Nơi trú ẩn an toàn

Bảy ô cửa sổ ký ức

Gia đình ong từng giành Giải thưởng Văn học châu Âu 2021. Trong cuốn sách này, khoảnh khắc đời thường được Mugerli khai thác tinh tế và khéo léo, vừa phơi bày mâu thuẫn, vừa âu yếm, dịu dàng. Tác giả cho thấy chỉ cần nương vào tình yêu thương và sức mạnh gia đình, mọi phức tạp, biến động, mọi nút thắt cô đơn, xáo trộn đều có thể được tháo gỡ.

Kẻ nghiện táo - câu chuyện mở đầu tập sách được mở ra xuyên suốt với nhiều tuyến nhân vật, đan xen giữa miên man hồi tưởng qua từng đợt thời gian, không gian khác nhau. Ở đó, hình ảnh một bà lão được xây dựng nổi bật với “làn da rám nắng gió, hằn sâu theo năm tháng như một tấm bản đồ, ánh mắt hiền từ ẩn sau những nếp nhăn” ngồi lặng lẽ trong góc nhà, ăn hết quả táo này đến quả táo khác. Mỗi câu bà nói lại khơi gợi ký ức về tháng ngày hạnh phúc bên người chồng yêu dấu. Tình tiết bình thường nhưng sâu lắng tạo nên sức nặng ngôn từ khiến người đọc khó tránh khỏi day dứt khi tự hỏi: Sự ấm áp từ một gia đình hạnh phúc có ý nghĩa thế nào khi ta còn được sống trong nó? Và khi mất đi rồi, nỗi trống trải ấy bao lâu mới được thay thế, lấp đầy?

Với khả năng lắng nghe nhịp đập xúc cảm thầm kín của nhân vật, tác giả chọn cho mình cách viết kiên nhẫn như một người ngồi khâu từng mảnh vải ký ức. Anja Mugerli dựng nên bảy truyện ngắn như bảy ô cửa sổ, mở ra những lát cắt đời sống tưởng chừng giản dị nhưng lại chất chứa bao rung động, khát khao. Ở đó, dù là đàn ông hay phụ nữ, dù ở độ tuổi hay vị trí nào, các tuyến nhân vật đều mong muốn được thấu hiểu, kết nối và bao bọc trong tổ ấm của mình.

Lễ hội hóa trang là câu chuyện dẫn dắt người đọc theo chân một người đàn ông trở về ngôi nhà cũ, nơi chất chứa kỷ niệm cùng người cha “ngốc nghếch”. Người cha ấy dẫu bị chính vợ mình và tất cả người làng chê cười nhưng ông vẫn luôn dành cho đứa con trai sự háo hức rất tích cực, vui vẻ. Hai cha con bày trò, nghịch ngợm, tiếng cười vang rộn khắp gian nhà. Sau này, ông thường xuyên tự tay làm những món quà đáng yêu để tặng cho con trai. Ta chợt nhận ra, không phải kiến thức, kỹ năng, càng không phải sự nuông chiều vô điều kiện mà chính sự đồng hành, không rời bỏ từ cha mẹ mới nuôi dưỡng trong đứa trẻ cảm giác an toàn.

Thông điệp nhân văn về gia đình

Điểm nổi bật của Gia đình ong không chỉ ở lối miêu tả giàu hình ảnh, quan sát kỹ lưỡng không gian và cảnh vật, mà còn ở khả năng khai thác chiều sâu nội tâm con người. Những khát khao, hối tiếc hay hy vọng được thể hiện qua tình huống và lời tự sự một cách tinh tế.

Trên nền bối cảnh hiện đại, nơi mọi thứ biến đổi không ngừng, Gia đình ong liên tục khắc họa cảm xúc phức tạp về tình yêu, mất mát và hàn gắn. Mugerli không tô hồng tình yêu và hôn nhân mà chọn nhìn thẳng vào xung đột, khoảng trống, vào sự mất kết nối dẫn đến cô đơn.

Người phụ nữ trong Hồ nước cảm thấy lạc lõng, loay hoay không ngừng khi hai đứa con chị ngày càng lớn, muốn rời xa sự chăm sóc của mẹ. Chị vừa muốn con vui vẻ, được trải nghiệm nhiều thứ, nhưng đồng thời chị cũng buồn bã khi chúng ít trò chuyện, tương tác vì mỗi ngày càng tự lập, trưởng thành. Từ những im lặng, khoảng cách, chị học cách đặt câu hỏi và lắng nghe câu trả lời, chị dần nối lại sợi dây tình thân trong âm thầm và bền bỉ.

Truyện ngắn tiêu biểu của cuốn sách - truyện Gia đình ong đọng lại tiếng vang khi chọn một hình ảnh mang tính biểu tượng: Tổ ong - một cộng đồng bé nhỏ nhưng chặt chẽ, đầy tính nâng đỡ. “Cậu ngồi trên cỏ và ngắm nhìn những con ong nhảy múa hàng giờ liền. Tổ ong trở thành nơi trú ẩn, hay đúng hơn là thánh địa của cậu… Không con ong nào có thể sống sót bên ngoài gia đình, sẽ không có sự phản bội nào giữa chúng”.

Như vậy, sau tất cả, thông điệp cuốn sách mang lại thật rõ ràng: Gia đình là nơi trú ẩn an toàn nhất, là gốc rễ để mỗi người đứng vững, nương tựa, tiếp tục chắp cánh yêu thương.