Tàn tro không thể thiêu rụi thanh xuân

Tuổi đôi mươi nơi chiến địa

Điểm đắt giá và dũng cảm trong cách dàn dựng của NSND Hồng Vân là việc nhìn thẳng vào một hội chứng có thật thời chiến. Dân gian bấy giờ hay gọi nôm na là bệnh “thiếu đàn ông”, nhưng dưới lăng kính y khoa hiện đại, đó chính là hội chứng rối loạn phân ly (Dissociative disorder) hay rối loạn chuyển di (Conversion disorder).

Hãy hình dung đó là những năm 1970 tại Trường Sơn nơi “Quán Tiên”, trạm dừng chân tiếp tế lương thực thuốc men cho bộ đội. Ở đó, các cô gái thanh niên xung phong đang độ tuổi trăng tròn bị bứng khỏi mái ấm, giam mình giữa rừng già âm u ẩm thấp. Quanh họ là vắt rừng, thú dữ, những cơn sốt rét thấu xương, bom đạn gào thét. Nỗi sợ hãi và ức chế bản năng như một chiếc lò xo bị nén chặt khiến cơ thể tự kích hoạt cơ chế giải tỏa căng thẳng cấp tính.

Trên sân khấu, khán giả không khỏi thắt lòng khi chứng kiến cô gái trẻ đột ngột phát cơn cười ngặt nghèo, rồi lại gào khóc, co giật, thậm chí xé rách áo quần. Đạo diễn không dùng chi tiết này để giật gân, mà để giải mã sự suy sụp cùng cực của hệ thần kinh. Việc gần gũi những anh bộ đội làm cơn co giật tạm lắng không mang màu sắc dung tục. Đó đơn thuần là sự giải tỏa tâm lý tức thì. Một luồng sinh khí mới, cảm giác được che chở và sự kết nối đã kéo họ ra khỏi hố sâu cô độc của rừng già. Cái bi tráng của vở diễn nằm trọn ở sự tương phản ấy. Nét trong trẻo, hồn nhiên của tuổi thanh xuân đối chọi gay gắt với nỗi cô quạnh mênh mông và tiếng rền rĩ của chiến tranh.

Bản thảo thành tro, lương tri ở lại

Nếu nửa đầu vở kịch là những lát cắt lịch sử đẫm nước mắt thì nửa sau lại kéo người xem về với hiện thực thời hậu chiến. Hai thời kỳ được đan cài khéo léo để bật lên sự trớ trêu của lòng người. Năm tháng mưa bom bão đạn, con người sống với nhau bằng tấm lòng son sắt, trong veo. Vậy mà khi hòa bình lập lại, thói vụ lợi và lòng tham lại bắt đầu đục khoét nhân cách.

Nhân vật Vũ Lâm (Hoàng Khôi) là hiện thân rõ nét cho kiểu trí thức cơ hội. Anh ta nhẫn tâm thiêu rụi cuốn bản thảo ghi lại ký ức Trường Sơn của một chàng trai trẻ nhằm cướp đoạt thành quả. Oái oăm thay, Vũ Lâm không hề hay biết tác giả cuốn sách ấy chính là đứa con rơi của mình với Thắm (Nhật Kim Anh), cô thanh niên xung phong năm xưa nơi chiến trường.

Ngọn lửa độc ác của Vũ Lâm có thể đốt cháy những trang giấy mỏng manh, nhưng không thể thiêu rụi được sự thật. Ký ức Trường Sơn vẫn hồi sinh mạnh mẽ từ tàn tro nhờ sự chính trực của Thu Hằng (Ốc Thanh Vân) - vợ Vũ Lâm, và sự trở về lặng lẽ của Hiệp (Hoàng Trung Anh) - người đồng đội ngỡ đã nằm lại chiến trường. Sự thật có thể bị che mờ trong chốc lát, nhưng lương tri con người sẽ luôn tìm ra lối để thắp lại ánh sáng.

Sự giao thoa của hai miền

Lần đầu tiên đứng chung một sân khấu kịch dài, Nhật Kim Anh và Ốc Thanh Vân đã tạo nên thế đối trọng tuyệt đẹp về cảm xúc lẫn tính cách, đại diện cho hai vẻ đẹp phụ nữ Nam - Bắc. Nhật Kim Anh quen thuộc qua màn ảnh với lối diễn tự nhiên nhưng khi bước lên sàn diễn, cô gây bất ngờ bởi đài từ rõ ràng, nhả chữ và nhấn nhá tinh tế minh chứng cho sự khổ luyện nghiêm túc. Cô hóa thân thành Thắm rất ngọt: một cô gái miền Nam giàu nhiệt huyết, cống hiến hết mình, mang giấc mơ giản dị về một mái ấm gia đình nhưng bị chiến tranh tước đoạt tất cả. Bước ra khỏi cuộc chiến với bệnh tật đeo bám, Thắm vẫn không một lời oán trách mà lầm lũi bươn chải nuôi con, giữ trọn vẻ đẹp nhẫn nại kiên cường của người phụ nữ Nam Bộ.

Đối trọng với Thắm là Thu Hằng của NSƯT Ốc Thanh Vân. Với bề dày bản lĩnh sân khấu, Ốc Thanh Vân khắc họa trọn vẹn hình tượng người phụ nữ trí thức Hà Nội. Hằng ở hậu phương, không phải đối mặt với lằn ranh sinh tử nhưng cả đời mang nặng sự tri ân với người nơi tiền tuyến. Chất trí thức của Hằng thấm vào từng cử chỉ, từ lời ăn tiếng nói nhẹ nhàng, thanh lịch ngay cả những lúc căm phẫn trước sự đê hèn của chồng. Cô dứt khoát đứng về phía lẽ phải, từ chối trục lợi trên mồ hôi và máu của người khác.

Bên cạnh đó, các gương mặt trẻ cũng hoàn thành tròn trịa vai trò của mình. Hoàng Khôi biến Vũ Lâm thành một gã văn sĩ “rởm” rất sống động, ngọt ngào chót lưỡi đầu môi nhưng toan tính lạnh lùng. Điều thú vị là Hoàng Khôi cài cắm những mảng miếng hài rất ý nhị, làm khán giả bật cười chua chát mà không hề làm đứt gãy mạch cảm xúc chung.

Trong khi đó, Hoàng Trung Anh lại chạm vào đáy lòng người xem bằng nét diễn trầm mặc, từng trải trong vai Hiệp. Đó là hình mẫu người lính bước ra từ khói lửa, cống hiến hết mình, tàn tật trở về nhưng tự trọng, không muốn biến mình thành gánh nặng cho xã hội. Để rồi khát khao bình dị về một mái ấm gia đình bùng nổ trong khoảnh khắc anh reo lên “Bố mẹ ơi, con có vợ rồi!”. Câu thoại mộc mạc ấy vang lên khiến cả khán phòng rưng rưng lau nước mắt.

Cuốn truyện bị đốt tạo dấu ấn nhờ chọn kể câu chuyện chiến tranh bằng nhịp đập của những phận người nhỏ bé. Cùng nỗ lực của dàn diễn viên trẻ như Yến Phi, Bảo Hân, Trung Thực, Sỹ Lâm, Quỳnh Anh, Phi Vũ… vở diễn khép lại trong những tràng pháo tay kéo dài không dứt, để lại dư vị ấm áp cho những giá trị nhân bản sẽ không bao giờ tàn lụi. Đây hứa hẹn sẽ là một đại diện nặng ký khi tham gia Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng sắp tới.