ĐNO - Ngày 18/12/1965, Trung đoàn 1, Sư đoàn 2 tổ chức trận đánh xuất sắc tại chợ Cẩm Khê (nay thuộc xã Tây Hồ, Đà Nẵng). Đã 60 năm trôi qua, các chứng nhân lịch sử vẫn nhớ chiến công lẫy lừng, đóng góp quan trọng vào hành trình đấu tranh giành độc lập dân tộc.
Chiến dịch mưu trí, táo bạo
Trong khi Chiến dịch Pleime (Gia Lai) đang diễn ra thì tại tỉnh Quảng Nam, Khu ủy, Bộ Tư lệnh Quân khu 5 chủ trương mở Chiến dịch Hiệp Đức - Đồng Dương. Bộ Chỉ huy chiến dịch được thành lập gồm các đồng chí: Tư lệnh Nguyễn Năng, Sư đoàn trưởng Sư đoàn 2; Chính ủy Vũ Trọng Hoàng (Bốn Hương), Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam.
Lực lượng ta: Chủ lực Quân khu có Sư đoàn bộ binh 2 (thiếu 1 trung đoàn), được tăng cường 1 tiểu đoàn bộ binh, 1 tiểu đoàn đặc công, 2 tiểu đoàn hỏa lực; bộ đội địa phương Quảng Nam có Tiểu đoàn bộ binh 72, cùng 1 đại đội đặc công và 6 đại đội bộ đội huyện, du kích các địa phương. Phương châm chiến dịch: Đánh điểm diệt viện, diệt quân bảo an tại chỗ để kéo quân cơ động ngụy, diệt quân cơ động ngụy để kéo quân cơ động Mỹ1.
Thực hiện phương châm trên, ta tiến công tiêu diệt quận lỵ Hiệp Đức, đánh quân ngụy chi viện bằng đường không. Sau đó, bao vây cứ điểm Việt An, buộc địch phải tổ chức cuộc hành quân liên kết 118 để giải tỏa Việt An. Chớp thời cơ, Tiểu đoàn 70 tiêu diệt Tiểu đoàn 11 biệt động quân tại trận Đồng Dương I (8/12/1965).
Không để địch củng cố, rạng sáng 9/12, Trung đoàn 1 tổ chức trận vận động tập kích tiêu diệt 2 tiểu đoàn quân cơ động ngụy tại trận Đồng Dương II.
Chiến đoàn 5 bị đánh buộc quân Mỹ phải nhảy vào vòng chiến. Sau 8 ngày lùng sục không tìm thấy chủ lực ta, lại thường xuyên bị quấy rối, tiêu diệt, quân Mỹ rút từ khu vực Sơn - Cẩm - Hà (nay là xã Sơn Cẩm Hà, Đà Nẵng) về hướng Tam Kỳ. Trung đoàn 1 sử dụng phần lớn lực lượng tổ chức phục kích tại chợ Cẩm Khê, giăng bẫy chờ quân Mỹ.
Chợ Cẩm Khê nằm trên đường 615, nối từ đường số 1 lên căn cứ Sơn - Cẩm - Hà. Đây là vùng giáp ranh giữa trung du và đồng bằng, có đồi núi xen kẽ ruộng và làng, thời tiết đang lúc mưa mù. Địa hình và thời tiết khá lý tưởng để ta tổ chức trận địa phục kích.
Sau khi nghiên cứu chiến trường, Trung đoàn quyết định sử dụng Tiểu đoàn 90 làm mũi chủ công, tổ chức chặn đầu và đánh vào khu vực quyết chiến điểm chợ Cẩm Khê, Tiểu đoàn 70 (thiếu 1 đại đội) làm nhiệm vụ khóa đuôi, Đại đội 2 (thiếu 1 trung đội) của Tiểu đoàn 60 đảm nhận hướng đối diện, đánh sau lưng địch.
Đúng 12 giờ, ngày 18/12, khi 2 trung đội Mỹ đi đầu lọt vào trận địa phục kích, bộ phận chặn đầu nổ súng. Địch cho triển khai chiếm lĩnh địa hình, bắn về phía bộ phận chặn đầu; các tiểu đoàn của ta xuất kích. Đường vận động khó khăn, mất 30 phút các đại đội chủ công của Tiểu đoàn 90 mới đến vị trí triển khai, cùng với Tiểu đoàn 70 xung phong đánh địch.
