Quốc gia đầu tiên cấm mạng xã hội với trẻ em dưới 16 tuổi

Biện pháp cứng rắn chưa từng có

Theo CNN, đây được xem là biện pháp nghiêm ngặt nhất thế giới, đánh dấu bước đi chưa từng có nhằm giảm thiểu rủi ro từ thuật toán gây nghiện, nội dung độc hại và nguy cơ bị kẻ xấu lợi dụng trên môi trường trực tuyến. Thủ tướng Úc Anthony Albanese nhận định, lệnh cấm nhằm tạo môi trường an toàn hơn để trẻ nhỏ phát triển các kỹ năng sống cốt lõi.

Theo The Guardian, ngay trong ngày luật có hiệu lực 10/12, hàng trăm nghìn tài khoản mạng xã hội của trẻ vị thành niên Úc bị đóng. Quy định áp dụng đối với 10 nền tảng lớn gồm Facebook, Instagram, Kick, Reddit, Snapchat, Threads, TikTok, X, YouTube và Twitch. Các dịch vụ như Roblox, Discord hay WhatsApp tạm thời không nằm trong lệnh cấm. Mức phạt với các nền tảng vi phạm có thể lên tới 49,5 triệu AUD.

Lập luận của chính phủ dựa trên loạt nghiên cứu và cảnh báo về tác hại của thuật toán trên các nền tảng xã hội khi chúng thúc đẩy nội dung gây nghiện, khiến trẻ tiếp xúc dày đặc với hình ảnh, clip và xu hướng có khả năng làm trầm trọng thêm lo âu, trầm cảm hoặc vấn đề về lòng tự trọng. Cạnh đó, thời gian sử dụng thiết bị quá mức gây cản trở sự hình thành kỹ năng tư duy phản biện và hạn chế cơ hội tương tác xã hội trực tiếp, nền tảng cho sự phát triển nhân cách. Theo eSafety, trước khi lệnh cấm được ban hành, 96% trẻ em Australia dưới 16 tuổi, hơn 1 triệu người, có tài khoản mạng xã hội, một tỷ lệ cho thấy mức độ thâm nhập sâu của nền tảng số vào đời sống trẻ.

Tranh luận giữa bảo vệ và quyền kết nối

Không giống một số chính sách nhận được sự đồng thuận cao, lệnh cấm này đang mở ra cuộc tranh luận sâu sắc cả trong nước lẫn quốc tế khi nó chạm vào vấn đề cốt lõi: trẻ em có quyền được bảo vệ, nhưng cũng có nhu cầu được kết nối và thể hiện bản sắc trong một thế giới vận hành số hóa mạnh mẽ.

Theo ABC News, nền tảng X phản đối gay gắt khi cho rằng lệnh cấm vi phạm tự do ngôn luận và chưa đưa ra phương án tuân thủ. Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) hoan nghênh động thái của Úc nhưng cảnh báo lệnh cấm cũng đi kèm với những rủi ro riêng, thậm chí có thể phản tác dụng. Việc siết chặt độ tuổi có thể đẩy các em sang những nền tảng kém an toàn hơn như Yope hay Lemon8. UNICEF lập luận, giới hạn độ tuổi chỉ là một phần trong cách tiếp cận rộng hơn nhằm bảo vệ quyền riêng tư, sự tham gia và an toàn của trẻ. Do đó, chính phủ, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần đầu tư thiết kế nền tảng an toàn, tăng cường kiểm duyệt nội dung và xây dựng môi trường số tôn trọng quyền trẻ em.

Quan điểm của dư luận cũng cho thấy sự phân hóa. Nova News ghi nhận nhiều phụ huynh Úc ủng hộ lệnh cấm với kỳ vọng trẻ sẽ dành nhiều thời gian hơn cho giao tiếp thực tế, thay vì chìm trong thế giới ảo. Tuy nhiên, ở góc độ khác, giới trẻ quốc tế lại thể hiện sự thận trọng. Japan Times dẫn lời một thiếu niên ở Ấn Độ nói rằng: “Không có gì hoàn toàn trắng hoặc đen. Cấm một phần mới hợp lý”.

Trong khi đó, theo AP News, Hy Lạp đang hỗ trợ phụ huynh trong việc giới hạn độ tuổi, giám sát thời gian sử dụng màn hình của trẻ em thông qua một ứng dụng do chính phủ vận hành. Giới chức nước này cho rằng trẻ dưới 15 tuổi chỉ nên dùng mạng xã hội khi có sự đồng ý được xác nhận của cha mẹ.

Thay vì cấm đoán triệt để, giới chức Anh tập trung tăng cường quyền riêng tư và quản lý thời gian. Từ năm 2020, nước này cấm các dịch vụ sử dụng kỹ thuật thao túng trẻ để thu thập dữ liệu, tạo thành một bộ chuẩn mực về an toàn số cho người dùng trẻ. Những cách tiếp cận khác nhau này phản ánh sự phức tạp của bài toán khi cùng chung mục tiêu bảo vệ trẻ em, nhưng mỗi bên lại chọn con đường phù hợp với cấu trúc pháp lý, văn hóa số và mức độ tin cậy vào chính phủ.

Tựu trung, quyết định của Úc được ví như “quân cờ domino” đầu tiên trong chiến lược toàn cầu nhằm tái lập quyền kiểm soát đối với các tập đoàn công nghệ lớn. Dù kết quả thực thi còn cần thời gian để đánh giá, chính sách này cho thấy chính phủ sẵn sàng can thiệp mạnh mẽ vào không gian số khi quyền trẻ em bị đe dọa và các tập đoàn công nghệ không thể đứng ngoài trách nhiệm xã hội.