Nguồn lực sáng tạo cho công nghiệp văn hóa

Từ những chương trình biểu diễn đến các hoạt động gìn giữ di sản, Đà Nẵng đang mở rộng hợp tác với nghệ sĩ, nhà sản xuất và người làm sáng tạo ở nhiều địa phương.

Mở cửa đón người giỏi

Thời gian qua, có không ít chương trình nghệ thuật ở Đà Nẵng chủ động hợp tác với người làm nghệ thuật ở nhiều địa phương. Qua những cuộc cộng tác này, người làm nghệ thuật của thành phố từng bước mở rộng mạng lưới nhân sự chuyên môn, đáp ứng yêu cầu nghệ thuật của từng chương trình.

Theo đó, đội ngũ nghệ sĩ tại chỗ luôn giữ vai trò nòng cốt, song các đơn vị tổ chức không giới hạn nguồn nhân lực trong phạm vi địa phương. Qua quá trình tổ chức nhiều chương trình, nghệ sĩ thành phố có cơ hội làm việc với các nghệ sĩ, đạo diễn, biên đạo, nhạc sĩ ở nhiều nơi và chủ động kết nối khi có nhu cầu phù hợp.

Giá trị của những cuộc hợp tác không chỉ nằm ở màu sắc mới trên sân khấu mà còn ở sự trao đổi chuyên môn. Nghệ sĩ khách mời mang đến kinh nghiệm, tư duy dàn dựng và phương pháp làm nghề từ những môi trường khác nhau, tạo cơ hội để lực lượng biểu diễn, kỹ thuật và sản xuất tại chỗ học hỏi. Ngược lại, họ cũng có dịp tiếp cận môi trường nghệ thuật Đà Nẵng khi cùng thực hiện chương trình.

Không dừng lại ở hợp tác trong nước, hoạt động kết nối nghệ thuật tại Đà Nẵng còn hướng đến cộng đồng sáng tạo trong khu vực. Dự kiến tổ chức cuối tháng 10/2026, sự kiện “Kết nối nghệ thuật sáng tạo Đà Nẵng 2026 - Lịch sử của ngày mai” (DACC 2026) quy tụ hơn 30 nghệ sĩ đến từ Việt Nam, Thái Lan, Indonesia và Singapore.

Đại diện Ban tổ chức nhìn nhận đây là cơ hội để người làm nghệ thuật tại Đà Nẵng trao đổi kinh nghiệm, tiếp cận những phương pháp thực hành mới và giới thiệu giá trị văn hóa bản địa đến cộng đồng sáng tạo Đông Nam Á. DACC 2026 được xác định là bước khởi đầu xây dựng nền tảng kết nối nghệ thuật tại thành phố, hướng đến mở rộng quy mô và phát triển thành hoạt động thường niên.

Không chỉ tham gia các chương trình nghệ thuật, những người từ nơi khác đến sinh sống, gắn bó với Đà Nẵng còn góp sức gìn giữ văn hóa bản địa. Tại sự kiện “Hồn phố trăm năm - Mạch ngầm thuần hậu” tổ chức ở đình Hội An vào tháng 8/2026, ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An, đánh giá cao sự chủ động của nhóm tổ chức trong việc phối hợp tôn vinh văn hóa địa phương. Điều khiến ông Ngọc trân trọng là những người không sinh ra tại Hội An nhưng chọn nơi đây làm quê hương thứ hai đã chủ động góp sức bảo tồn các giá trị truyền thống.

Kết nối để phát triển

Những mối quan hệ hình thành qua các chương trình phối hợp không dừng lại khi sân khấu khép màn. Các nghệ sĩ, đạo diễn, biên đạo từng cộng tác hiệu quả vẫn được duy trì liên hệ, sẵn sàng mời tham gia những dự án phù hợp. Qua đó, các đơn vị tổ chức nghệ thuật từng bước xây dựng mạng lưới cộng tác chuyên môn, thay vì phải tìm kiếm nhân sự cho từng chương trình.

