Một trong những cơ chế, chính sách đặc thù mới được quy định tại Nghị quyết số 259/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội là Đà Nẵng được thực hiện thí điểm mô hình phát triển đô thị theo định hướng phát triển giao thông công cộng cùng nguồn lực đầu tư phát triển đường sắt đô thị, các dự án trọng điểm...
Phân quyền thêm cho Đà Nẵng
Theo quy định của Nghị quyết số 259/2025/QH15, tại nhà ga, khu tập kết bảo dưỡng, sửa chữa tàu điện, vùng phụ cận các nhà ga thuộc các tuyến đường sắt đô thị và vùng phụ cận các nút giao thông dọc tuyến đường bộ kết nối trung tâm thành phố Đà Nẵng với Hội An và Chu Lai, dọc tuyến đường Nguyễn Sinh Sắc nối dài được UBND thành phố xác định phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) thì UBND thành phố được quyết định việc đầu tư xây dựng kết hợp với xây dựng nhà ở, công trình thương mại, dịch vụ, công trình sự nghiệp, công trình công cộng.
Cùng với đó, UBND thành phố được quyết định các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật, chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch khác với quy định tại quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy hoạch đô thị và nông thôn nhưng phải đảm bảo đáp ứng về hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật, hệ thống công trình hạ tầng xã hội của khu vực TOD và vùng phụ cận; được điều chỉnh chức năng sử dụng các khu đất trong các vùng phụ cận này để khai thác quỹ đất và giá trị tăng thêm từ đất đai.
Quốc hội cũng cho phép HĐND thành phố quyết định sử dụng ngân sách địa phương triển khai dự án đầu tư công độc lập để thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho các dự án đầu tư theo thiết kế đô thị riêng; vùng phụ cận nhà ga thuộc các tuyến đường sắt đô thị được cấp có thẩm quyền phê duyệt; vùng phụ cận các nút giao thông dọc tuyến đường bộ kết nối trung tâm thành phố Đà Nẵng với Hội An và Chu Lai, tuyến đường Nguyễn Sinh Sắc nối dài...
Việc triển khai dự án đầu tư công độc lập này là để thực hiện thu hồi đất, chỉnh trang, phát triển đô thị, thực hiện tái định cư, tạo quỹ đất để đấu giá quyền sử dụng đất thực hiện các dự án đầu tư phát triển đô thị, thương mại, dịch vụ theo quy định của pháp luật cũng như thanh toán cho nhà đầu tư thực hiện dự án đường sắt đô thị áp dụng loại hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT), phương thức đối tác công - tư (PPP) hoặc các dự án trọng điểm khác trên địa bàn thành phố.
Dự án đường sắt đô thị theo mô hình TOD sử dụng toàn bộ ngân sách của thành phố hoặc vốn ứng trước của nhà đầu tư để thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với diện tích đất thu hồi dành cho đường sắt và khu vực TOD.
Nghị quyết số 259/2025/QH15 cũng bổ sung các dự án đường sắt đô thị, đường sắt đô thị theo mô hình TOD, kết cấu hạ tầng kỹ thuật, giao thông, khu đô thị thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất; dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sử dụng vốn đầu tư công được tách thành dự án độc lập.
HĐND thành phố quyết định danh mục dự án được tổ chức thực hiện trước việc điều tra, khảo sát, ghi nhận hiện trạng, đo đạc, kiểm đếm, thống kê, phân loại diện tích đất thu hồi và tài sản gắn liền với đất thu hồi; xác định nguồn gốc đất thu hồi và tài sản gắn liền với đất thu hồi theo trình tự, thủ tục quy định.
Khai thác quỹ đất để đầu tư
Giám đốc Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội Nguyễn Cao Minh cho biết, khi triển khai các dự án đường sắt đô thị, công tác giải phóng mặt bằng phải đi trước một bước. Việc tách giải phóng mặt bằng thành dự án đầu tư công độc lập là một điểm thay đổi so với quy định của Luật Đất đai về thu hồi đất.
Thành phố Đà Nẵng cần lập đồ án quy hoạch hướng tuyến và vị trí công trình theo tuyến đường sắt đô thị như: nhà ga, các khu tập kết bảo dưỡng, sửa chữa tàu điện, khu vực phát triển đô thị theo mô hình TOD... để xác định ranh giới thu hồi đất phục vụ tổ chức thực hiện công tác giải phóng mặt bằng trước. “Đây là một bước đột phá và là thể chế triển khai sớm việc giải phóng mặt bằng”, ông Nguyễn Cao Minh nói.
Thêm một điểm mới trong cơ chế đặc thù theo Nghị quyết số 259/2025/QH15 của Quốc hội là Chính phủ xem xét, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội ưu tiên nguồn lực cho ngân sách thành phố Đà Nẵng khi ban hành nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ chi ngân sách nhà nước, quyết định phân chia các khoản thu giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương để đảm bảo thực hiện các dự án đường sắt đô thị trên địa bàn thành phố và các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội khác của thành phố.
Đặc biệt, Nghị quyết số 259/2025/QH15 cũng quy định, Đà Nẵng được giữ lại 100% số tiền thu được từ khai thác quỹ đất khu vực TOD để ưu tiên đầu tư các dự án đường sắt đô thị và các dự án trọng điểm khác trên địa bàn thành phố.
Bên cạnh đó, Quốc hội cho phép bán, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê mua, cho thuê lại đối với nhà ở, công trình thương mại, dịch vụ, công trình sự nghiệp, công trình công cộng tại khu vực nhà ga đường sắt, khu tập kết bảo dưỡng, sửa chữa tàu thuộc các tuyến đường sắt đô thị theo thời hạn hoạt động của dự án.
PGS.TS. Nguyễn Hữu Ngữ, Trưởng khoa Tài nguyên đất và môi trường nông nghiệp, Trường Đại học Nông lâm - Đại học Huế nhìn nhận, trong cơ chế, chính sách đặc thù về thí điểm mô hình phát triển đô thị theo định hướng phát triển giao thông công cộng mà Quốc hội trao cho Đà Nẵng, việc thành phố được giữ lại 100% nguồn thu từ khai thác quỹ đất sẽ là một nguồn tạo vốn rất lớn cho thành phố trong thời gian tới. Dọc hệ thống đường giao thông này sẽ là những khu đô thị, khu dân cư mới, trung tâm thương mại lớn..., thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và đóng góp nguồn lực cho thành phố những năm đến.