Sau 30 phút kiên cường chiến đấu, ta tiêu diệt nhiều tên, làm chủ đoạn đường khoảng 100m trong khu chợ. Địch lợi dụng địa hình, địa vật và hỏa lực mạnh phản kích ác liệt, đánh bật nhiều đợt xung phong của ta.
Trung đoàn củng cố lại lực lượng, tung đội hình dự bị mở đợt tiến công thứ hai. Bộ đội chiến đấu kiên cường, dũng cảm, khẩu đội đại liên hết đạn, bộ đội tháo súng đánh giáp lá cà với quân Mỹ đến phút cuối cùng. Tuy vậy, trước hỏa lực áp đảo của địch, sau hơn 30 phút chiến đấu liên tục, ta vẫn chưa thể làm chủ trận địa.
Chiến công lẫy lừng và bài học quý báu
Trước sự chiến đấu mưu trí và quả cảm của quân ta, vào 14 giờ 30 phút, địch huy động khoảng 12-16 lượt trực thăng đổ quân xuống phía đông đồi Cây Cốc chi viện; trận địa 12,7mm của ta bắn rơi 3 chiếc2.
Đến 15 giờ 30 phút, Trung đoàn trưởng lệnh để lại lực lượng nhỏ bám địch, lựa thời cơ giải quyết thương binh, tử sĩ, còn lại rời khỏi trận địa. Sau hơn 3 giờ chiến đấu rất ác liệt, Trung đoàn 1 loại khỏi vòng chiến đấu 450 tên Mỹ, trong đó 315 tên chết, 135 tên bị thương, bắn rơi 3 trực thăng. Ta hy sinh 78 đồng chí.
Nhắc lại chiến thắng năm xưa, Đại tá Trần Như Tiếp (phường Hải Châu, Đà Nẵng), nguyên Trưởng phòng Khoa học quân sự Quân khu 5, nguyên Trợ lý Tác chiến Tiểu đoàn 60 cho hay: “Cẩm Khê là một chiến công rất tiêu biểu. Để giành thắng lợi, toàn bộ lực lượng tham gia chiến dịch đã nêu cao tinh thần “Quyết chiến quyết thắng giặc Mỹ xâm lược”, vượt qua gian khổ, hy sinh, kiên trì thực hiện phương châm tác chiến, liên tục tiến công, điều dụ ngụy, diệt ngụy buộc quân Mỹ phải rời khỏi căn cứ, tác chiến với ta trong điều kiện không có lợi cho chúng.
Bộ Chỉ huy chiến dịch đã vận dụng sáng tạo nghệ thuật “lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều, lấy yếu đánh mạnh”, phân tán một bộ phận chủ lực cùng với dân quân du kích tiêu hao, tiêu diệt, làm cho quân Mỹ chủ quan, mệt mỏi rồi mới giăng bẫy kết liễu chúng”.
Đồng chí Phan Thanh Láng, Bí thư Chi bộ thôn Cẩm Khê, không giấu được xúc động khi nhắc về chiến thắng diễn ra ngay trên mảnh đất quê hương mình.
Đồng chí Láng chia sẻ: “Cán bộ, đảng viên và nhân dân thôn Cẩm Khê luôn tự hào vì nơi đây từng ghi dấu chiến công lẫy lừng. Niềm vui càng lớn hơn khi ngày 21/11/2018, UBND tỉnh Quảng Nam cũ ban hành Quyết định số 3500 xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh đối với địa điểm chiến thắng Cẩm Khê, đồng thời đầu tư xây dựng và khánh thành bia chiến thắng.
Chi bộ, Ban nhân dân, Ban công tác Mặt trận và người dân Cẩm Khê sẽ luôn gìn giữ và phát huy giá trị của di tích; coi đây là “địa chỉ đỏ” để giáo dục truyền thống yêu nước, nuôi dưỡng ý thức và trách nhiệm với lịch sử, với quê hương cho các thế hệ hôm nay và mai sau”.
1Trung đoàn bộ binh 1, Lịch sử Trung đoàn bộ binh 1 - Đoàn Ba Gia anh hùng (1963 - 2023), Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2023, tr.63.
2Trận Cẩm Khê đánh Mỹ của Trung đoàn bộ binh 1 ngày 18/12/1965, tài liệu số C6 - T5, lưu tại Phòng Khoa học quân sự Quân khu 5, tr.5.