Tuy nhiên, các nghệ sĩ cho rằng, việc mở rộng hợp tác phải xuất phát từ yêu cầu nghệ thuật cụ thể. Đồng thời mong muốn Đà Nẵng từng bước trở thành điểm gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm và cùng sáng tạo của những người làm nghệ thuật trong và ngoài thành phố, thay vì chỉ là nơi đón nghệ sĩ đến thực hiện từng chương trình.

Từ góc nhìn của người trực tiếp làm nghề, đạo diễn Võ Ngọc Tiến (Thành phố Hồ Chí Minh), người đã gắn bó với sân khấu kịch Cầu Vồng tại Đà Nẵng khoảng nửa năm qua, mong thành phố có thêm điều kiện để nghệ sĩ, đạo diễn ở các địa phương khác đến làm việc lâu dài. Nam nghệ sĩ quan tâm đến việc duy trì không gian biểu diễn, tạo cơ hội để đạo diễn, diễn viên và các đơn vị nghệ thuật thường xuyên hợp tác trong những dự án mới. Bên cạnh đó, các hoạt động giao lưu, trao đổi chuyên môn cũng giúp các nghệ sĩ phát huy năng lực, chia sẻ kinh nghiệm với lực lượng tại chỗ.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Phạm Ngọc Huyền Trang, đại diện đơn vị tổ chức sự kiện “Hồn phố trăm năm - Mạch ngầm thuần hậu”, mong muốn Đà Nẵng có thêm cơ chế khuyến khích doanh nghiệp từ nơi khác đến tham gia lâu dài các hoạt động văn hóa. Bên cạnh sự phối hợp thuận lợi với cơ quan quản lý, bà quan tâm đến việc mở rộng cơ hội hợp tác với nghệ sĩ, nghệ nhân và những người có chuyên môn; đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tổ chức các hoạt động cộng đồng tại những không gian văn hóa, di sản phù hợp.

Đằng sau mỗi chương trình nghệ thuật không chỉ có những người trực tiếp biểu diễn mà còn có đội ngũ đảm nhận công việc tổ chức, sản xuất và đưa sản phẩm đến công chúng. Vai trò của lực lượng này được ông Nguyễn Xuân Bắc, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) nhấn mạnh tại hội nghị xúc tiến phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Đà Nẵng do UBND thành phố tổ chức đầu tháng 10/2026.

Ông Bắc nhìn nhận, Đà Nẵng có nghệ sĩ giỏi, doanh nghiệp du lịch mạnh, hệ thống khách sạn, hàng không, hạ tầng và thị trường khách. Tuy nhiên, để kết nối những nguồn lực ấy thành sản phẩm có khả năng bán vé, cần đội ngũ nhà sản xuất vừa am hiểu nghệ thuật, vừa có kiến thức về tài chính, tiếp thị, bản quyền, công nghệ, tổ chức sản xuất, phân phối và thị trường quốc tế.

Cùng với phát triển nhân lực, ông Bắc đề cập yêu cầu chuyển từ tổ chức sự kiện sang xây dựng sản phẩm có vòng đời. Thay vì chỉ dàn dựng chương trình cho một đêm diễn, cần hướng đến những sản phẩm có thể biểu diễn nhiều lần, nhiều mùa, xây dựng thương hiệu, bán vé, thu hút tài trợ, đầu tư, khai thác bản quyền và phân phối trên nền tảng số.

Nhu cầu nhân lực văn hóa, nghệ thuật đang thay đổi cùng sự phát triển của công nghiệp sáng tạo. Bên cạnh chuyên môn, người học cần trang bị kỹ năng công nghệ, truyền thông, tổ chức dự án và đưa sản phẩm đến công chúng.

Tại Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng), các chương trình đào tạo thuộc lĩnh vực nghệ thuật, văn hóa, văn học, báo chí và những ngành liên quan đang góp phần cung cấp nhân lực cho hoạt động văn hóa, truyền thông, du lịch, tổ chức sự kiện, sáng tạo nội dung.

