.jpg "Đa dạng nguồn lực bảo tồn di sản")
.jpg "Tạo nguồn nhân lực bảo tồn di sản")
Gửi bình luận
Được giao quản lý hệ thống di tích cấp thành phố và di tích trong danh mục kiểm kê, chính quyền xã, phường nỗ lực khắc phục khó khăn, nhất là về nhân lực để bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa ở cơ sở hiệu quả.
.jpg)
Đầu tháng 7/2025, bà Nguyễn Thị Lai, cán bộ Phòng Văn hóa - Xã hội xã Đồng Dương, được phân công theo dõi lĩnh vực văn hóa, trong đó có công tác quản lý nhà nước về di tích. Tuy nhiên, đây chỉ là một trong gần 10 lĩnh vực bà phải đảm nhận, từ văn hóa, văn nghệ, thể thao, du lịch đến y tế, xuất bản, thiết chế gia đình...
“Hầu như tôi theo dõi tất cả lĩnh vực của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thỉnh thoảng còn phải chuẩn bị thông tin, phối hợp đón các đoàn khảo sát Di tích quốc gia đặc biệt Phật viện Đồng Dương, rồi kiểm tra hiện trạng di tích định kỳ…; khối lượng công việc lớn nên khó sâu sát hết”, bà Lai chia sẻ.
Thực trạng này không chỉ diễn ra tại xã Đồng Dương mà còn phổ biến ở nhiều địa phương. Cán bộ văn hóa cơ sở phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, trong khi công tác quản lý di tích đòi hỏi kiến thức chuyên môn, bám sát địa bàn và sự phối hợp đồng bộ với các cơ quan liên quan.
Tính đến giữa tháng 9/2026, Đà Nẵng có 84 di tích quốc gia, 476 di tích cấp thành phố, gần 170 di tích trong danh mục kiểm kê, cùng 2 di sản văn hóa thế giới, 6 di tích quốc gia đặc biệt và hàng trăm phế tích, di chỉ khảo cổ học. Khối lượng di sản lớn đặt ra yêu cầu cao đối với công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị, nhất là tại cấp cơ sở.
Ngày 20/5/2026, UBND thành phố ban hành Quyết định số 51/2026/QĐ-UBND về Quy chế quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn. Theo đó, UBND cấp xã được giao trực tiếp quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị các di tích cấp thành phố, di tích thuộc danh mục kiểm kê trên địa bàn.
Việc phân định trách nhiệm giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn, song điều kiện thực tiễn tại địa phương chưa bảo đảm tương xứng, nhất là về nguồn nhân lực.
Ông Nguyễn Chí Công, Phó Chủ tịch UBND xã Duy Xuyên cho biết, địa phương đã phân công bộ phận chuyên môn phối hợp các cơ quan liên quan và Ban nhân dân thôn thường xuyên theo dõi, kiểm tra hiện trạng di tích. Dù vậy, khó khăn lớn nhất vẫn là thiếu cán bộ trực tiếp phụ trách.
Xã Duy Xuyên có 21 di tích, phế tích và địa điểm có giá trị lịch sử - văn hóa, trong đó có 4 di tích cấp quốc gia. Công tác quản lý không chỉ dừng ở kiểm tra, bảo vệ mà còn liên quan đến đất đai, trật tự xây dựng và đề xuất tu bổ.
Đặc biệt, với các phế tích khảo cổ, địa điểm tín ngưỡng nằm xen kẽ trong khu dân cư, việc quản lý càng khó do ranh giới rải rác. Trong điều kiện cán bộ thiếu thời gian và chuyên môn, việc theo dõi, cập nhật hồ sơ, ngăn chặn nguy cơ xâm hại di tích chưa đáp ứng yêu cầu.
Nhằm tăng cường bảo vệ di tích, một số địa phương đã thành lập ban quản lý và các tổ bảo vệ di tích cộng đồng, phát huy vai trò người dân trong việc theo dõi hiện trạng. Tuy nhiên, hoạt động của các mô hình này đang gặp khó do kinh phí hạn hẹp.
Tại xã Bà Nà, Ban Quản lý di tích có 9 thành viên, do Phó Chủ tịch UBND xã làm Trưởng ban. Địa phương cũng thành lập 7 tổ bảo vệ di tích tại cộng đồng, giao các bậc cao niên và lực lượng nòng cốt ở thôn tham gia. Dù vậy, kinh phí hoạt động hằng năm của mỗi tổ chỉ khoảng 3 triệu đồng, chủ yếu dành cho điện, nước, vệ sinh và sửa chữa nhỏ.
Ông Lê Xuân Vương, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Bà Nà đề xuất, ngoài tăng cường nhân lực, Nhà nước cần tổ chức tập huấn chuyên môn thường xuyên và bảo đảm nguồn lực hỗ trợ các tổ bảo vệ di tích cộng đồng.
Thực tế, Quyết định số 51/2026/QĐ-UBND xác định trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong quản lý di sản khá rộng, bao gồm kiểm kê, lập lý lịch di sản, xác định mốc giới và xử lý vi phạm.
Khối lượng công việc này đòi hỏi cán bộ cơ sở phải nắm vững pháp luật và có kiến thức bảo tồn. Song, Phòng Văn hóa - Xã hội hiện vừa là đầu mối tham mưu, vừa phải đảm nhận nhiều mảng khác, khiến nguồn lực dành cho di sản bị phân tán.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, để tháo gỡ khó khăn, thành phố cần xây dựng cơ sở dữ liệu di sản dùng chung, tích hợp bản đồ GIS khoanh vùng bảo vệ để giúp địa phương thuận lợi theo dõi hiện trạng.
Dự kiến, sở sẽ tham mưu UBND thành phố trình HĐND thành phố xem xét nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa, trong đó có thù lao cho người trực tiếp trông coi di tích và chính sách đãi ngộ cán bộ làm công tác di sản.
Cùng với đó, cần tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu về bảo tồn; bồi dưỡng kiến thức quản lý nhà nước về di sản cho cán bộ cấp xã. Đồng thời, đẩy mạnh hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học để hỗ trợ nghiệp vụ, góp phần bảo vệ và phát huy hiệu quả giá trị di sản văn hóa trên địa bàn.