Gửi bình luận
ĐNO - Không chỉ đóng vai trò “lá phổi xanh” của hành tinh, hệ sinh thái rừng Amazon còn vận hành các “dòng sông bay” (những luồng hơi ẩm khổng lồ) cung cấp nguồn nước cho nông nghiệp, công nghiệp và đời sống đô thị khắp Nam Mỹ. Tuy nhiên, việc hệ sinh thái này đứng trước nguy cơ sụp đổ do nạn phá rừng đang đe dọa trực tiếp đến sự cân bằng khí hậu toàn cầu.
Theo CNN, mỗi ngày, khu rừng Amazon giải phóng hàng tỷ tấn hơi nước vào khí quyển. Luồng hơi ẩm khổng lồ này, thường được gọi là “dòng sông bay”, mang theo những cơn mưa nuôi dưỡng thảm thực vật, cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp và năng lượng ở cả những khu vực nằm xa bên ngoài.
Chuyên gia thủy văn Germán Poveda từ Đại học Quốc gia Colombia gọi hiện tượng này là “nhịp đập hằng ngày của chế độ thủy văn - khí hậu tại Amazon”.
Ông giải thích thêm, vào ban ngày, thực vật hấp thụ ánh sáng mặt trời để quang hợp và nhờ đó giải phóng một lượng hơi nước khổng lồ vào khí quyển thông qua quá trình thoát hơi nước.
Lượng hơi ẩm này kết hợp với hơi nước từ Đại Tây Dương, được các luồng gió mang sâu vào lục địa và tạo ra mưa cho toàn bộ vùng Amazon, lưu vực sông Orinoco, dãy Andes và thậm chí cả những khu vực xa hơn.
Quá trình này giúp các thành phố như Quito (Ecuador), Lima (Peru) và La Paz (Bolivia) nhận được nguồn nước tự nhiên từ vùng núi cao Andes, tức “nguồn nước được gió mang từ Amazon đến”.
Ước tính có khoảng 670 triệu người dân Mỹ Latinh phụ thuộc đang trực tiếp hoặc gián tiếp vào chu trình nước được duy trì bởi các dòng sông bay này.
Con số này hoàn toàn trùng khớp với kết luận trong Báo cáo đánh giá Amazon 2025 của Hội đồng khoa học về Amazon (SPA), trong đó cảnh báo về vai trò quan trọng của khu rừng đối với sự cân bằng nguồn nước trên toàn lục địa.
Một phân tích tại Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) cũng chỉ ra rằng, khoảng 400 tỷ cây xanh trong rừng Amazon giải phóng xấp xỉ 20 tỷ tấn nước vào khí quyển mỗi ngày.
Lượng hơi ẩm này sau đó chuyển hóa thành mưa, đóng vai trò thiết yếu trong việc bảo đảm an ninh nguồn nước, phát triển nông nghiệp và duy trì sự ổn định khí hậu trên toàn khu vực.
Các nhà thủy văn nhìn nhận rừng Amazon như một “cơ sở hạ tầng tự nhiên” giúp duy trì toàn bộ hoạt động kinh tế và xã hội của các quốc gia trong khu vực.
Vì vậy, nếu hệ thống này sụp đổ, quá trình “savanna hóa” (biến đổi rừng thành thảo nguyên) sẽ diễn ra và không thể đảo ngược. Amazon sẽ không còn là rừng mưa nhiệt đới nữa, giải phóng lượng carbon khổng lồ đang lưu trữ và đẩy nhanh tốc độ biến đổi khí hậu toàn cầu.
Tuy nhiên, đối tượng bị ảnh hưởng nhiều nhất sẽ là con người. Hoạt động sản xuất lương thực trên toàn Nam Mỹ sẽ rơi vào khủng hoảng trầm trọng.
Cạnh đó, nguồn cung nước, an ninh năng lượng và sức khỏe cộng đồng cũng chịu ảnh hưởng nghiêm trọng, buộc hàng triệu người phải di cư đến những khu vực có điều kiện sống tốt hơn.
Dẫn báo cáo “Khí hậu tương lai của Amazon” của nhà khoa học Brazil Antonio Donato Nobre, CNN cho biết nạn phá rừng đang trực tiếp làm biến đổi khí hậu khu vực.
Việc suy giảm diện tích rừng làm suy yếu quá trình thoát hơi nước của cây trồng, làm thay đổi hình thái mưa và kéo dài mùa khô.
Hiện, khoảng 20% diện tích rừng Amazon đã bị tàn phá. Các nhà khoa học cảnh báo nếu tỷ lệ này đạt mức 25%, kết hợp với đà tăng nhiệt độ toàn cầu vượt ngưỡng 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp, hệ sinh thái Amazon sẽ chạm ngưỡng sụp đổ hoàn toàn và không còn khả năng phục hồi.
Trước nguy cơ đó, Quỹ Gaia Amazonas đang nỗ lực đưa vấn đề bảo tồn vào các quy trình ra quyết định, đồng thời gia tăng tiếng nói của người dân bản địa trong các quyết định liên quan đến rừng.
Mục tiêu cốt lõi là duy trì sự tồn tại của các “dòng sông bay”, qua đó bảo đảm Amazon tiếp tục đóng vai trò “máy bơm nước” cho toàn bộ lục địa.