Số ca mắc ung thư mới dự kiến tăng gần gấp đôi vào năm 2050

Ung thư hiện vẫn là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai thế giới, chỉ sau bệnh tim mạch. Theo Báo cáo tình trạng ung thư toàn cầu 2026 do WHO phối hợp Cơ quan Nghiên cứu ung thư quốc tế công bố, mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 20,6 triệu ca mắc mới và gần 10 triệu ca tử vong, tương đương hơn 26.000 người chết mỗi ngày.

Không chỉ cướp đi sinh mạng, căn bệnh này còn tạo gánh nặng to lớn về tài chính, tinh thần và xã hội đối với hàng triệu gia đình. WHO cảnh báo, nếu không có những thay đổi căn bản trong chính sách y tế và đầu tư phòng chống bệnh, số ca mắc mới sẽ tăng gần 70% trong vòng 25 năm tới.

Theo UN News, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus nhấn mạnh, việc một người có cơ hội sống sót hay không không nên phụ thuộc vào nơi họ sinh ra hoặc mức thu nhập. Những bất bình đẳng được chỉ ra trong báo cáo không phải là điều tất yếu, mà là hệ quả của các lựa chọn chính sách và hoàn toàn có thể được khắc phục thông qua những hành động mạnh mẽ, đồng bộ hơn.

Hiện có khoảng cách rất lớn giữa các quốc gia giàu và nghèo trong tiếp cận điều trị. Tại các nước thu nhập cao, 87% phụ nữ mắc ung thư vú còn sống sau 5 năm kể từ khi được chẩn đoán, trong khi tỷ lệ này ở các nước thu nhập thấp chỉ khoảng 42%.

Đáng chú ý, chưa đến 1/3 quốc gia đưa điều trị ung thư vào gói bảo hiểm y tế toàn dân, khiến hàng triệu bệnh nhân không thể tiếp cận dịch vụ chăm sóc thiết yếu. Ít nhất 45% bệnh nhân gặp khó khăn tài chính, hơn một nửa đối mặt với các vấn đề sức khỏe tâm thần, trong khi gần như tất cả người chăm sóc đều chịu áp lực lớn từ việc phải chăm sóc không lương, mất thu nhập…

Gánh nặng ung thư cũng phân bố không đồng đều giữa các khu vực. Năm 2024, châu Á chiếm hơn 50,7% số ca mắc mới và 56,5% số ca tử vong do ung thư toàn cầu do quy mô dân số đông. Trong khi đó, châu Âu chỉ chiếm khoảng 9% dân số thế giới nhưng lại gánh 21% số ca mắc và 20% số ca tử vong, phản ánh tỷ lệ mắc bệnh rất cao. Ngược lại, nhiều quốc gia châu Phi và một số khu vực ở châu Á có tỷ lệ mắc thấp hơn nhưng tỷ lệ tử vong lại cao do hạn chế trong chẩn đoán và điều trị.

Ung thư phổi vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do ung thư trên thế giới. Ở nam giới, ung thư phổi, tuyến tiền liệt và đại trực tràng phổ biến nhất; trong khi ở nữ giới, ung thư vú, ung thư phổi và đại trực tràng chiếm tỷ lệ lớn nhất.

Đáng chú ý, gần 40% số ca ung thư có liên quan đến các yếu tố nguy cơ có thể phòng tránh. Trong đó có hút thuốc lá, uống rượu, béo phì, ít vận động, chế độ ăn không lành mạnh, ô nhiễm không khí và các bệnh nhiễm trùng như HPV, viêm gan B, viêm gan C hay vi khuẩn Helicobacter pylori. Điều này cho thấy phòng ngừa vẫn là “vũ khí” hiệu quả nhất trong cuộc chiến chống ung thư.

Thực tế, thế giới đã đạt nhiều tiến bộ đáng kể. Tỷ lệ sử dụng thuốc lá giảm 27% kể từ năm 2010, góp phần làm giảm số ca ung thư phổi ở nhiều quốc gia; 82% các quốc gia xây dựng chương trình kiểm soát ung thư quốc gia, tăng mạnh so với mức 50% năm 2010.

Các chương trình tiêm vắc-xin HPV, viêm gan B, cùng việc cải thiện vệ sinh môi trường, cũng giúp giảm các loại ung thư liên quan nhiễm trùng. Cạnh đó, số lượng thử nghiệm lâm sàng về ung thư tăng trung bình 7,3% mỗi năm trong giai đoạn 2005-2021, phản ánh tốc độ đổi mới mạnh mẽ của y học.

Tuy nhiên, những tiến bộ này vẫn chưa đủ để thu hẹp khoảng cách về cơ hội sống. Tại nhiều nước thu nhập thấp và trung bình thấp, chỉ từ 9-54% trong số 20 loại thuốc điều trị ung thư thiết yếu sẵn có, thấp hơn rất nhiều so với mức 68-94% ở các nước giàu.

WHO kêu gọi các quốc gia chuyển từ cách tiếp cận chỉ tập trung điều trị sang mô hình lấy người bệnh làm trung tâm. Theo đó, báo cáo đề xuất 3 hướng ưu tiên: tăng cường năng lực hệ thống y tế và đưa điều trị ung thư vào bao phủ y tế toàn dân; bảo đảm an sinh xã hội và lắng nghe tiếng nói của người bệnh; nghiên cứu, đổi mới sáng tạo nhằm phục vụ nhu cầu sức khỏe cộng đồng và bảo đảm mọi người đều tiếp cận thành quả y học tiên tiến.

Ung thư không chỉ là cuộc chiến của riêng ngành y tế. Những quyết sách hôm nay về đầu tư, phòng ngừa và công bằng trong chăm sóc sức khỏe sẽ quyết định năng lực ứng phó với ung thư trong nhiều thập niên tới. Chỉ khi đặt con người làm trung tâm của mọi chính sách, thế giới mới có thể giảm thiểu tác động của căn bệnh đang cướp đi hàng chục nghìn sinh mạng mỗi ngày.