký ức của nền văn minh cổ đại. Đây là kỹ thuật truyền thống đã gắn bó với người dân Ai Cập từ hàng nghìn năm trước.

Reform Studio phát triển vật liệu Plastex bằng cách cắt túi nhựa thành những sợi nhỏ, kết hợp với sợi bông tự nhiên để tạo thành loại vải có độ bền cao, chống nước và có thể chịu tải tới 50kg. Từ vật liệu này, doanh nghiệp sản xuất túi xách, ba lô, thảm, đồ nội thất và nhiều sản phẩm gia dụng. Đặc biệt, các sợi nhựa không được nhuộm màu, mỗi sản phẩm mang họa tiết riêng, biến dấu vết của rác thải thành một phần bản sắc thiết kế.

Đến nay, sản phẩm của Reform Studio hiện diện tại nhiều thị trường như Hy Lạp, Saudi Arabia và Nhật Bản; xuất hiện tại Bảo tàng Victoria & Albert (Anh) và Tuần lễ Thời trang Paris... Doanh nghiệp này cũng hợp tác với tập đoàn bán lẻ đồ nội thất lớn nhất thế giới IKEA (Thụy Điển) để phát triển những sản phẩm được hàng triệu gia đình ưa chuộng.

Hồi sinh di sản để tạo giá trị mới

Theo AP, giá trị lớn nhất của doanh nghiệp này nằm ở chỗ tạo đầu ra bền vững cho nghề thủ công đang dần biến mất. Ít người biết rằng Ai Cập là một trong những cái nôi lâu đời nhất của nghề dệt thế giới. Chiếc váy Tarkhan được phát hiện gần Cairo được xem là trang phục dệt cổ nhất thế giới còn tồn tại, có niên đại hơn 5.000 năm. Trong thời Ai Cập cổ đại, vải lanh từng là mặt hàng xuất khẩu quan trọng, thậm chí được sử dụng như một loại tiền tệ để trao đổi hàng hóa. Những tấm vải tinh xảo còn được chôn cùng các Pharaoh như biểu tượng giàu có và quyền lực.

Ngày nay, nghề dệt thủ công tại vùng Thượng Ai Cập lại đứng trước nguy cơ mai một do sự cạnh tranh của hàng dệt giá rẻ và quá trình công nghiệp hóa. UNESCO đã đưa nghề dệt thủ công của khu vực này vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Trong bối cảnh đó, Reform Studio lựa chọn trao cho di sản truyền thống sứ mệnh mới trong chuỗi giá trị của kinh tế xanh.

Mỗi chiếc túi hay món đồ nội thất không chỉ tái sử dụng hàng chục túi nhựa mà còn tạo thêm đơn hàng cho các nghệ nhân, góp phần duy trì sinh kế, truyền nghề và gìn giữ những kỹ thuật dệt có nguy cơ biến mất. Cạnh đó, mỗi sản phẩm đều gắn thẻ ghi rõ số lượng túi nhựa được tái sử dụng và số nghệ nhân tham gia chế tác, giúp người tiêu dùng hiểu rằng họ đang góp phần vào câu chuyện gìn giữ môi trường và văn hóa.

Sau hơn thập kỷ hoạt động, Reform Studio tái sử dụng hơn 37 tấn rác nhựa. Con số này dẫu chưa thể tạo ra thay đổi lớn đối với lượng rác của Ai Cập, nhưng giá trị của mô hình nằm ở khả năng truyền cảm hứng. Câu chuyện này chứng minh kinh tế tuần hoàn không nhất thiết phải bắt đầu bằng những công nghệ đắt đỏ hay dây chuyền tự động hóa quy mô lớn. Đôi khi, lời giải nằm ở việc nhìn lại những kỹ năng truyền thống, kết hợp với tư duy đổi mới và nhu cầu của thị trường hiện đại. Khi đó, di sản không chỉ là ký ức của quá khứ mà còn có thể trở thành nguồn lực tiềm năng cho tương lai phát triển bền vững.