TS. Trần Đức Mạnh, Trưởng phòng Đào tạo và bảo đảm chất lượng nhận định, sự thay đổi của môi trường nghề nghiệp đang đặt ra yêu cầu mới đối với công tác đào tạo. Người học cần biết vận dụng tri thức vào nghiên cứu, truyền thông, sáng tạo nội dung và quảng bá văn hóa. Với lĩnh vực nghệ thuật, bên cạnh năng lực âm nhạc, mỹ thuật, sinh viên cũng cần có khả năng tổ chức hoạt động, tham gia dự án và ứng dụng công nghệ vào công việc.

Với người học tại Đà Nẵng và miền Trung, những giá trị văn hóa địa phương cũng là nguồn tư liệu quan trọng cho nghiên cứu và sáng tạo. Di sản, văn hóa biển, đời sống đô thị, văn hóa các dân tộc và nghệ thuật dân gian có thể trở thành chất liệu để phát triển nội dung truyền thông, hoạt động giáo dục và những sản phẩm gắn với bản sắc vùng đất.

Theo TS. Trần Đức Mạnh, một sản phẩm văn hóa, nghệ thuật dù có giá trị nhưng nếu thiếu cách giới thiệu, truyền tải và tiếp cận công chúng sẽ khó phát huy hiệu quả. Bởi vậy, đào tạo không chỉ giúp sinh viên nắm vững kiến thức chuyên ngành mà còn biết chuyển hóa những hiểu biết ấy thành sản phẩm, nội dung và trải nghiệm phù hợp với đời sống đương đại.

Đưa sinh viên đến gần hơn với môi trường làm nghề là một trong những hướng đổi mới được chú trọng. Qua đó, người học có cơ hội quan sát, thực hành và tiếp cận công việc ngay trong quá trình đào tạo, thay vì chỉ làm quen với nghề ở giai đoạn thực tập cuối khóa. Các đơn vị tổ chức có thể tham gia góp ý, cập nhật chương trình, trực tiếp hướng dẫn chuyên đề và tạo điều kiện cho sinh viên thực hiện những dự án thực tế.

Một trong những hướng đổi mới là tổ chức các chuyên đề do người làm nghề trực tiếp giảng dạy, tăng cơ hội cho sinh viên tham gia dự án thực tế và thực tập. Nhà trường cũng hướng tới đặt hàng đề tài, sản phẩm truyền thông, nghệ thuật từ cơ quan, doanh nghiệp; phát triển mạng lưới cựu sinh viên và hình thành các studio, phòng thực hành, không gian sáng tạo để sinh viên làm việc theo nhóm, theo dự án.

Từ phía đơn vị sử dụng nhân lực, các đơn vị tổ chức nghệ thuật trên địa bàn thành phố cũng hướng đến sự hợp tác sâu hơn với các cơ sở đào tạo. Theo đó, hướng đến tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận quy trình tập luyện, sản xuất và tổ chức chương trình nghệthuật. Việc hợp tác không chỉ dừng ở tiếp nhận sinh viên thực tập mà còn chú trọng phát hiện, bồi dưỡng nhân lực trẻ. Những sinh viên có năng lực, thái độ làm việc tốt có thể tiếp tục được mời tham gia các dự án phù hợp sau thời gian thực tập. Cách làm này từng bước gắn hoạt động đào tạo với nhu cầu sử dụng nhân lực trong lĩnh vực biểu diễn.

Ở khối doanh nghiệp, S-Talent JSC lựa chọn hướng đào tạo gắn với môi trường biểu diễn và tổ chức sản xuất nghệ thuật. Đơn vị phát triển hệ sinh thái giáo dục nghệ thuật S-Talent Academy, kết nối quá trình đào tạo tài năng với sân khấu, hoạt động tổ chức chương trình và từng bước phát triển nghệ sĩ.

Bà Trương Thị Mai Ly, Tổng Giám đốc, đồng sáng lập S-Talent JSC, xác định giáo dục nghệ thuật là một trong những lĩnh vực cốt lõi của đơn vị. Điểm đáng chú ý trong mô hình này là học viên có cơ hội thử sức qua các chương trình, sự kiện thực tế, làm quen với hoạt động biểu diễn và những công việc phía sau sân khấu. Qua đó, quá trình học được kết nối với yêu cầu tổ chức, sản xuất chương trình nghệ thuật.

