ĐNO - Phát biểu tại hội thảo "Báo cáo kết quả khai quật nghiên cứu khảo cổ học kiến trúc đường dẫn vào khu đền tháp Mỹ Sơn" chiều 12/12, PGS.TS Ngô Văn Doanh, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (Viện Khoa học xã hội Việt Nam) khẳng định, kể từ khi người Pháp phát hiện khu đền tháp Mỹ Sơn vào cuối thế kỷ 19, việc phát lộ con đường thiêng dẫn vào khu di tích Mỹ Sơn chính là sự kiện khảo cổ học lớn nhất Việt Nam thời hiện đại.
Theo PGS.TS Ngô Văn Doanh, sự độc đáo của con đường không chỉ thể hiện ở loại hình di tích kiến trúc mà còn ở vị trí con đường dẫn vào những khu đền tháp. Đây là những điều trước đây do những nguyên do khác nhau các nhà nghiên cứu người Pháp chưa biết tới.
Cạnh đó, với sự phát hiện của 5 vị trí khung cửa phía bên phải tường bao con đường cũng đặt ra nhiều vấn đề thú vị cần tiếp tục nghiên cứu. “Căn cứ các tư liệu khảo cổ và phân tích của các nhà chuyên môn có thể khẳng định đây là con đường thiêng dẫn vào di tích Mỹ Sơn”, PGS.TS Ngô Văn Doanh quả quyết.
Báo cáo về kết quả khai quật, TS. Nguyễn Ngọc Quý, Viện Khảo cổ học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), chủ trì dự án khai quật con đường cho biết, từ năm 2017 - 2018, trong quá trình tu bổ, tôn tạo tháp K, nhóm chuyên gia Ấn Độ ghi nhận có hai cửa Đông và Tây tại công trình kiến trúc này. Đồng thời, ở cửa phía Đông tháp K có hai đoạn tường bao của một con đường hướng về nhóm tháp E, F.
Tháng 6/2023, Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn phối hợp Viện Khảo cổ học đào thăm dò diện tích 20m² tại khu vực quanh tháp K. Đến tháng 3/2024, hai cơ quan tiếp tục thăm dò, khai quật diện tích 220m² khu vực phía Đông tháp K.
Kết quả, phát hiện hai đoạn tường bao của con đường kéo dài từ tháp K về phía Đông hướng vào các khu tháp E, F. Những tư liệu thu được qua các đợt khai quật đã xác định về sự hiện diện của một công trình kiến trúc đường dẫn vào trung tâm di tích Mỹ Sơn chưa từng được biết đến trong lịch sử tồn tại của khu đền tháp. Con đường đó khác hẳn với hướng đi được thiết kế để đón khách tham quan Mỹ Sơn hiện tại.
Đầu tháng 7/2025, Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn phối hợp Viện Khảo cổ học tiếp tục triển khai công tác thăm dò, khai quật khảo cổ khu vực bãi đất giữa tháp K và nhóm tháp trung tâm thuộc khu đền tháp Mỹ Sơn (tổng diện tích 770m²). Dấu vết xuất lộ trong khu vực khai quật là một đoạn kiến trúc đường dẫn phía Đông tháp K dài 75m, có hướng Đông - Tây lệch về phía Bắc 45º.
Cấu trúc đường tương tự phát hiện năm 2024 với mặt cắt ngang rộng phủ bì 9m, lòng đường rộng 7,9m, bề mặt bằng phẳng, cấu tạo từ cát sỏi và gạch vụn được đầm chặt, có độ dày từ 0,15 - 0,2m; tường bao hai bên được xếp từ các hàng gạch, đoạn cao nhất còn khoảng 1m bao gồm cả móng tường và tường đã bị đổ. Trong đó, móng tường được gia cố bằng lớp đầm sỏi cuội và bột gạch.
[VIDEO] - Con đường thiêng vào khu di tích Mỹ Sơn:
Quá trình khai quật cũng xác định tổng cộng có 5 vị trí được đặt các cửa cổng trên tường bao phía nam. Tại vị trí cửa cổng còn dấu tích thanh đà cửa bằng đá có lỗ mộng vuông để dựng trụ đá và lỗ mộng tròn để đặt trụ xoay của cánh cửa. Đây có thể là các cửa từ đường dẫn ra/vào không gian thiêng bên ngoài con đường.
Quá trình khảo cổ phát hiện thêm một số mảnh vỡ của đồ đất nung và gốm men có niên đại từ thế kỷ 10 đến thế kỷ 12.
Ông Nguyễn Thượng Hỷ, nhà nghiên cứu văn hóa Chăm nhìn nhận, việc phát hiện con đường đã cung cấp nhiều thông tin khá thú vị, nhất là liên quan các yếu tố tôn giáo tâm linh trong việc thờ vị thần chủ đạo của vương quốc Champa.
“Có thể ban đầu người Chăm thờ thần Vishnu sau đó cải sang thờ thần Siva nên việc làm rõ vai trò con đường rất thú vị vì nó liên quan đến yếu tố tâm linh hướng đi vào khu đền tháp”, ông Nguyễn Thượng Hỷ nhận định.
Theo ông Nguyễn Công Khiết, Phó Giám đốc phụ trách Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn, đơn vị sẽ đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị con đường nhằm phục vụ du lịch. Đặc biệt, sẽ tìm một cái tên đủ sức hấp dẫn, bí ẩn nhằm thu hút khách tham quan, qua đó vừa làm rõ thông tin con đường nhưng cũng góp phần bảo tồn di sản hiệu quả.
