Tăng tính chủ động của khuyến nông cơ sở

Bám vườn để xử lý sớm

Vườn cây ăn quả rộng khoảng 10.000m² của ông Cao Đức Danh (thôn Phước Hội, xã Quế Phước) có 70 cây bưởi trụ lông và 250 cây bưởi da xanh. Trong quá trình chăm sóc, ruồi đục quả, sâu đục thân và bệnh nứt thân xì mủ thường xuất hiện, đòi hỏi người trồng phải theo dõi sát để xử lý từ khi mức độ gây hại còn nhỏ.

Thông qua cộng tác viên khuyến nông, tình trạng vườn được chuyển đến cán bộ chuyên môn của Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công xã. Cán bộ xuống kiểm tra, hướng dẫn vệ sinh vườn, tỉa cành, thu gom trái bị hại, bao trái sau khi đậu, kiểm tra sâu đục thân và xử lý bệnh nứt thân xì mủ.

Ông Đặng Mai Liễu, Phó Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công xã Quế Phước cho biết, cán bộ chuyên môn cùng cộng tác viên ở thôn duy trì việc nắm tình hình cây trồng, vật nuôi để chuyển nhanh dấu hiệu bất thường từ hộ sản xuất về trung tâm. Với cây ăn quả, cán bộ xuống vườn có thể quan sát tình trạng sinh trưởng, mức độ dịch hại và cách chăm sóc của từng hộ để hướng dẫn sát thực tế.

“Sau sắp xếp bộ máy, Tổ khuyến nông cộng đồng Quế Phước được kiện toàn với 24 thành viên. Xã hiện có 2 vị trí chuyên môn trực tiếp liên quan đến nông nghiệp, gồm một người phụ trách thú y và một người phụ trách trồng trọt, bảo vệ thực vật”, ông Liễu cho biết thêm.

Ông Nguyễn Văn Lanh, Phó Chủ tịch UBND xã Quế Phước thông tin, địa bàn có nhiều vùng sản xuất với điều kiện đất đai, nguồn nước và cây trồng khác nhau. Thông tin về sâu bệnh, kỹ thuật chăm sóc, nguồn nước hoặc nhu cầu chuyển đổi cây trồng được tập hợp từ thôn, sau đó chuyển đến lực lượng chuyên môn để hướng dẫn.

“Khuyến nông cơ sở phải bám được quá trình sản xuất của người dân, từ lựa chọn cây trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh đến thu hoạch và đầu ra. Lực lượng ở thôn và Tổ khuyến nông cộng đồng là những đầu mối rất quan trọng để phát hiện sớm vấn đề, chuyển thông tin kịp thời đến lực lượng chuyên môn và hướng dẫn người dân xử lý ngay từ cơ sở”, ông Lanh nói.

Cũng theo ông Lanh, Quế Phước hiện có khoảng 61ha cây ăn quả, trong đó bưởi da xanh và bưởi trụ khoảng 49ha, chiếm hơn 80%. Qua rà soát, khoảng 19ha còn khả năng mở rộng và 4ha cây già cỗi có thể cải tạo, thay thế. Việc theo dõi được duy trì tại từng khu vườn.

Giữ đầu mối từ thôn

Tại Duy Xuyên, mạng lưới khuyến nông giữ đầu mối từ xã xuống thôn. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, địa phương rà soát cộng tác viên, thành lập Tổ khuyến nông cộng đồng và duy trì giao ban định kỳ. Cán bộ chuyên môn phối hợp với thôn, cộng tác viên xuống đồng ruộng kiểm tra, hướng dẫn kỹ thuật và tiếp nhận vấn đề phát sinh.

Ông Nguyễn Chí Công, Phó Chủ tịch UBND xã Duy Xuyên cho biết, những diễn biến trên đồng ruộng, khó khăn của nông dân hoặc dấu hiệu bất thường về cây trồng, vật nuôi được phản ánh qua cộng tác viên rồi chuyển đến lực lượng chuyên môn. Cảnh báo được thực hiện qua các nhóm Zalo, Facebook về nông nghiệp và hệ thống truyền thanh để thông tin lại cho người sản xuất.