Nhìn về nhu cầu nhân lực văn hóa, nghệ thuật của Đà Nẵng trong thời gian tới, TS. Trần Đức Mạnh nhận định, cơ hội nghề nghiệp sẽ không chỉ tập trung ở những vị trí quen thuộc như nghệ sĩ, diễn viên, giáo viên nghệ thuật hay cán bộ văn hóa. Nhu cầu còn mở rộng sang quản lý, tổ chức hoạt động văn hóa - nghệ thuật, truyền thông, sáng tạo nội dung, nghiên cứu và phát huy giá trị di sản, kết nối văn hóa với du lịch và các ngành công nghiệp sáng tạo.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ hình ảnh, công nghệ trình diễn và số hóa di sản tiếp tục đặt ra những yêu cầu mới đối với người học. Trước những thay đổi ấy, sự kết nối giữa nhà trường, đơn vị nghệ thuật và doanh nghiệp sẽ góp phần hình thành đội ngũ nhân lực có khả năng thích ứng, đáp ứng nhu cầu phát triển đời sống văn hóa và các hoạt động sáng tạo tại Đà Nẵng.

Nghệ sĩ Xuân Hạ và đạo diễn, diễn viên Nghinh Lộc đã có hành trình tạo dựng không gian sáng tạo, tạo điều kiện để người trẻ thực hành, hình thành cộng đồng kết nối và đưa nghệ thuật đến gần hơn với công chúng.

Bồi đắp những kết nối sáng tạo

Năm 2019, nghệ sĩ Xuân Hạ trở về Đà Nẵng sau quãng thời gian học tập và làm việc xa nhà. Quê hương vẫn thân thuộc như ký ức tuổi thơ, nhưng với nghệ thuật, Xuân Hạ phải bắt đầu lại từ những kết nối đầu tiên. Khi cơ hội thực hành nghệ thuật đương đại tại Đà Nẵng chưa nhiều, nữ nghệ sĩ sinh năm 1993 chọn cách tự tạo không gian để tiếp tục sáng tạo.

Nhóm nghệ thuật A Sông ra đời từ nhu cầu rất riêng ấy. Từ những hoạt động nhỏ, nhóm dần được bồi đắp qua từng lần gặp gỡ, thử nghiệm và cộng tác. Đến năm 2023, A Sông định hình với 6 thành viên, thực hành ở nhiều lĩnh vực như nghệ thuật thị giác, giám tuyển, trình diễn - chuyển động và điện ảnh.

Sau 6 năm, từ những thực hành còn mang nhiều tính bản năng, A Sông dần định hình hướng đi riêng, hướng tới việc nuôi dưỡng và mở rộng đời sống nghệ thuật tại miền Trung. Thay vì tách nghệ thuật khỏi nơi chốn, nhóm đặt quá trình sáng tạo trong mối quan hệ với đời sống thường nhật, để các vấn đề xã hội, môi trường, văn hóa và cảnh quan trở thành chất liệu quan sát, suy ngẫm và đối thoại. Cách tiếp cận ấy thể hiện qua các triển lãm, trình chiếu phim, những buổi chia sẻ với nghệ sĩ trong và ngoài nước, cùng nhiều chương trình học tập cộng đồng.

Triển lãm “Miền trung dung - precious forest”, một hợp tác giữa A Sông và Dogma Collection, mới đây tiếp tục mạch quan tâm ấy. Từ những đổi thay của Đà Nẵng, sự kiện nhìn vào tác động của đô thị hóa và du lịch đối với cảnh quan, đời sống cộng đồng, đồng thời gợi mở những chuyển động văn hóa, tinh thần đi cùng quá trình đó.

