“Từ sau ngày thống nhất đất nước, các nhà làm phim Việt Nam không ngừng tìm tòi, đổi mới cách thể hiện để phản ánh chiến tranh không chỉ như một bản anh hùng ca, mà còn là hành trình nhân văn, sâu sắc về con người, về ký ức và sự hòa giải”. Đó là phát biểu của Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi tại hội thảo “Dấu ấn phim chiến tranh của Việt Nam từ sau ngày thống nhất đất nước” diễn ra sáng 2-7.
Sự kế thừa có chọn lọc
Từ sau năm 1975, với sự thay đổi về bối cảnh chính trị, xã hội, đồng thời với làn sóng đổi mới về tư duy nghệ thuật, điện ảnh đề tài chiến tranh Việt Nam dần chuyển hóa về nhiều mặt. Sự chuyển hóa này là sự kế thừa có chọn lọc, mở ra một hệ tư duy mới.
Đạo diễn, NSƯT Đặng Thái Huyền, Phó Giám đốc Điện ảnh Quân đội nhân dân, cho rằng quá trình này cho thấy sự trưởng thành của nền điện ảnh Việt Nam, đồng thời phản ánh sự thay đổi trong cách xã hội nhìn nhận về vai trò của nghệ thuật. Nghệ thuật không chỉ là công cụ mà còn là không gian tư duy, không gian đối thoại về những vấn đề cơ bản của đời sống xã hội. Dòng phim chiến tranh ở Việt Nam đang dần trở thành không gian điện ảnh để các nhà làm phim cũng như khán giả có thể hồi cố và hàn gắn kí ức.
Nói về giá trị thực sự ở một bộ phim chiến tranh, đạo diễn, NSƯT Bùi Tuấn Dũng cho rằng, một bộ phim có giá trị, đầu tiên là phải khiến người xem cảm thấy cuốn hút, thú vị và hấp dẫn bởi một câu chuyện đủ sức nặng và những nhân vật sâu sắc và ấn tượng. Sau khi xem xong, bộ phim khiến người xem phải suy nghĩ lại, đặt câu hỏi, thậm chí thay đổi nhận thức về một điều gì đó tưởng như bình dị trong cuộc sống. Nó có thể là bài học về tình người, câu chuyện về sự mất mát và vượt qua, sự gợi nhắc về một sự kiện hào hùng lịch sử hay chỉ đơn giản là sự tử tế…
“Một bộ phim chiến tranh tốt, cần tái hiện trung thực bối cảnh, sự kiện và nhân vật; phản ánh sự thật lịch sử”, đạo diễn, NSƯT Bùi Tuấn Dũng chia sẻ.
Giúp người trẻ hiểu được giá trị của hòa bình
Bên cạnh những thành tựu về nghệ thuật khi có nhiều tác phẩm có giá trị bền vững cả trong nước và quốc tế như “Cánh đồng hoang” (giải đặc biệt Liên hoan phim quốc tế Moscow 1980), “Đừng đốt” (giải khán giả bình chọn tại Liên hoan phim Fukuoka), “Bao giờ cho đến tháng 10”, được Viện điện ảnh Mỹ đánh giá là một trong những phim hay nhất châu Á. Đặc biệt, điện ảnh có thể nói về chiến tranh theo nhiều cách khác nhau; tạo ra không gian đối thoại: phim không còn là công cụ tuyên truyền một chiều mà trở thành không gian để xã hội đối thoại về quá khứ.
Đây là dòng phim thể hiện rõ nhất tiến trình phát triển nhận thức lịch sử và cảm quan thẩm mỹ của xã hội Việt Nam hiện đại. Tuy nhiên, các đại biểu dự hội thảo cũng chỉ ra những hạn chế, trong đó việc tiếp cận đại chúng gặp khó khăn bởi phim chiến tranh đòi hỏi kinh phí lớn nhưng thường khó làm; thiếu những đầu tư căn bản như: trường quay, hệ thống đạo cụ, phục trang…
Đạo diễn Nguyễn Hữu Mười cho rằng, đề tài chiến tranh luôn hấp dẫn các đạo diễn điện ảnh, ai cũng muốn kể lại câu chuyện bằng hình ảnh theo cách nhìn của riêng mình. “Tôi tin đề tài chiến tranh vẫn luôn luôn hấp dẫn các nhà làm phim, không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới, bởi chiến tranh vẫn xảy ra đâu đó trên trái đất này, đang gây nhiều bi kịch đau thương cho nhân loại”, đạo diễn Nguyễn Hữu Mười chia sẻ.
Đạo diễn Đào Duy Phúc cho rằng, chiến tranh - với tất cả bi kịch và vẻ đẹp của lòng yêu nước - là một phần không thể thiếu của căn tính văn hóa Việt. Để những câu chuyện ấy tiếp tục sống động và chạm đến trái tim khán giả, điện ảnh cần đến thế hệ đạo diễn trẻ hiện tại và tương tai, những người sẵn sàng học hỏi lịch sử, và kể lại bằng thứ ngôn ngữ điện ảnh của thời đại mình.
“Sẽ có nhiều đạo diễn trẻ tiếp tục làm phim về đề tài chiến tranh nếu có kịch bản hay, mang được hơi thở thời đại. Những thế hệ đạo diễn trẻ đang nối tiếp nhau và không ngừng cho ra đời các tác phẩm có dấu ấn riêng, có tư duy nghệ thuật nhạy bén và cập nhật xu thế làm phim của thế giới. Khi các nhà sản xuất, các đạo diễn, biên kịch có sự đam mê, có lòng yêu nước mãnh liệt chung tay làm ra những tác phẩm điện ảnh chiến tranh cách mạng khơi gợi lòng yêu nước, lan tỏa niềm tự hào dân tộc tới khán giả thì tôi tin rằng, những bộ phim đó cũng sẽ thắng lớn về doanh thu và hiệu ứng xã hội”, đạo diễn Đào Duy Phúc bày tỏ.
Hội thảo “Dấu ấn phim chiến tranh của Việt Nam từ sau ngày thống nhất đất nước” là một hoạt động ý nghĩa trong khuôn khổ Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ 3, năm 2025. Đây là dịp để các nhà quản lý, các thế hệ nghệ sĩ, nhà nghiên cứu cùng nhìn lại chặng đường 50 năm của dòng phim chiến tranh Việt Nam sau ngày đất nước thống nhất, hành trình đầy tâm huyết, sáng tạo và cống hiến.
Đây cũng là cơ hội để những người làm phim và công chúng cùng trao đổi, đánh giá và định hướng cho tương lai của dòng phim này trong bối cảnh mới - khi điện ảnh không chỉ là nghệ thuật, mà còn là một ngành công nghiệp văn hóa quan trọng. Đặc biệt, phim chiến tranh sau thống nhất không chỉ là tư liệu lịch sử, mà còn là công cụ giáo dục lòng yêu nước và lịch sử hào hùng dân tộc. Những bộ phim này giúp người trẻ hiểu được giá trị của hòa bình và sự hy sinh của các thế hệ cha ông.