“Chúng tôi cần thông tin từ cơ sở phải đi nhanh và lực lượng chuyên môn có thể tiếp cận hiện trường sớm. Khi trên đồng ruộng xuất hiện sâu bệnh hoặc vật nuôi có biểu hiện bất thường, cán bộ xã phối hợp với thôn và cộng tác viên kiểm tra thực tế, hướng dẫn ngay những biện pháp ban đầu. Trường hợp vượt khả năng chuyên môn của địa phương thì tiếp tục phối hợp với cơ quan cấp trên để xác định nguyên nhân và xử lý”, ông Công cho biết.

Duy Xuyên đang triển khai mô hình sản xuất lúa theo phương thức “3 cùng” (cùng ăn, cùng ở, cùng làm) tại các xứ đồng Gò Trại, Cửu Bản, Đồng Cả thuộc thôn Trà Kiệu Tây và Chiêm Sơn Đông. Cán bộ kỹ thuật theo dõi tình hình sinh trưởng của lúa, diễn biến đồng ruộng và hướng dẫn hộ tham gia tuân thủ quy trình. Xã cũng tổ chức tập huấn về sản xuất hữu cơ, tuần hoàn và xây dựng mã số vùng trồng.

Ông Công cho rằng, nhân lực chuyên môn hiện vẫn còn mỏng so với địa bàn và khối lượng công việc sau sáp nhập. Cán bộ chuyên môn phải theo dõi nhiều lĩnh vực, trong khi sản xuất nông nghiệp cần người bám đồng ruộng thường xuyên. Khi lực lượng mỏng, một số thời điểm việc xuống cơ sở, kiểm tra và hướng dẫn kỹ thuật chưa thể thực hiện với tần suất như mong muốn.

“Địa phương đề nghị tiếp tục bồi dưỡng chuyên môn cho cán bộ, cộng tác viên thôn và thành viên Tổ khuyến nông cộng đồng, đồng thời có cơ chế hỗ trợ phụ cấp, chi phí đi lại và thông tin báo cáo để lực lượng gần nông dân có điều kiện duy trì công việc, mạng lưới khuyến nông được duy trì qua từng vụ”, ông Công nói.

Chạy trước một đợt mưa

Bà Lê Thị Ngọc Phước, Phó Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công xã Điện Bàn Tây cho biết, với sản xuất nông nghiệp, một cảnh báo đến sớm vài ngày có thể tạo thêm thời gian để người dân điều chỉnh công việc và giảm rủi ro. Bà Phước dẫn chứng, hồi đầu tháng 9/2026, trên đồng ruộng Điện Bàn Tây còn khoảng 375ha lúa hè thu chưa thu hoạch.

Cùng thời điểm này, Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công xã nhận thông tin dự báo khả năng xuất hiện mưa lớn diện rộng từ ngày 10-15/9, có nguy cơ làm lúa đổ ngã, ngập úng nếu còn ngoài đồng. Thông báo được chuyển ngay xuống các thôn, phát qua hệ thống truyền thanh và các kênh thông tin của địa phương để vận động nông dân tranh thủ thu hoạch.

“Thông tin thời tiết hay sâu bệnh nếu đến chậm vài ngày thì thiệt hại có thể đã xảy ra. Vì vậy, chúng tôi duy trì việc thăm đồng, theo dõi dự báo và chuyển thông tin qua truyền thanh, cổng thông tin điện tử, mạng xã hội rồi tiếp tục qua ban nhân dân các thôn đến người dân. Khi nhận thấy nguy cơ rõ, hướng dẫn phải được phát đi sớm để bà con có thời gian xử lý”, bà Phước chia sẻ.

Ở Nông Sơn, một tình huống khác xảy ra trước vụ hè thu 2026 khi một số vùng chưa được cấp nước kịp để làm đất trong lúc lịch gieo sạ đã đến gần. Từ phản ánh của khuyến nông viên và trưởng thôn, xã lập tổ công tác xuống kiểm tra, xác định diện tích bị ảnh hưởng rồi tổ chức họp các đơn vị liên quan. Đơn vị thủy lợi và hợp tác xã được giao điều tiết nước, Phòng Kinh tế cùng Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cử cán bộ đến từng cánh đồng, trưởng thôn và khuyến nông viên thông tin đến từng hộ. Kết quả, vụ hè thu được triển khai đúng khung thời vụ với 622ha lúa, đạt 100% kế hoạch trên toàn xã.

