AI đang làm thay đổi cách con người tiếp cận tri thức, đồng thời đặt giáo dục trước những yêu cầu mới về năng lực số, tư duy phản biện.
Theo các chuyên gia giáo dục, trong kỷ nguyên AI, người thầy không còn chỉ truyền đạt kiến thức mà phải trở thành người dẫn dắt, giúp người học sử dụng công nghệ đúng đắn, nhân văn và có trách nhiệm.
Ông Nguyễn Hoàng Nam, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Đà Nẵng cho biết, khung năng lực số dành cho nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đang được xây dựng như cơ sở để triển khai các chương trình bồi dưỡng, giúp giáo viên tự đánh giá vị trí của mình trong tiến trình chuyển đổi số.
Theo ông Nam, nhiều giáo viên hiện đã sử dụng công nghệ ở mức cơ bản, một bộ phận có khả năng ứng dụng tốt hơn trong giảng dạy. Tuy nhiên, thách thức lớn hiện nay là chuyển từ “biết dùng công cụ” sang “dẫn dắt học sinh sử dụng công nghệ có trách nhiệm”.
Ngành giáo dục Đà Nẵng đặt mục tiêu đến năm 2030 đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý thành thạo năng lực số, biết ứng dụng AI trong quản lý và dạy học.
Điều khiến nhiều giáo viên băn khoăn không chỉ là học cách sử dụng công cụ nào, mà là làm sao để lớp học không bị AI “dẫn dắt ngược”, tránh nguy cơ học sinh suy giảm khả năng tư duy sáng tạo vì phụ thuộc AI.
TS. Lê Thị Thanh Tịnh, tác giả cuốn sách "Giáo dục Quyền công dân số ở trường phổ thông: Tiếp cận và thực thi", cho rằng đây là khoảng trống lớn của giáo dục số hiện nay. Theo bà, giáo viên sử dụng ChatGPT giỏi chưa chắc học sinh đã được hưởng lợi nếu người thầy không chuyển hóa hiểu biết công nghệ thành trải nghiệm sư phạm.
Bà cho rằng người thầy không chỉ hướng dẫn học sinh dùng AI, mà còn phải giúp các em hiểu khi nào được sử dụng, dùng đến đâu, cần kiểm chứng thông tin ra sao và phải minh bạch thế nào trong học tập.
TS. Lê Thị Thanh Tịnh cũng lưu ý “quyền số” không đơn thuần là việc truy cập internet hay sử dụng thiết bị thông minh. Người học hôm nay cần được trang bị một “hệ miễn dịch” toàn diện trong môi trường số, bao gồm kỹ năng chọn lọc thông tin, ý thức tôn trọng dữ liệu cá nhân và đạo đức số.
Theo các chuyên gia, chuyển đổi số trong giáo dục không thể chỉ đo bằng thiết bị, phần mềm hay bài giảng điện tử. Ở trung tâm của quá trình ấy vẫn là con người.
Người học cần được bảo vệ, tôn trọng và hướng dẫn để trưởng thành trong môi trường số; còn người thầy cần được trang bị năng lực công nghệ nhưng đồng thời phải giữ vai trò dẫn dắt bằng tri thức, trách nhiệm và lòng nhân văn.
Theo PGS. TS Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng (UED), điều đáng lo hiện nay không phải là sinh viên sử dụng AI mà là sử dụng chưa đúng cách. Do đó, trong bối cảnh AI phát triển nhanh, người thầy cần tư duy tích cực, chủ động thích ứng và giữ vai trò dẫn dắt trong hành trình giáo dục.
Khẳng định AI là công cụ hữu ích nhưng không thể thay thế trái tim và đạo đức của người thầy, PGS. TS Võ Văn Minh cho rằng người thầy cần chủ động hướng dẫn người học sử dụng công nghệ phù hợp với từng mục đích, từng độ tuổi để vừa khai thác hiệu quả, vừa duy trì kết nối giữa thầy và trò.
“Tôi nghĩ, làm giáo dục chưa bao giờ dễ, người thầy phải định vị mình trước, cần thích ứng như thế nào để không bị tụt lại phía sau. Không nên né tránh sử dụng AI mà phải sử dụng để trở thành người dẫn dắt”, PGS.TS Võ Văn Minh nói.
Cùng quan điểm, TS. Đinh Thị Mỹ Hạnh, Phó Hiệu trưởng UED, nhận định AI giúp người học tiếp cận thông tin nhanh chóng và đa chiều, khiến vai trò truyền đạt kiến thức của giáo viên không còn là trung tâm duy nhất. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để người thầy chuyển từ người cung cấp tri thức sang người dẫn dắt hành trình học tập, từ trả lời câu hỏi sang khơi gợi tư duy và giúp người học hình thành năng lực thích ứng.
PGS. TS Nguyễn Văn Hiếu, Phó Hiệu trưởng UED, cũng bày tỏ rằng trong thời đại số, tri thức không chỉ nằm trên trang giấy mà tồn tại trong không gian rộng lớn, đa chiều và biến đổi từng ngày. Nhưng càng nhiều thông tin, con người càng cần năng lực đọc, suy ngẫm và tư duy phản biện để phân biệt đúng sai, thật giả.
Ông cho rằng công nghệ có thể giúp tiếp cận tri thức nhanh hơn, nhưng giáo dục mới giúp con người sử dụng tri thức đúng đắn, nhân văn và có trách nhiệm. Vì vậy, xây dựng văn hóa đọc, thúc đẩy học tập suốt đời và phát triển năng lực số cần được xem là những trụ cột gắn bó của giáo dục hiện đại.
Ở góc nhìn doanh nghiệp, ông Huỳnh Quang Thành, chuyên gia cao cấp trong lĩnh vực công nghệ thông tin, AI (Công ty TNHH Phần mềm FPT), nhận định AI không phải là mối đe dọa mà là công cụ nâng cao giá trị tổ chức. Tuy nhiên, khả năng phản biện và phân biệt đúng sai khi tiếp nhận thông tin từ AI là kỹ năng cốt lõi mà mỗi cá nhân cần trang bị để thích ứng trong kỷ nguyên số.
