Sự tan nhanh và cạn dần thể tích nước từ các sông băng ở dãy Himalaya trong vòng 2 thập kỷ qua đang đe dọa cuộc sống của hơn 2 tỷ người trong khu vực vốn phụ thuộc vào những “tháp nước của châu Á” cho nhu cầu nước ngọt hằng ngày.
Vai trò sông băng vùng Hindu Kush Himalaya
Theo báo cáo từ Trung tâm Phát triển núi tích hợp quốc tế (ICIMOD), tổ chức liên chính phủ có trụ sở tại Kathmandu (Nepal) bao gồm tám thành viên khu vực, cho thấy các sông băng ở vùng Hindu Kush Himalaya (HKH) tan biến với tốc độ gấp đôi kể từ năm 2000. Trong đó, những sông băng có diện tích dưới 0,5km2 đang thu hẹp nhanh hơn. Điều này gây rủi ro tức thời về tình trạng thiếu nước cục bộ và làm gia tăng các mối nguy hiểm liên quan đến khí hậu.
SCMP dẫn lời phát biểu của ông Mohd Farooq Azam, chuyên gia về tầng băng tại ICIMOD và là một trong những tác giả của báo cáo: “Đây là lần đầu tiên chúng ta có dữ liệu quan sát thực địa cho thấy tín hiệu rằng, sự mất khối lượng băng đã tăng lên”.
Theo ICIMOD, HKH trải dài 3.500km qua tám quốc gia, từ Afghanistan ở phía tây đến Myanmar ở phía đông, chứa trữ lượng băng và tuyết lớn nhất ngoài Bắc Cực và Nam Cực. Nơi đây là “ngôi nhà” của hơn 54.000 sông băng, cung cấp nước cho 10 hệ thống sông lớn nhất châu Á gồm, sông Dương Tử (Trung Quốc), sông Hằng (Ấn Độ), sông Mê Kông, và Irrawaddy (Myanamar). Sông băng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì nguồn lương thực, nước, năng lượng và sinh kế cho hàng tỷ người trong khu vực và các cộng đồng hạ lưu.
Tác động của nhiệt độ tăng
ICIMOD cho biết, khoảng 78% diện tích sông băng ở khu vực HKH, nằm giữa độ cao 4.500m và 6.000m so với mực nước biển, “rất dễ bị ảnh hưởng bởi sự nóng lên toàn cầu”. Theo đánh giá của ICIMOD năm 2023, các sông băng ở HKH ước tính mất từ 30% đến 50% thể tích nếu nhiệt độ tăng từ 1,5 đến 2 độ C. Ở cấp độ toàn cầu, năm 2024 được xác nhận là năm nóng nhất trong lịch sử, với nhiệt độ trung bình vượt quá 1,5 độ so với mức trước thời kỳ công nghiệp.
Các nhà nghiên cứu khẳng định, sự gia tăng này là do lượng khí thải nhà kính và “các chất siêu gây ô nhiễm”, như carbon đen, làm tăng nhiệt độ và đẩy nhanh quá trình tan chảy và biến mất của sông băng. Tuy nhiên, khu vực HKH đang ấm lên với tốc độ gấp đôi nhiệt độ toàn cầu, khiến các sông băng trong khu vực gặp rủi ro lớn hơn. Ngay cả khi nhiệt độ tăng thêm 0,1 độ C cũng sẽ có tác động đáng kể đến tầng băng quyển, gồm tảng băng, sông băng, băng biển... Sự tan chảy của sông băng sẽ làm giảm lượng nước chảy từ tuyết tan vào sông, gây ra các rủi ro dây chuyền và đe dọa đến tính mạng và sinh kế của người dân khu vực.
“Nông nghiệp phụ thuộc vào nước tan chảy từ sông băng sẽ phải đối mặt với thách thức ngày càng lớn, thủy điện sẽ kém hiệu quả hơn và tạo ra ít điện hơn”, bà Miriam Jackson, một nhà nghiên cứu sông băng tại Cục Tài nguyên Nước và năng lượng Na Uy, đồng thời nghiên cứu về sông băng ở dãy Himalaya nhận định, theo AFP. Bà Miriam Jackson cũng cảnh báo về tình trạng lũ lụt do vỡ đập từ các hồ băng và sự sụp đổ hiếm hoi của các sông băng đang trở nên thường xuyên hơn.
ICIMOD lưu ý, từ năm 1990 đến năm 2020, các sông băng HKH đã mất khoảng 12% tổng diện tích và 9% lượng băng dự trữ ước tính. Do vậy, các chính phủ phải nhanh chóng giải quyết vấn đề “cấp bách”, cắt giảm lượng khí thải carbon đen và ứng phó với biến đổi khí hậu. Với năm 2025 được chọn là Năm Quốc tế bảo tồn sông băng và khởi đầu Thập kỷ hành động vì khoa học băng quyển (2025 - 2034), những phát hiện của ICIMOD là lời nhắc nhở mạnh mẽ về nhu cầu cấp thiết phải hành động.