Ông Trần Văn Đoàn, Phó Chủ tịch UBND xã Nông Sơn cho rằng, việc xử lý sớm phụ thuộc nhiều vào đầu mối tại từng vùng sản xuất. “Để nông dân được hướng dẫn trước khi rủi ro xảy ra, cán bộ kỹ thuật phải có điều kiện bám vùng sản xuất thường xuyên, còn tập huấn cần tổ chức trước vụ, tập trung vào mưa lạnh, hạn hán, ngập úng, dịch hại và chăn nuôi an toàn sinh học”, ông Đoàn nói.

Cảnh báo từ đồng ruộng

Ở Thăng Phú, 2 viên chức chuyên môn phụ trách trồng trọt, bảo vệ thực vật và chăn nuôi, thú y là lực lượng nòng cốt theo dõi đồng ruộng, chuồng trại. Từ đầu năm 2026, lực lượng chuyên môn của xã nhiều lần ghi nhận sớm các ổ dịch hại nhỏ như sâu năn (muỗi hành hại lúa), rầy nâu, sâu cuốn lá, bệnh đạo ôn giai đoạn đầu cùng một số dấu hiệu dịch bệnh chuyển mùa trong chăn nuôi.

Ông Hồ Chí Dũng, Phó Chủ tịch UBND xã Thăng Phú cho biết, khi nhận thông tin từ thôn hoặc Tổ khuyến nông cộng đồng, cán bộ chuyên môn xuống hiện trường kiểm tra, đánh giá mức độ rồi hướng dẫn phòng trừ trực tiếp hoặc phát thông báo qua hệ thống truyền thanh và các nhóm Zalo cộng đồng. Với những trường hợp cần chuyên môn sâu hơn, địa phương phối hợp với cơ quan cấp trên để khoanh vùng, xử lý.

“Khi cán bộ chuyên môn thực sự bám đồng ruộng, bám địa bàn thì những dấu hiệu bất thường được nhận ra sớm hơn, việc hướng dẫn người dân cũng cụ thể hơn. Các thôn và Tổ khuyến nông cộng đồng giúp chúng tôi có thêm những đầu mối để thông tin từ cơ sở được chuyển lên nhanh”, ông Dũng nói.

Trong khi đó, ở xã vùng cao Trà Linh, ông Trịnh Minh Hải, Chủ tịch UBND xã cho biết, câu chuyện phòng ngừa gắn với các vùng sâm Ngọc Linh và dược liệu nằm xa khu dân cư, địa hình dốc, đường đi khó khăn vào mùa mưa. Khi cây sinh trưởng kém, xuất hiện sâu bệnh hoặc có nguy cơ ảnh hưởng bởi mưa lớn, sạt lở, người dân phản ánh qua Ban nhân dân thôn, Tổ khuyến nông cộng đồng, Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công hoặc Phòng Kinh tế xã.

Theo ông Hải, người dân ở gần vùng trồng, có kinh nghiệm nhận biết thay đổi tại vườn nên thôn trở thành đầu mối chuyển thông tin sớm. Từ phản ánh ban đầu, xã xác định nơi cần kiểm tra và đề nghị Trung tâm Khuyến nông thành phố hỗ trợ những trường hợp vượt khả năng chuyên môn tại chỗ.

“Đối với sâm Ngọc Linh và dược liệu, khi cây đã biểu hiện rõ bệnh hoặc bị ảnh hưởng mạnh bởi thời tiết thì thiệt hại có thể rất lớn. Người dân phải biết theo dõi vườn thường xuyên, nhận biết sớm những thay đổi về sinh trưởng, độ ẩm, sâu bệnh và báo ngay cho thôn hoặc lực lượng chuyên môn”, ông Hải cho biết.

Giữ người ở gần cơ sở

Ông Nguyễn Hồng Vương, Chủ tịch UBND xã Trà Liên cho biết, mạng lưới khuyến nông được tổ chức từ Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công xã, Phòng Kinh tế, Hội Nông dân, trưởng thôn và Tổ khuyến nông cộng đồng. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, việc giữ đầu mối tại thôn giúp lực lượng chuyên môn nắm nhu cầu và hỗ trợ dân nhanh hơn. Cán bộ kỹ thuật phải đồng hành đủ lâu để người dân nắm được kỹ thuật, biết xử lý những tình huống thông thường và từng bước tự tổ chức sản xuất. Đối với các hộ còn ít kinh nghiệm, hướng dẫn cần cụ thể, dễ áp dụng và gắn với điều kiện thực tế của từng thôn.

