“Thuế sức khỏe”, công cụ phòng ngừa bệnh tật

WHO thúc đẩy sáng kiến “3 by 35”

WHO vừa khuyến nghị các nước phải tăng thuế đối với đồ uống có đường và có cồn như bia, rượu, theo sáng kiến “3 by 35”, nhằm nâng giá 3 nhóm mặt hàng gồm: thuốc lá, đồ uống có đường và có cồn vào năm 2035. Bởi thuế thấp, không theo kịp lạm phát đang cho phép các sản phẩm gây hại sức khỏe nêu trên vẫn có giá cả phải chăng, dẫn đến không hiệu quả trong việc giảm tiêu thụ chúng. Trong khi đó, hệ thống y tế phải vật lộn đối phó với các bệnh có thể phòng ngừa như béo phì, tiểu đường, bệnh tim..., trong đó có nguyên nhân từ việc tiêu thụ các sản phẩm có đường và cồn.

Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus phát biểu: “Thuế sức khỏe là một trong những công cụ mạnh mẽ nhất mà chúng ta có để giảm thiểu bệnh tật và cải thiện sức khỏe”, theo Euronews. Giá cao hơn có thể làm giảm đáng kể việc tiêu thụ rượu, bia và sản phẩm có đường. Báo cáo của WHO dựa trên phân tích giá cả và mức thuế đối với đồ uống có cồn và có đường ở hơn 150 quốc gia vào năm 2024, cùng với việc xem xét các chính sách thuế ở khoảng 180 quốc gia.

WHO cho biết, tiêu thụ đồ uống có cồn là một trong những nguy cơ hàng đầu trên thế giới gây ảnh hưởng sức khỏe, thương tích và nhiều vấn đề về hành vi bao gồm trầm cảm, lo âu, là nguyên nhân khiến hơn 2,6 triệu người chết mỗi năm. Đến nay, hơn 160 quốc gia đánh thuế đồ uống có cồn nhưng thuế suất không được điều chỉnh thường xuyên để phù hợp với lạm phát. Đáng chú ý, trong giai đoạn năm 2022 - 2024, giá bia giảm tại 56 quốc gia, trong khi chỉ có 37 quốc gia ghi nhận giá tăng.

Trên toàn cầu, bia chịu mức thuế ở mức trung bình 14% tổng giá bán, trong khi rượu mạnh áp thuế ở mức 22,5%. Chỉ có 28 quốc gia dành nguồn thu từ thuế rượu cho công tác phòng ngừa và điều trị, chương trình kiểm soát bia, rượu, chiến dịch y tế công cộng.

Trong khi 116 quốc gia đánh thuế một số loại đồ uống có đường như nước ngọt có ga và nước tăng lực, hầu hết quốc gia khác không đánh thuế các sản phẩm có hàm lượng đường cao khác như nước ép trái cây, sữa tươi có đường, trà pha sẵn hay cà phê hòa tan. Ngoài ra, rượu vang chỉ được miễn thuế tại ít nhất 25 quốc gia, chủ yếu là các nước châu Âu, bất chấp WHO mô tả “những rủi ro sức khỏe rõ ràng”, gồm nguy cơ ung thư cao hơn ở phụ nữ tiêu thụ hơn 1,5 lít rượu vang mỗi tuần.

Ghi nhận tiến bộ từ “thuế sức khỏe”

Nhiều quốc gia bao gồm Vương quốc Anh, Mexico, Nam Phi và Lithuania chứng minh thành công trong việc giảm tiêu thụ hoặc cải thiện kết quả sức khỏe thông qua việc áp thuế đối với đồ uống có đường và có cồn, khuyến khích các nhà sản xuất cải tiến công thức sản phẩm và tạo doanh thu cho các chương trình y tế công cộng, theo WCRF (Quỹ Nghiên cứu về bệnh ung thư thế giới).

Ví như, Vương quốc Anh chính thức áp thuế đồ uống có đường vào năm 2018, dựa trên hàm lượng đường trong sản phẩm. Từ đó, các nhà sản xuất giảm đáng kể lượng đường trong sản phẩm, loại bỏ ước tính gần 50 nghìn tấn đường mỗi năm khỏi thị trường, lượng đường hấp thụ đường ở cả trẻ em và người lớn giảm 35% mỗi ngày.

Trước đó, Mexico áp dụng loại thuế tương tự vào năm 2014, theo thể tích 1 peso/lít vào năm 2014, dẫn đến doanh số bán các loại đồ uống không chịu thuế, chủ yếu là nước lọc tăng mạnh và ước tính ngăn ngừa hơn 239.900 trường hợp béo phì trong 10 năm, tiết kiệm cho ngân sách nhiều tỷ USD.

Singapore hiện là một trong những quốc gia tiêu thụ rượu ít nhất thế giới, một phần nhờ vào việc áp thuế tiêu thụ đặc biệt khiến nơi đây trở thành một trong những quốc gia có giá đồ uống có cồn đắt đỏ nhất thế giới. Thái Lan liên tục tăng thuế đồ uống có đường, song song với việc phát động các chiến dịch giáo dục cộng đồng nhằm kêu gọi mọi người giảm tiêu thụ các loại thực phẩm và đồ uống có đường, cải thiện sức khỏe cộng đồng. Còn tại Lithuania, việc tăng thuế rượu mạnh vào năm 2017 góp phần giúp giảm mạnh tỷ lệ tử vong liên quan đến đồ uống có cồn, từ hơn 23 xuống còn 18/100 nghìn người mỗi năm.