Cư dân làng Vlkolinec tại Slovakia đang kiến nghị rút khỏi danh sách UNESCO do áp lực từ du lịch quá tải và những quy định khắt khe gây ảnh hưởng đến cuộc sống.
Vlkolinec, một ngôi làng nhỏ nằm cách thủ đô Bratislava của Slovakia khoảng 3 giờ lái xe, đang đứng trước một tình huống hy hữu. Dù đã được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản Thế giới từ năm 1993 nhờ kiến trúc gỗ Trung Âu nguyên vẹn, nhiều cư dân tại đây hiện đang mong muốn từ bỏ danh hiệu này để tìm lại cuộc sống yên bình.
Với những ngôi nhà gỗ truyền thống và tháp chuông có niên đại từ năm 1770, Vlkolinec tại Ruzomberok thu hút khoảng 100.000 lượt khách tham quan mỗi năm. Tuy nhiên, đằng sau vẻ đẹp như tranh vẽ là một thực tế khắc nghiệt đối với người dân địa phương khi họ phải đối mặt với tình trạng quá tải du lịch.
Theo những người phản đối việc tiếp tục duy trì danh hiệu di sản, sự nổi tiếng đã khiến quyền riêng tư của họ bị xâm phạm nghiêm trọng. Ông Anton Sabucha, 67 tuổi, một cư dân lâu năm, chia sẻ rằng cuộc sống của họ sẽ tốt hơn nếu UNESCO gỡ tên ngôi làng. Nguyên nhân không chỉ dừng lại ở tiếng ồn, mà còn từ những quy định bảo tồn nghiêm ngặt.
"Do các quy định khắt khe, chúng tôi không thể nuôi thú cưng hay trồng trọt một cách thoải mái như trước," ông Sabucha cho biết. Việc duy trì một "bảo tàng sống" đòi hỏi người dân phải tuân thủ các tiêu chuẩn kiến trúc và sinh hoạt chặt chẽ, đôi khi làm mất đi tính tự nhiên của đời sống thường nhật.
Tình trạng du khách tự ý bước vào sân, thậm chí là vào tận bên trong nhà dân sau khi mua vé tham quan bãi đậu xe đã trở nên phổ biến. Để tự bảo vệ, nhiều hộ gia đình phải lắp cổng và biển báo "Đất tư nhân, cấm vào" hoặc "Cấm chụp ảnh". Tuy nhiên, những biện pháp này dường như không thể ngăn cản dòng người tò mò đổ về mỗi ngày.
Ngược lại với sự bức xúc của một bộ phận dân cư, Hội đồng du lịch địa phương khẳng định đa số người dân vẫn ủng hộ việc nằm trong danh sách của UNESCO. Họ lập luận rằng danh hiệu này đã giúp bảo tồn kiến trúc gỗ độc đáo, phục hồi các di tích lịch sử và nhà thờ thông qua các khoản tài trợ quốc tế. Các triển lãm mới và trung tâm thông tin du lịch cũng đã được thiết lập để giới thiệu văn hóa truyền thống của khu vực.
Chính quyền thành phố Ruzomberok cho biết đã có những nỗ lực hỗ trợ tài chính cho người dân để bảo trì tài sản và giảm thuế giải trí nhằm bù đắp gánh nặng từ du lịch. Một kế hoạch dài hơi từ năm 2022 đến 2031 cũng đã được vạch ra để cải thiện cơ sở hạ tầng và bảo tồn kiến trúc dân gian.
Đứng dưới góc độ một du khách, bà Hels Dainty, người đến thăm làng vào tháng 11/2025, cho rằng sự hiện diện của cư dân là điều làm nên linh hồn của Vlkolinec. Bà khuyên du khách nên đến vào mùa thấp điểm để tôn trọng nguyện vọng của người dân và ủng hộ kinh tế địa phương thông qua việc mua sắm tại các cửa hàng nhỏ thay vì chỉ đi tham quan miễn phí.
Dù nguyện vọng của người dân là có thật, việc một địa điểm tự rút khỏi danh sách UNESCO là điều cực kỳ hiếm hoi. Kể từ năm 1978, mới chỉ có 3 địa điểm bị loại bỏ gồm: Khu bảo tồn linh dương Arab (Oman), Thung lũng Elbe Dresden (Đức) và thành phố Liverpool (Anh).
Đáng chú ý, cả 3 trường hợp này đều bị loại do các hoạt động phát triển đô thị làm thay đổi giá trị nguyên bản của di sản, chứ không phải dựa trên nguyện vọng cá nhân của cư dân. Điều này đặt Vlkolinec vào một tình thế pháp lý và ngoại giao phức tạp nếu muốn thực hiện ý nguyện của mình.