Cách làm này được đưa vào mô hình lúa đỏ Ra Ma tại thôn Tak Ngưi. Vụ đông xuân 2025 - 2026, xã triển khai 3,2ha tại cánh đồng Bà Nhơn, tổ chức tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn thâm canh, bón phân, phòng trừ sâu bệnh và vận động người dân nạo vét kênh mương, diệt chuột trước khi xuống giống. Sau đó, địa phương thành lập Tổ hội nghề nghiệp trồng lúa Ra Ma để tăng liên kết giữa các hộ.

Ở lĩnh vực chăn nuôi, mô hình ngan nội thương phẩm theo hướng an toàn sinh học được triển khai tại 4 thôn có đồng bào dân tộc thiểu số. Hiện có 7 hộ tham gia với tổng đàn 500 con, tỷ lệ sống đạt 99,2%, trọng lượng bình quân sau 3 tháng khoảng 3kg mỗi con. Cán bộ chuyên môn theo dõi các hộ, hướng dẫn thức ăn, nước uống, vệ sinh chuồng trại và nhận biết dấu hiệu bất thường để báo sớm.

“Hiệu quả khuyến nông phải nhìn vào việc sau thời gian hỗ trợ, người dân có nắm được kỹ thuật, chủ động tổ chức sản xuất, kiểm soát được rủi ro và duy trì sinh kế hay chưa. Mỗi mô hình đều cần thời gian hướng dẫn đủ dài, nhất là với những hộ còn ít kinh nghiệm. Khi bà con tự làm được, tự xử lý được những vấn đề thông thường thì nguồn hỗ trợ mới tạo ra giá trị lâu dài”, ông Vương chia sẻ.

Từ thực tế này, Trà Liên tiếp tục củng cố Tổ khuyến nông cộng đồng, gắn hoạt động của tổ với cán bộ chuyên môn và trưởng thôn, đồng thời tập huấn về trồng trọt, phòng trừ sâu bệnh, chăn nuôi an toàn sinh học và tổ chức sản xuất theo hướng liên kết. Địa phương cũng cần thêm điều kiện để cán bộ xuống thôn thường xuyên.

Rõ đầu mối, sát từng vùng

Ở cấp thành phố, yêu cầu đặt ra là giữ thông suốt hỗ trợ kỹ thuật sau khi nhiệm vụ khuyến nông ở cấp xã được giao cho đơn vị sự nghiệp công lập. Quyết định số 405/QĐ-UBND ngày 27/1/2026 về ban hành quy chế phối hợp công tác khuyến nông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng tạo cơ sở phân định trách nhiệm giữa các đơn vị trong mô hình mới.

Theo Trung tâm Khuyến nông thành phố, viên chức được phân công theo dõi địa bàn, bình quân mỗi người phụ trách 2-3 xã, phường, nhằm duy trì kết nối với cơ sở, nắm tình hình sản xuất và phối hợp xử lý vấn đề chuyên môn. Trường hợp vượt thẩm quyền được báo cáo Sở Nông nghiệp và Môi trường.

Bà Vũ Thị Bích Hậu, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, phân công người phụ trách là bước đầu. Điều cần nhìn nhận là người dân có được hỗ trợ đúng nhu cầu, đúng lúc và lực lượng tại xã có xử lý được vấn đề thường gặp hay chưa.

“Khi nông dân gặp khó khăn phải có đầu mối tiếp nhận, có người hướng dẫn và có sự phối hợp để giải quyết. Cùng với việc kiện toàn bộ máy, cần tiếp tục rà soát năng lực lực lượng tại chỗ, phát huy vai trò Tổ khuyến nông cộng đồng và nâng trách nhiệm của viên chức phụ trách địa bàn”, bà Hậu cho biết.

Nghị định số 268/2026/NĐ-CP, ngày 1/7/2026 của Chính phủ về khuyến nông (có hiệu lực từ 20/8/2026) cũng tạo cơ sở pháp lý cho đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, xây dựng mô hình và huy động nguồn lực. Trung tâm Khuyến nông thành phố cho biết, hoạt động thời gian tới được định hướng theo vùng sinh thái và sản phẩm chủ lực. Đồng bằng chú trọng hiệu quả sản xuất, ứng dụng kỹ thuật và phòng ngừa dịch hại. Vùng kinh tế vườn tập trung canh tác bền vững, nâng chất lượng nông sản. Miền núi ưu tiên kỹ thuật cho sâm Ngọc Linh, dược liệu và chăn nuôi đặc thù.