Triển lãm chuyên đề “Ngựa và hoa trong sáng tác của Lê Bá Đảng”, tiếp tục góp phần kiến giải giá trị thẩm mỹ, tư tưởng và tinh thần sáng tạo sâu sắc trong thế giới nghệ thuật của Lê Bá Đảng qua hai hình tượng trung tâm: ngựa và hoa.
Hôm nay 31/1, tại Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng khai mạc triển lãm chuyên đề “Ngựa và hoa trong sáng tác của Lê Bá Đảng”. Triển lãm quy tụ hơn 80 tác phẩm tiêu biểu, đa dạng về chất liệu và hình thức thể hiện, được chọn lựa kỹ lưỡng từ bộ sưu tập chưa từng công bố của chính họa sĩ, hiện đang được lưu giữ tại quê nhà Quảng Trị.
Trong thế giới nghệ thuật Lê Bá Đảng
Theo kiến giải từ Trung tâm Nghệ thuật Lê Bá Đảng, ngựa là một trong những chủ đề được nghệ sĩ thể hiện nhiều nhất. Ngựa độc lập với sự ngoan cường và linh hoạt của nó. Ngựa của Lê Bá Đảng có đủ mọi cung bậc, chất liệu, thủ pháp tạo hình và trải dài qua nhiều thời kỳ sáng tạo.
Họa sĩ không chỉ vẽ ngựa mà là tạo hình ngựa với các kỹ thuật cắt, dán, vẽ, khắc trên chất liệu giấy riêng do chính ông tạo ra. Lúc đầu, ông vẽ loạt những chú ngựa với phong cách “trên vách đá” bằng kỹ thuật in khắc và thạch bản. Sau đó, ông vẽ những kỵ sĩ trong quang cảnh hoài cổ hay tưởng tượng và sáng tạo ngựa trên cả những hình điêu khắc bằng đồng và cắt dán trong những tờ giấy nhôm.
Theo quan điểm của Lê Bá Đảng, ngựa tượng trưng sự cường lực, sức chịu đựng dẻo dai, bền bỉ. Là con vật thông minh, ngựa mang dấu ấn tự do vùng vẫy, ngựa và người hóa thân trong nhau. Vẽ ngựa, nét bút Lê Bá Đảng linh động, vùng vẫy như muốn bộc lộ phần nhân tính trong con vật và ông đã đạt được điều đó. Biên giới giữa nhân và vật được xóa đi, thể hiện sự giao hòa của con và người.
Trong gần một thế kỷ sáng tạo, Lê Bá Đảng không chỉ là một họa sĩ mà còn là một nhà kiến tạo hình tượng, người đã khai phá những ngôn ngữ biểu hiện mới mẻ, vừa mang tính hiện đại vừa thấm nhuần tinh thần bản địa. Cùng với ngựa, hình ảnh hoa cũng trở thành biểu tượng giàu sức nặng tư tưởng và cảm xúc.
Khác với biểu tượng của ngựa, hoa mang vẻ đẹp tinh tế, mềm mại, gợi mở những rung động nội tâm sâu sắc - sự sống đâm chồi, nở rộ và phút giây phai tàn trong chu trình biến chuyển muôn hình của hiện hữu. Hoa trong tranh ông không chỉ là sự mô tả tự nhiên mà là đối thoại về sắc, không gian và nhịp điệu nội cảm. Hoa là hiện diện của sự phản chiếu nội tâm phong phú, là lời nhắc về vẻ đẹp mong manh nhưng không kém phần kiêu hãnh của kiếp sống. Sự kết hợp giữa hai hình tượng này mở ra những lớp nghĩa mới trong cảm nhận, buộc người xem không chỉ ngắm nhìn mà còn phải suy tư.
Đối thoại cùng cái đẹp
Trong triển lãm, sự đối thoại giữa ngựa và hoa tạo nên một không gian nghệ thuật vừa mạnh mẽ vừa lắng đọng. Ngựa, với đường nét dứt khoát, phóng khoáng và hoa, với những biểu cảm mềm mại, ngập tràn nhịp điệu sinh tồn, đứng cạnh nhau chính là hồn vía của một nghệ sĩ nhìn sâu vào đời sống. Điều làm nên dấu ấn riêng của Lê Bá Đảng, theo những nhà nghiên cứu mỹ thuật, là cách ông xử lý hình tượng như một tập hợp các lực lượng: giữa cái rỗng và cái đầy, giữa chuyển động và tĩnh lặng, giữa cảm xúc và tư duy.
Năm 2023, Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng được ông bà Lê Tất Luyện - Thụy Khuê (sinh sống và làm việc tại Pháp) trao tặng bộ sưu tập 253 hiện vật, bao gồm 131 tác phẩm nghệ thuật của họa sĩ Lê Bá Đảng và 16 bản tạo hình trên đá, 19 bản kẽm in, 71 khuôn tạo hình, 16 dụng cụ chế tác của ông. Hiện tại, Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng có một không gian trưng bày các tác phẩm của danh họa Lê Bá Đảng mang tên “Bộ sưu tập nghệ thuật Lê Bá Đảng”.
Triển lãm lần này, theo bà Nguyễn Thị Trinh, Phó Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng, các tác phẩm trong triển lãm được tuyển chọn từ bộ sưu tập chưa từng công bố của họa sĩ, được lưu giữ tại quê nhà tỉnh Quảng Trị. Triển lãm lần này cũng là một phần trong hành trình tiếp nối di sản - nơi gia đình họa sĩ và Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng (thuộc Bảo tàng Đà Nẵng) chung tay đưa tác phẩm của Lê Bá Đảng tiếp cận đến công chúng một cách có hệ thống, có chiều sâu với thế giới nghệ thuật độc đáo của ông.
Khi bước qua ngưỡng cửa triển lãm, bên cạnh chiêm ngưỡng những bức tranh chứa đựng bút pháp tinh tế, người xem được đặt chân vào thế giới tư tưởng sâu sắc của Lê Bá Đảng. Ông đã dùng ngôn ngữ hình tượng cá nhân để nói lên những khát khao chung của nhân loại: tự do, hoài bão, vẻ đẹp và chiều sâu nội tâm.
Họa sĩ Lê Bá Đảng sinh năm 1922, là nghệ sĩ tạo hình nổi tiếng người Việt sống tại Pháp, quê ở tỉnh Quảng Trị. Ông theo học tại Trường Mỹ thuật (Ecole des Beaux-Arts) ở Toulouse, Pháp. Ông qua đời ngày 7/3/2015 tại Paris (Pháp), hưởng thọ 94 tuổi. Tuy sống và làm việc tại Pháp nhưng Lê Bá Đảng luôn hướng về quê hương. Từ năm 2002 ông thường xuyên về Việt Nam và đã thành lập Trung tâm Lê Bá Đảng tại Huế vào năm 2006.
