Nguyên nhân cháy rừng hoành hành ở châu Âu

Chỉ vài tháng trước, nhiều khu vực ở Địa Trung Hải còn chìm trong mưa lớn và lũ lụt. Tuy nhiên, khi bước vào mùa hè, khung cảnh nhanh chóng đảo chiều. Nắng nóng cực đoan kéo dài biến những cánh rừng xanh thành nguồn nhiên liệu khổng lồ, tạo điều kiện cho các đám cháy lan rộng với tốc độ đáng báo động.

Theo The Guardian, tính đến đầu tháng 7/2026, khoảng 28.000ha rừng tại Pháp và 50.000ha tại Tây Ban Nha đã bị thiêu rụi, cao gấp hơn hai lần mức trung bình cùng kỳ nhiều năm. Diện tích cháy tiếp tục gia tăng chỉ trong ít ngày sau đó, phản ánh mức độ khốc liệt của mùa cháy rừng năm nay.

Lực lượng phòng cháy chữa cháy tại Pháp đang phải căng mình đối phó với làn sóng cháy rừng dữ dội xảy ra ngay từ đầu mùa hè. Theo cơ quan khí tượng, nhiệt độ tại nhiều khu vực ở tây nam nước Pháp có thể lên tới 40,5°C, trong khi phần lớn lãnh thổ tiếp tục duy trì mức cảnh báo cháy rừng cao. Hiện, có 54 tỉnh được xếp vào nhóm nguy cơ cháy rừng cao hoặc rất cao, gần gấp đôi mức kỷ lục từng ghi nhận trong năm 2025.

Hình ảnh từ hiện trường cho thấy nhiều ngôi nhà và phương tiện bị thiêu rụi, các cánh rừng rộng lớn cháy đen, trong khi máy bay chữa cháy liên tục thả chất chống cháy để hỗ trợ lực lượng mặt đất. Liên minh châu Âu cũng điều động thêm máy bay chữa cháy từ Thụy Điển và Cyprus nhằm hỗ trợ Pháp ứng phó.

Theo giới khoa học, đợt nắng nóng kỷ lục xảy ra tại châu Âu trong tháng 6 gần như không thể xuất hiện nếu không có tác động của biến đổi khí hậu do phát thải khí nhà kính. Xác suất xuất hiện nhiệt độ ban ngày cực đoan hiện cao gấp 10 lần so với cách đây khoảng hai thập kỷ, trong khi nhiệt độ ban đêm bất thường cao hơn tới 100 lần.

Điều đáng chú ý là chính những trận mưa lớn đầu năm cũng có thể vô tình tạo tiền đề cho các vụ cháy sau đó. The Guardian dẫn lời Julia Miller, nhà khoa học khí hậu thuộc Viện Nghiên cứu Tuyết và Tuyết lở WSL (Thụy Sĩ), lượng mưa dồi dào giúp thảm thực vật phát triển mạnh. Tuy nhiên, khi nắng nóng và hạn hán kéo dài xuất hiện ngay sau đó, cây cối nhanh chóng khô héo và trở thành nguồn vật liệu dễ bắt lửa.

Tại Tây Ban Nha, mùa đông và mùa xuân ẩm ướt đã thúc đẩy cây cỏ sinh trưởng mạnh mẽ. Nhưng các đợt nắng nóng bất thường từ cuối tháng 5 và cuối tháng 6/2026 khiến lượng thực vật này mất nước nhanh chóng, làm gia tăng đáng kể nguy cơ cháy rừng.

Các nghiên cứu trước đây cũng chỉ ra rằng mô hình “mưa nhiều rồi nắng nóng kéo dài” đang trở thành một trong những yếu tố làm các mùa cháy rừng ngày càng nghiêm trọng.

Biến đổi khí hậu cũng tạo ra những hiện tượng thời tiết cực đoan nối tiếp nhau. Sau các giai đoạn hạn hán, đất khô cứng khiến nước mưa khó thấm xuống, làm gia tăng nguy cơ lũ quét. Ngược lại, các đợt mưa lớn trước đó lại khiến thảm thực vật phát triển mạnh, tạo thêm vật liệu cháy khi nắng nóng xuất hiện.

Bên cạnh yếu tố khí hậu, các nhà khoa học cho rằng việc quản lý cảnh quan đóng vai trò ngày càng quan trọng. Tại nhiều vùng nông thôn ở Nam Âu, quá trình đô thị hóa khiến diện tích đất nông nghiệp bị bỏ hoang gia tăng. Cây bụi và thảm thực vật tự nhiên phát triển dày đặc, làm tăng lượng nhiên liệu cho các đám cháy.

Hội đồng Cố vấn Khoa học của các Viện Hàn lâm châu Âu (EASAC) từng nhận định các chính sách hiện nay vẫn tập trung quá nhiều vào dập lửa sau khi cháy xảy ra, thay vì chủ động giảm thiểu các điều kiện làm cháy rừng bùng phát.

Chi phí ứng phó với các hiện tượng cực đoan ngày càng lớn. Liên minh châu Âu đã phê duyệt hơn 120 triệu euro từ Quỹ đoàn kết để hỗ trợ Tây Ban Nha khắc phục hậu quả của các đợt nắng nóng và cháy rừng trong năm trước; đồng thời phân bổ thêm ngân sách cho Romania và Cyprus.

Ủy ban châu Âu cũng huy động số lượng lính cứu hỏa và máy bay chữa cháy kỷ lục để hỗ trợ các quốc gia chịu ảnh hưởng trong mùa hè năm nay.

Song song với việc đầu tư cho lực lượng chữa cháy, công nghệ cảnh báo sớm và quản lý rừng bền vững, thế giới vẫn cần tiếp tục giảm phát thải khí nhà kính nhằm xử lý tận gốc nguyên nhân khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng xuất hiện với tần suất và cường độ lớn hơn. Chỉ khi kết hợp đồng thời hai giải pháp này, nguy cơ cháy rừng mới có thể được kiểm soát hiệu quả trong tương lai.