Phát triển nhà ở bao trùm cần giải pháp đồng bộ và căn cơ

Đây là chủ đề trọng tâm được thảo luận tại hội thảo quốc tế “Nhà ở bao trùm - Kinh nghiệm và thực tiễn ở Việt Nam và quốc tế” diễn ra sáng 24/6 tại Đà Nẵng, do Tổ chức Habitat for Humanity tại Việt Nam và Liên hiệp các Tổ chức hữu nghị thành phố (DAFO) phối hợp tổ chức.

Nhiều thách thức trong bối cảnh mới

Theo thông tin tại hội thảo, thời gian qua, Chính phủ Việt Nam đã triển khai nhiều chương trình và chính sách quan trọng thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội, hỗ trợ người thu nhập thấp, cải thiện điều kiện sống tại khu vực đô thị và nông thôn; trong việc nâng cao chất lượng nhà ở, đạt nhiều thành tựu mang tính bước ngoặt từ phong trào xóa nhà tạm, nhà dột nát. Đến nay, phong trào này cơ bản hoàn thành mục tiêu khi xây mới và sửa chữa 334.234 căn nhà, huy động nguồn kinh phí gần 50.000 tỷ đồng, khẳng định tính ưu việt của các chính sách an sinh xã hội.

Dù vậy, lĩnh vực nhà ở đang đối mặt với nhiều thách thức mới trước tốc độ đô thị hóa nhanh, biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan và những biến động kinh tế - xã hội. Khoảng cách giữa nhu cầu và khả năng tiếp cận nhà ở phù hợp vẫn còn lớn; áp lực về quỹ đất, nguồn vốn, cơ chế tài chính cũng như yêu cầu nâng cao khả năng chống chịu của các công trình ngày càng cấp thiết.

Bà Phạm Thu Hà, Phó phòng Quản lý phát triển nhà ở xã hội (Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản, Bộ Xây dựng) cho biết, số lượng dự án nhà ở xã hội đã hoàn thành, khởi công hoặc được chấp thuận chủ trương đầu tư trên cả nước hiện đạt 73% so với chỉ tiêu của Đề án “Đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021 - 2030”. Lũy kế cả nước đang triển khai 809 dự án với quy mô 729.150 căn.

Cần sự chung tay và cơ chế điều phối

Tại hội thảo, các chuyên gia thống nhất nhận định, phát triển nhà ở theo hướng bao trùm, công bằng và bền vững đã trở thành yêu cầu cấp thiết.

Ông Nguyễn Ngọc Bình, Chủ tịch Liên hiệp Các tổ chức hữu nghị thành phố Đà Nẵng nhấn mạnh, khái niệm “nhà ở bao trùm” không chỉ là cung cấp chỗ ở, mà là bảo đảm mọi người dân, đặc biệt là nhóm dễ bị tổn thương có cơ hội tiếp cận nhà ở an toàn, vừa túi tiền, được kết nối với các dịch vụ hạ tầng, xã hội và sinh kế. Đặc biệt tại miền Trung và Đà Nẵng, tính “bao trùm” phải gắn liền với năng lực thích ứng và chống chịu thiên tai.

Bổ sung thêm góc nhìn này, ông Bạch Tân Sinh, Phó Viện trưởng Viện Tài nguyên nước và Môi trường Đông Nam Á cho rằng các giải pháp nhà ở sẽ thất bại, gây lãng phí nếu không xem xét đầy đủ yếu tố thủy văn và hệ thống môi trường xung quanh. Bên cạnh đó, vấn đề điều phối các nguồn lực cũng được đặt ra.

Bà Đỗ Thị Kim Dung, Quyền Trưởng ban Điều phối Viện trợ Nhân dân (PACCOM - Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam) khẳng định vai trò kết nối, định hướng của các cơ quan đầu mối là vô cùng quan trọng nhằm gắn kết hiệu quả nguồn lực viện trợ quốc tế với các ưu tiên của Chính phủ, tránh tình trạng triển khai phân tán.

Nhằm hiện thực hóa triết lý “nhà ở bao trùm”, bà Elizabeth Satow, Phó Chủ tịch phụ trách khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Habitat for Humanity cho rằng, cần củng cố các hệ thống nền tảng về đất đai, nguồn tài chính và vật liệu xây dựng để mọi người đều có cơ hội sở hữu nhà an toàn.

Nhiệm vụ tiên quyết trong thời gian tới là cụ thể hóa, thực thi nghiêm túc Luật Nhà ở năm 2023, Nghị định số 95/2024/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà ở và Nghị định số 100/2024/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà ở về phát triển và quản lý nhà ở xã hội của Chính phủ.

Các cơ quan chức năng cần nghiên cứu phát triển mạnh mô hình nhà ở cho thuê tại các đô thị lớn và khu công nghiệp. Định hướng phân loại phát triển nhà ở (thương mại, cho thuê, công vụ, chính sách) sẽ là cơ sở lồng ghép sâu vào dự thảo các luật chuyên ngành dự kiến trình Quốc hội thông qua vào tháng 10/2026.

Riêng đối với thành phố Đà Nẵng, nơi áp lực nhu cầu nhà ở dự báo tăng mạnh, ban tổ chức khuyến nghị địa phương cần tích hợp sâu các giải pháp an cư vào quy hoạch chung. Trong đó, phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công nhân, nhà ở an sinh vùng nông thôn phải là cấu phần cốt lõi; đồng thời nghiên cứu thí điểm quỹ tín dụng nhà ở hoặc cơ chế bảo lãnh vay vốn cho người thu nhập thấp.

Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Thị Anh Thi đánh giá, thành phố cần có cách tiếp cận toàn diện hơn trong hoạch định chính sách, từ quy hoạch không gian, phát triển quỹ đất, cơ chế tài chính đến huy động nguồn lực cộng đồng.

Lãnh đạo thành phố đề nghị Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp các cơ quan chức năng căn cứ kết quả hội thảo để nghiên cứu, tham mưu kịp thời vào các chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở của thành phố thời gian tới.