Tuy nhiên, điều A Sông hướng tới là sự gắn bó sâu sắc giữa nghệ sĩ, cộng đồng và vùng đất. Vì vậy, bên cạnh các sự kiện ngắn ngày, nhóm phát triển các chương trình dài hơi, tạo điều kiện để người làm nghệ thuật có thêm thời gian quan sát, lắng nghe và xây dựng mối quan hệ với nơi mình hiện diện.

Tinh thần ấy thể hiện rõ qua chương trình học tập cộng đồng “Những chiều kích của Rừng”, kết hợp đi thực địa, chiếu phim, thảo luận, bữa ăn cộng đồng và các cuộc gặp với nghệ sĩ, nhà làm phim, người nghiên cứu, chuyên gia môi trường, người thực hành văn hóa cùng những người nắm giữ tri thức bản địa. Qua đó, khu rừng được tiếp cận từ nhiều góc nhìn, mở rộng sang các chiều kích sinh thái, văn hóa và mối quan hệ giữa con người với vùng đất.

Sắp tới, A Sông triển khai “Air Sông”, chương trình nghệ sĩ lưu trú hướng tới sự gắn bó lâu dài với cảnh quan, cộng đồng và đời sống bản địa. Không gian khảo sát trải từ khu vực đô thị đến vùng núi phía tây Đà Nẵng, tạo điều kiện để nghệ sĩ tạm rời nhịp làm việc quen thuộc, tiếp cận sâu hơn những câu chuyện về môi trường, lịch sử và cộng đồng địa phương.

Giữ lửa sân khấu, vun bồi lớp kế cận

Nếu Xuân Hạ trở về quê nhà để xây dựng cộng đồng nghệ thuật, thì đạo diễn - diễn viên Nghinh Lộc lại chọn Đà Nẵng làm nơi bắt đầu hành trình mới. Sau 4 năm gắn bó với thành phố, nữ diễn viên phim “Gạo nếp gạo tẻ” quyết định thành lập Sân khấu kịch Cầu Vồng, mong muốn đưa kịch nói đến gần hơn với công chúng và tạo không gian để người trẻ thực hành nghệ thuật.

Chỉ sau khoảng 3 tháng hoạt động, Cầu Vồng đã hoàn thiện 3 vở diễn, gồm hai vở dài khoảng 90 phút và một vở ngắn khoảng 45 phút. Những suất diễn đầu tiên đã có được sự đón nhận tích cực của khán giả, đặc biệt là các gia đình và trẻ nhỏ. Với Nghinh Lộc cùng cộng sự, tình cảm ấy là nguồn động viên để họ tiếp tục duy trì các đêm diễn, từng bước vun đắp một không gian văn hóa giàu tính tương tác.

Song song với biểu diễn, Nghinh Lộc dành nhiều tâm sức bồi dưỡng lực lượng kế cận. Chị đều đặn đứng lớp, hướng dẫn học viên từ lời thoại, hình thể, biểu cảm đến cách xây dựng nhân vật và phối hợp với bạn diễn. Qua từng buổi học, từng lần ráp vở và mỗi suất diễn, người trẻ không chỉ tích lũy kỹ năng mà còn hiểu hơn về kỷ luật, sự bền bỉ và nhịp lao động phía sau một tác phẩm.

Tuy nhiên, để kịch nói trở thành lựa chọn quen thuộc trong đời sống giải trí của người dân thành phố là hành trình không dễ. Bên cạnh khâu dàn dựng tác phẩm, những người nặng lòng với “thánh đường nghệ thuật” còn phải đối mặt với bài toán về kinh phí vận hành, truyền thông và doanh thu bán vé. Dẫu còn nhiều khó khăn, đạo diễn Nghinh Lộc vẫn kiên trì kết hợp biểu diễn với đào tạo, từng bước phát triển Sân khấu kịch Cầu Vồng.

Sau gần 15 năm gắn bó với nghệ thuật, những vở diễn được hoàn thiện, sự tiến bộ của học viên và tình cảm của khán giả tiếp thêm niềm tin để chị tiếp tục nuôi dưỡng lực lượng kế cận, đưa kịch nói đến gần hơn với công chúng Đà Nẵng.