Khám phá tháp Chót Mạt tại Tây Ninh, tuyệt tác kiến trúc thế kỷ 8 lưu giữ dấu ấn hiếm hoi của nền văn hóa Óc Eo và vương quốc Phù Nam rực rỡ một thời.
Tây Ninh không chỉ nổi tiếng với tượng Phật Bà trên núi Bà Đen hay Tòa Thánh uy nghiêm, mà còn ẩn chứa những báu vật khảo cổ hiếm quý. Trong đó, tháp Chót Mạt là một trong ba ngọn tháp cổ thuộc nền văn hóa Óc Eo còn sót lại tại miền Nam Việt Nam, mang đến cái nhìn cận cảnh về một vương quốc Phù Nam từng phát triển rực rỡ.

Được xây dựng vào khoảng thế kỷ thứ 8 trong thời kỳ hậu Óc Eo, tháp Chót Mạt là nhân chứng sống cho kỹ thuật xây dựng bậc thầy của người xưa. Công trình tọa lạc trên một gò đất cao hình chữ nhật tại huyện Tân Biên cũ, bao quanh bởi những cánh đồng trải dài. Sự biệt lập này khiến ngọn tháp trông như một ngọn hải đăng lịch sử có thể quan sát được từ xa.

Điểm gây ấn tượng mạnh nhất của tháp Chót Mạt chính là kỹ thuật xây dựng. Tương tự các tháp Champa, công trình được tạo nên từ những phiến đá và gạch nung phẳng xếp chồng khít lên nhau một cách hoàn hảo mà không cần bất kỳ chất kết dính nào. Các khe hở dường như không tồn tại, minh chứng cho trình độ nghệ thuật tinh xảo của các nghệ nhân vương quốc Phù Nam.

Tháp có cấu trúc hình vuông, cao 10m với cửa chính duy nhất quay về hướng Đông. Phần chân tháp gồm ba tầng xếp chồng và thu nhỏ dần khi lên cao. Tên gọi "Chót Mạt" (hay Chóp Mạt) bắt nguồn từ việc khi được phát hiện, phần đỉnh của ngôi tháp đã bị mất đi, tạo nên một diện mạo khác biệt so với các công trình cùng thời.

Mặt ngoài của tháp được trang trí bằng những bức phù điêu chạm khắc nổi sống động, tái hiện hình ảnh chim muông, hoa lá và các vị thánh thần. Bên trong không gian thờ tự, dù đơn giản nhưng vẫn lưu giữ những di vật quan trọng như bệ thờ Yoni và dấu tích của tượng thần Vishnu bằng sa thạch, cho thấy đây từng là trung tâm tôn giáo quan trọng dành riêng cho vị thần bảo hộ này.


Năm 1993, tháp Chót Mạt đã chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa quốc gia. Đây không chỉ là điểm đến dành cho những người yêu sử học mà còn là không gian giúp du khách tìm lại những mảnh ghép rực rỡ của một nền văn minh đã lùi xa vào quá khứ.
